آنچه در ادامه میخوانید شرحی بر اهداف، روند اجرا و نتایج این طرح در کلانشهر اصفهان است. اگر محله را به مثابه کوچکترین نهاد جمعی و اشتراکی در شهر بدانیم، کارکردها، برنامهها و مسئولیتهای اجتماعی قابل توجهی برای محلهها و ساکنان آنها قابل تعریفکردن است. به ویژه اینکه در یک دهه اخیر روند شهرکسازیها در کلانشهرهای بزرگی همچون اصفهان شدت گرفته و دیگر ساختار و قالب محله به شکل و فرم یکی دو دهه قبلش در چنین فضاهایی وجود ندارد؛ بنابراین ضرورت دارد با تشکیل گروهها و فضاهای جمعی در میان ساکنان یک کوچه، یک محله و یک منطقه، نسبت به رفع و رجوع مسائل و مشکلات آن منطقه اقدام کرد. چنانکه در شهرهای بزرگ دنیا نیز چنین روشی در دهههای اخیر به کار گرفته شده است مشاور شهرداری اصفهان در امور بانوان و خانواده در این زمینه از طراحی و اجرای ایدهای سخن میگوید که از سال 97 به همت شهرداری اصفهان و با تمرکز بر ظرفیتهای موجود در میان زنان خانهدار شهر به مرحله اجرا رسیده است. فاطمه زارع توضیح میدهد: «برخورداری از یک خانه و خانواده سالم از لحاظ پرورشی، بهداشتی، اقتصادی و… در راستای رسیدن به شهروندان سالم همواره مدنظر بوده است؛ ولی در سالهای اخیر در این میان یک حلقه مفقوده به نام «محله» وجود داشته که با از دست دادن کارکردهای خود نسبت به گذشته، مسیر رسیدن به شهروندان سالم را دشوار کرده است.»او با اشاره وجود فرهنگ مشارکت، مشورت، همفکری و حل مسائل در ایران به عنوان کشوری که از هزاران سال قبل دارای تمدن بوده، تأکید میکند: «در گذشته مردم برای تأمین امنیت و توانافزایی خودشان دور هم جمع میشدند و این در رفع و کاهش آسیبهای اجتماعی و مشکلات و معضلات مختلف نقش مؤثری داشت. علاوه بر این، ادیان مختلف هم تأکید زیادی بر این مسئله دارند و دین مبین اسلام به صراحت نسبت به استفاده از ظرفیت مشورت و همفکری توصیه میکند، چنانکه در احادیث نیز درباره حمایت از همسایهها تأکیدات زیادی شده است، اما متأسفانه عدم شناخت درست ما از فواید چنین فضایی باعث دور شدن مردم از همدیگر شد و ما رفتهرفته دچار یک بیهویتی محلی شدیم. چنانکه امروز ضرورت احیای این فرهنگ و بازگشت به آن به وضوح احساس میشود.» به عقیده او، فرهنگ محلهمحوری و مشارکت میان همسایهها نیازی به تولید و ایجاد در ایران ندارد و تنها نیازمند احیا و بازآفرینی توسط خود مردم است.
زارع با بیان اینکه شهرداری اصفهان به عنوان یکی از متولیان اداره شهر، خود را موظف کرده است که به موضوع مشارکت محوری در محلهها ورود پیدا کند، میافزاید: «در سال97 به مبحث انجمنهای زنان محلی ورود پیدا کردیم و با برگزاری بیش از 55 نشست حضوری با بانوان در محلههای مختلف از نیمه دوم سال 97 تا سال 98 توانستیم 55محله را تحت پوشش قرار داده و نسبت به شناسایی دغدغههای محلی آنها اقدام کنیم.» او با تأکید بر اینکه امنیت، سلامت و کسبوکارهای خانگی سه رکن مهم در طراحی چنین ایدهای بود، میگوید: «بعد از شناسایی دغدغههای زنان در محلههای مختلف، از مدیران و متخصصان برای حضور در جلسات دعوت کردیم تا با هماندیشی برای حل مسائل اقدام کنیم، اما با شیوع بیماری کرونا و محدودشدن فعالیتهای حضوری، ادامه کار به فضای مجازی منتقل شد.»آنطور که او میگوید، بعد از شیوع بیماری کرونا دو سه نفر از فعالان محلهها برای راهاندازی گروههایی در فضای مجازی اقدام و رفتهرفته بانوان محلی را از طریق ارتباط با پایگاههای بسیج، ارتش و کتابخانهها به این گروهها اضافه کردند. زارع ادامه میدهد: «نهایتاچهار پنج گروه و هر گروه با بیش از 100 عضو که غالبا زنان خانهدار هر محله بودند، تشکیل شد. در هر گروه یکی از زنان دغدغهمند و فعال، مدیریت محله مجازی را بر عهده گرفت تا با همکاری اعضای گروه نسبت به شناسای دغدغههای عمرانی، خدمات شهری، بهداشتی، فنی وحرفهای و… در محله اقدام کنند. همچنین تلاش شد تا فضای دولتی بر گروه حاکم نشود و اعضا خود در پیشبرد کار نقشآفرین باشند.»
مشاور شهردار اصفهان در امور بانوان و خانواده تأکید میکند که تنها متولی پاســخدهی و رســیـــدگی به مـــشـــکلات محلههای شهرداری اصفهان نبود و رفتهرفته به جز مدیران شهرداری، مدیران دیگر نهادها و دستگاهها نیز عضو گروه و مخاطب مسائل و دغدغههای زنان شدند.» او تسهیلگری در برقراری ارتباطی مؤثر و مفید میان زنان شهر و مسئولان و مدیران را مهمترین رسالت خود میداند و میگوید: «تمامیبرنامههای اجرایی شده از سوی شهرداری در این زمینه با مشورت و همفکری مدیران و مسئولان ارشد شکل گرفت و استقبال خیلی خوبی را نیز از سوی مردم به دنبال داشت.»
رونق کسبوکارهای خانگی
زارع با اشاره به رونق کسبوکارهای خانگی به عنوان یکی از اهداف اجرای این طرح توضیح میدهد: «امروزه در کشورهای انگلستان و چین کسبوکارهای خانگی رونق بسیار چشمگیری دارد و این مسئله بی تردید ناشی از برقراری ارتباط مؤثر و مفید میان زنان و مسئولان شهر است. ما نیز اگر بخواهیم میتوانیم در این زمینه حرفی برای گفتن داشته باشیم. به ویژه اینکه در فرهنگ گذشته ما مسئله کار برای زنان خانهدار به صورت جدی مطرح بوده و فقط به فعالیت بیرون از خانه اطلاق نمیشده است. زنان ما که در دوران دفاع مقدس، انقلاب، بحرانهایی مانند سیل و زلزله و حتی در شرایط فعلی شیوع کرونا مشارکتهای مفیدی داشتهاند، قطعا میتوانند محله زندگی خود را نیز مدیریت کرده و از مسائل و معضلات آن بکاهند.» او با اعلام اینکه در این مدت 130 محله مجازی از همین طریق تشکیل و مشغول به فعالیت شده است، تأکید میکند: «از شمال تا جنوب و شرق تا غرب شهر در محلههای مختلف گروه تشکیل شده است. نماینده زنان در مناطق مختلف، افراد معتمدی دارند که مدیر محله شدهاند و بر این اساس تاکنون 130 مدیر محله و 30نماینده زن داریم و حدود 200نفر بدون هیچ چشمداشت مالی و کاملا خیرخواهانه در حال فعالیت در این زمینه هستند.»
برگزاری 50 جلسه با حضور مدیران مناطق مختلف
مشاور شهردار اصفهان در امور بانوان و خانواده از ارسال صورتجلسه، جلسات برگزار شده با زنان و نمایندگان آنها به دفتر شهردار اصفهان خبر داده و تشریح میکند: «تاکنون از حدود 50 جلسه برگزارشده با حضور مدیران مناطق مختلف صورتجلسه تشکیل و به دفتر شهردار ارسال شده است تا آن مسائل و اموری که قابلیت پیگیری از سوی مجموعه شهرداری را دارند، پیگیری شوند. حتی معاونان شهردار در اینباره مشارکت مستقیم و جدی دارند.» او اضافه میکند: «مدیران مناطق به گروههای مجازی محلهها دعوت میشوند و در زمان و ساعت مشخص و از پیشتعیینشدهای حدود یک ساعت تا یک ساعتونیم مخاطب دغدغهها و مسائل زنان در محله هستند. اینکه شهرداران بدون برگزاری تشریفات با مردم ارتباط دارند و طرف صبحت آنها زنان خانهدار هستند بسیار برای آنها جالب توجه است و احساس اعتمادبهنفس زیادی به آنها داده است.»او درباره برخی از نمونههای اقدامات اجرایی در این زمینه هم میگوید: «در روشندشت زنان توانستند معضلات چند نانوایی را به اطلاع مربوطه رسانده و نانواییهای این محله را سر و سامان بدهند. زنان محله جیشیر نیز با کارشناسان اداره آب و فاضلاب چند جلسه برگزار کردند و توانستند با کمک آنها یک حمام قدیمیرا به مرکز خوداشتغالی تبدیل کنند. در محله آزادان یک مدرسه قدیمیقرار است مرکز کسبوکار آموزشی و کارآفرینی شود. در نصرآباد هم یک حمام قدیمیبه مرکز خوداشتغالی تبدیل شد.»
او از تشکیل گروههایی برای فروش محصولات خانگی و صنایعدستی با رعایت مسائل بهداشتی خبر میدهد و میافزاید: «این فعالیتها از حیث روانی و روحی برای بانوان اثرات بسیار خوبی داشته است. حتی متخصصان پزشکی و ترک اعتیاد به طور رایگان عضو گروهها میشوند و به سؤالات و دغدغههای بانوان پاسخ میدهند که فعالیتشان بسیار قابل تقدیر و تشکر است.» زارع با یادآوری اینکه شهردار اصفهان از ابتدای فعالیت خود بر موضوعاتی همچون جامعه زیستپذیر، معناگرا و انسانمحور تأکید داشته است، میگوید: «هدف ما نیز از اجرای این طرح، رسیدن به همین اهداف است. جالب اینکه در مقالات زیادی که بررسی کردیم، متوجه شدیم در سانفرانسیسکو و نیویورک بیش از دهسال است که این طرح اجرا میشود. در این شهرها مجتمعهای مسکونی بزرگ حتی هفتهای یکبار به دعوت مدیر ساختمان دور هم جمع شده و به بیان مسائل و دغدغههایشان میپردازند. این گفتوشنودها در پیشبرد سلامت محله بسیار مؤثر است.»