قانون چه میگوید؟
در ماده دوم قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان، به دوازده هنر اشاره شده که از چتر حمایتی این قانون برخوردارند. عکاسی نیز ازجمله این هنرها است؛ اما کیفیت این هنر مورداشاره قرار نگرفته و درنتیجه میتوانیم اینگونه تحلیل کنیم که عکسها با هرکیفیت و در هرکمیتی که باشند تحت حمایت قانون بوده و عکاسها و سایر افراد دخیل و ذینفع در چرخه عکاسی تا نشر و فروشنده عکس نیز موظف به رعایت قانون هستند.
نشر عکس یعنی چه؟
هرگونه انتشار اعم از کاغذی، چاپی، نمایش در گالری، بارگذاری در اینترنت، ارسال از طریق همرسانیهای تلفن همراه و نظایر اینها در حکم نشر اثر است و هرتصویری که ثبتشده باشد، اعم از موبایل، فیلم عکاسی، نوار مغناطیسی، کاغذ، شاسی و نظایر اینها در حکم اثر است؛ حتی اگر تکثیر و کپی یک عکس واحد بوده باشد، بازهم دارای حقوق معطوف به خود است.درنتیجه حتی اشتراکگذاری با بلوتوث موبایل هم از مصادیق نشر محسوب میشود.
سختگیری در نشر تا کجا؟
در عرف و رویه جاری نمیتوان دو دوست را بهخاطر اشتراکگذاری یک فایل تصویری با موبایل، یا بارگذاری یک عکس در صفحات شخصی اینترنت، در حکم ناشر تلقی کرد و آنان را در زنجیره نشر سهیم دانست. این سختگیری تا این اندازه منطقی نیست. درعینحال درباره عکسهای مربوط به زندگی خصوصی، عفت و آبروی افراد قضیه فرق میکند و هرنوع اشتراک بدون اجازه صاحب عکس، جرم بوده و در جرائم قانون مجازات تعریف میشود، نه قانون حمایت از حقوق هنرمندان.
نشر عکسهای غیرحرفهای
واضح است که در این یادداشت و با موضوع نشر غیرحرفهای نمیتوانیم بهسراغ حراجیها، گالریها، روزنامهها یا وبسایتهای معتبر عکاسی برویم؛ چون عکسهای غیرحرفهای از این اماکن و فضاها سردرنمیآورند. خاستگاه عکسهای غیرحرفهای معمولا در دوربینهای آماتور یا تلفنهای همراه است. ازآنجاییکه امروزه تلفنهای همراه همزمان وسیله عکاسی و وسیله نشر نیز هستند، در این زمینه تمرکز قانونی بیشتری برای آنان مورد توقع و موردنیاز است.تلفنهای همراه در برخی قوانین مورد نظارت قرارگرفتهاند؛ ازجمله قانون جرائم رایانهای مصوب 1388 و برخی از قسمتهای قانون مجازات اسلامی در باب مزاحمت یا نشر اطلاعات خصوصی.
در نشر غیرحرفهای عکسهای غیرحرفهای با پدیدهای مواجهیم که قانون درباره آن سکوت کرده است؛ پس مجبوریم آن را مثل نشر حرفهای برای عکسهای حرفهای در نظر بگیریم و تفاوتی بین این دو قائل نشویم؛ چون نمیتوانیم بهصرف سکوت قانون از موضوع بگذریم. در حقوق هیچ مسئلهای بدون تعیینتکلیف باقی نمیماند.
تکلیف چیست؟
هرنوع نشر غیرقانونی برای هرعکسی جرم است؛ حتی یک عکس بیکیفیت در یک موبایل و به شکل نشر بلوتوثی بسیار محدود. اما در عمل، فقط مواردی ارزش پیگیری دارند که اولا یا اثر موردبحث اثر شاخصی ازنظر هنری باشد، یا بهخاطر افشای اطلاعات و اسرار خصوصی مردم حائز اهمیت شود. در حالتهای دیگر جز این دو، بااینحال که موضوع در قانون قابلپیگیری است، اما نتیجه پیگیری متضمن فایده خاصی به نفع کسی نخواهد بود و منطقی به نظر نمیرسد.