در این میان دفتر تخصصی سینما وابسته به سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان برای حفظ و جلوگیری از نابودی وسایل و اموال زاون شرایطی را فراهم کرده تا این مجموعه شخصی در شرایط مناسبی و به صورت شمارهگذاری و طبقهبندیشده در این مرکز نگهداری شود تا در اولین فرصت و در صورت تحقق ایده موزهسینما در اصفهان آنها را به این موزه تحویل دهد. در این رابطه با مصطفی حیدری، رئیس دفتر تخصصی سینما، رضا مهمین مستندساز و از دوستان قدیمی زاون و همچنین محمد نویدفر، وصی و وکیل مرحوم زاون گفتوگو کردیم.
مصطفی حیدری، رئیس دفتر تخصصی سینما سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان با بیان اینکه اصفهان پتانسیل و ظرفیت داشتن موزه سینما و تئاتر را دارد، میگوید: «سالها این بحث در اصفهان مطرح بوده که اصفهان میتواند موزهسینما و تئاتر داشته باشد. موزه تئاتر از این باب که در تئاتر اصفهان اشخاص مهمی همچون مرحوم فرهمند، ممیزان، ارحام صدر و… فعالیت میکردند و در زمینه سینما هم افراد شاخصی را داریم که سالها در داخل و خارج از ایران فعالیتهای سینمایی داشتند و جوایزی را به دست آورند. از طرف دیگر سالهاست که جشنواره بینالمللی فیلم کودک و نوجوان به عنوان یکی از باسابقهترین جشنوارههای فیلم کشور در اصفهان برگزار میشود. با همه اینها همچنان این سؤال وجود دارد که چرا در اصفهان یک موزه تخصصی وجود ندارد تا تمام آرشیوها و اسناد جمعآوری شود و به نوعی کار تاریخنگاری بر روی تئاتر و سینمای این شهر صورت پذیرد؟»
او ادامه میدهد: «از طرف دیگر در جریان برنامهای که برای بزرگداشت سینما آزاد برگزار کردیم، متوجه شدم که موزه سینما در تهران هیچ بخشی را به سینمای آزاد اختصاص نداده است و این هم جرقه دیگری شد که خیلی جدیتر به موزه سینما فکر کنیم. سال96 بود که وارد رایزنی با موزه سینما شدیم، آن زمان آقای علیرضا قاسمخانی مدیر موزه بودند. قرار بود با مشارکت بخش خصوصی و حضور کارشناسان موزه سینما و با همکاری شهرداری اصفهان موزه سینما در اصفهان راه اندازی شود اما متأسفانه در تغییر و تحولات، به نوعی به فراموشی سپرده شد.»
نگهداری درست از میراث زاون هدف اصلی تجمیع وسایل در دفتر سینما
حیدری با بیان اینکه با فوت مرحوم زاون قوکاسیان و بلاتکلیفی اموال و وسایل او بار دیگر بحث موزه سینما در اصفهان مطرح شده اما نتیجهای در برنداشته است، میافزاید: «زمانی که مرحوم زاون قوکاسیان از دنیا رفت، میراثی از او شامل کتاب، فیلم و مجله باقی مانده بود و مشخص نبود چه سرانجامی در انتظار این وسایل است و دوباره مسئله لزوم تأسیس موزه سینمای اصفهان مطرح شد. البته مقداری از کتابها و مجلات مجموعه زاون بعد از فوت او به دانشگاه سپهر منتقل شده بود، اما مقدار قابل توجهی از وسایل زاون همچنان در خانه مانده بود. حتی زمانی این ایده مطرح شد که اگر امکان داشته باشد خانه زاون را شهرداری از خانواده زاون بخرد و همانجا مرکز فرهنگی زاون راه اندازی شود که ظاهرا خانواده قصد فروش خانه را نداشتند. در این شرایط بود که دفتر تخصصی سینما اعلام آمادگی کرد در شرایط کنونی مسئولیت وسایل باقیمانده زاون را برعهده بگیرد و نظم و ترتیبی به آن بدهد تا زمان تعیینتکلیف موزهسینما مانع از بینرفتن یا گمشدن وسایل زاون شود.»
او همفکری و همکاری رضا مهیمن دوست قدیمی زاون و همچنین نویدفر وکیل زاون را در این راه مؤثر میداند: «با مساعدت دوستان بالاخره از سال 98 در چند مرحله اموال زاون شامل فیلم، کتاب، مجله، پوستر، لوحهای تقدیر، تابلوهای نقاشی و آیــدیکارتهای جشنوارههای مختلف به دفتر سینما انتقال پیدا کرد و سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان و ریاست آن هم مساعدت خوبی در این زمینه به عمل آوردند و توانستیم وسایل را از حالتی که در کارتن نگه داشته میشد بیرون بیاوریم، لیستبندی و شمارهگذاری کنیم و در قفسههایی که تهیه شده بود به شکل مناسبی نگه داریم. در میان این وسایل فارغ از بحث تاریخی آرشیو شخصی مرحوم زاون بخشی از کتابهای این مجموعه نایاب است یا دورههایی از مجلهها که صحافی شده و همچنین پوسترهای قدیمی این مجموعه واقعا ارزشمند است.»
اصفهان نیازمند مکانهایی برای حفظ مجموعههای شخصی هنرمندان است
رئیس دفتر تخصصی سینما سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان معتقد است حضور وسایل زاون در دفتر تخصصی سینما قدم اول برای جلوگیری از نابودی میراث زاون است و باید فکری به حال این اموال ارزشمند شود: «واقعیت این است که مکان دفتر تخصصی سینما مکان کوچکی است و در عمل اموال زاون به صورت موقتی در این مکان قرار گرفته است. یا باید فکری به حال مکان دفتر تخصصی شود تا در مکانی بزرگتر بخشی را به وسایل زاون اختصاص دهیم یا اینکه طرح موزه سینما در اصفهان به سرانجامی برسد تا هم وسایل زاون درست مراقبت شود و هم اگر دانشجو و یا پژوهشگری نیازمند مجله یا کتابی از مجموعه زاون بود، بتواند به آن دسترسی داشته باشد و در همان مکان مطالعه یا فیشبرداری کند. در حقیقت آوردن وسایل زاون به دفتر سینما قدم اول است و باید با رایزنی و مطالبهگری فکری به حال این اموال شود. البته اگر بحث موزهسینما پیش برود، میتوان آرشیوها و اسناد بسیاری را برای این موزه جمع آوری کرد. همانطور که زاون این مجموعه شخصی را دارد، حتما هنرمندان دیگر اصفهان هم چنین مجموعههایی را دارند و میتوان آنها را هم در موزه نگهداری کرد. من شنیدم که مجموعه شخصی ناهید داییجواد که خودش سالها در اصفهان زندگی کرد، برای نگهداری به تهران رفته است؛ درحالیکه اگر در اصفهان شرایط نگهداری درست اموال و اسناد مهیا باشد، این مجموعهها هیچگاه به تهران نمیرود.»
زنده نگهداشتن سینما، هدف اصلی تأسیس موزهسینماست
رضا مهیمن، مستندساز و از دوستان قدیمی مرحوم زاون قوکاسیان از تصمیم برای تأسیس مرکز فرهنگی زاون میگوید: «یک ماه بعد از فوت زاون به همراه جمعی از دوستان او در هتل کوثر جمع شدیم و تصمیم گرفتیم که نهادی را به عنوان مرکز فرهنگی زاون راه اندازی کنیم. هدف اولیه جمع این بود که خانه زاون به شکل فعلی حفظ شود و مرکز فرهنگی زاون را در خانه تازه تأسیس کنیم؛ اما از آن جایی که خانه متعلق به خواهر و برادر زاون هم بود آنها باید برای این قضیه تصمیم میگرفتند و در نهایت هم این امکان بهوجود نیامد. بعد از آن تصمیم گرفتیم که وارد رایزنی با افراد مختلفی شویم تا خانهای دیگر را به این کار اختصاص دهیم که در نهایت این قضیه هم به سرانجام نرسید. بعد از این تلاشها بود که به نتیجه رسیدیم برای جلوگیری از تخریب و مفقود شدن وسایل زاون در چند مرحله آنها را به دفتر تخصصی سینما منتقل کنیم. مسئولان دفتر تخصصی سینما هم زحمت کشیدند و وسایل مختلف را کلاسهبندی کردند. بااینحال به نوعی این وسایل فقط یکجا جمع شدند و امکان استفاده از آن فراهم نشد. از سویی جریان تأسیس موزهسینما هم به جایی نرسید؛ در صورتیکه چنین مکانی میتوانست دارای مرکزی فرهنگی هم باشد و کارهای سینمایی و آموزشی حوزه سینما را پیش ببرد. در این زمینه با اهالی شورای شهر هم صحبت کردیم که شاید برنامه تأسیس موزهسینما در دستور کار شهرداری هم باشد؛ اما هنوز عملی نشده و آنچه باید هرچه زودتر برایش فکری کرد، اموال زاون در دفتر تخصصی سینماست.»
مسئله دیگری که مهیمن به آن اشاره میکند، اهمیت تجمیع وسایل زاون در یک مکان مشخص است: «خواهر زاون دوست داشت به دلیل سابقه تدریس او در دانشگاه سپهر مقداری از وسایلش شامل کتابها و مجلهها به این دانشگاه برود که این کار هم عملی شد؛ اما به نظر من کلیت آن، کار درستی نبود؛ چرا که هم باعث پراکندگی وسایل زاون شد هم اینکه شاید خیلی به کار دانشجویان امروزی نیامد؛ بنابراین فکر میکنم با رایزنی با دانشگاه سپهر و بازگشت کتابها و مجلهها و تجمیع همه آنها در یک مکان مثل همین دفتر سینما اتفاق بهتری رقم بخورد تا هم وسایل در کوتاه مدت نظم خوبی پیدا کنند و هم اینکه اگر اتفاقی در مسیر تأسیس موزه سینما یا مرکز فرهنگی زاون انجام گرفت، همه به یکجا منتقل شود.»
کوچکترین حق زاون، تأسیس مرکزی به نام او در اصفهان است
محمد نویدفر، وکیل و وصی زاون قوکاسیان نیز درباره انتقال وسایل زاون از خانه پدری او به دفتر سینما میگوید: «وسایل زاون در خانه در حال از بین رفتن بود و به نظرمان رسید در شرایط حاضر بهترین کار این است که این وسایل را به دفتر سینما منتقل کنیم تا لااقل نظمی پیدا کند و از بین نرود.» او تأسیس مکانی به نام زاون در اصفهان را کوچکترین حق این هنرمند میداند: «زاون همه عمر و زندگیاش را روی سینما و پرورش شاگردانش گذاشت. چندین سال به صورت مداوم به او میگفتیم که خودش را تحت مداوا قرار دهد، اما همیشه میگفت شاگردها را چه کنم؟ دانشگاه را چه کنم؟ کلاسها را چه کنم؟ در واقع زاون سلامتی خودش را فدای کار برای دانشجویان سینما و هنرجویانش کرد و به نظرم الان کوچکترین حق او این است که مرکزی در اصفهان به نامش تأسیس شده و از وسایلش هم به خوبی مراقبت شود.»