تحقیقات خبرنگار اصفهانزیبا نشان میدهد که سایتها، صفحات اینستاگرام و تلگرامی بسیاری بهعنوان واسطه انتقال پول به طرف خارجی فعالیت میکنند و به گفته یک فروشنده محلی، با پول کاربران بازی شده و سود سرشاری نصیب واسطهها میشود.
این مسئله که به دنبال اظهار نارضایتی والدین با اصفهانزیبا در میان گذاشته شد، ما را برآن داشت تا با گیمرهای این بازی و رئیس پلیس فتای استان گفتوگو کنیم. سرهنگ مصطفی مرتضوی به صراحت اعلام کرد که پلیس فتا مسئولیتی در این زمینه ندارد؛ این در حالی است که جوانان بسیاری در بازه گروه سنی 12 سال تا افراد متأهل درگیر این بازی هستند. این بازی در گروههای چهار، سه، دو و یک نفره بازی میشود و گیمرهای سراسر جهان میتوانند با یکدیگر بازی کنند. گیمرهایی که به زبان انگلیسی مسلط هستند، به آسانی با همتایان خود ارتباط برقرار میکنند. پابجی روی پلتفرمهای مختلف، از آیاواس و اندروید تا لپتاپ و کامپیوتر خانگی نصب میشود و از این نظر، همه فن حریف است. به گفته وحید رحیمیان، مدیرعامل مایکت، بازی پابجی که پیش از این روی این پلتفرم بیشتر از پنج میلیون بار دانلود شده بود، به دستور کمیته فیلترینگ از مایکت حذف شد. سایتها و صفحات اینستاگرامی معروفی مانند فردی کیلر، پابجی فان، پابجی ایران و کانالهای پرمخاطبی در تلگرام مانند ایران پابجی و… فعالیت میکنند که اغلب دهها هزار دنبالکننده دارند. داستان بازی از این قرار است که شخصیت بازی در موقعیتهای جغرافیایی مختلف از کوهستان تا جنگل قرار میگیرد. سپس از هواپیما میپرد و در نیمهراه با چتر نجات به زمین میرسد و در ادامه با تجهیز شدن به وسیله سلاحهای جنگی، وارد درگیریهای خونبار میشود. کشتار تا نفر آخر ادامه مییابد و چنانچه شخصیت اصلی نمیرد، گیمر برنده میشود. تعداد کشتهها و بازیهای هر گیمر را تقسیم بر هم میکنند و اینگونه، سطح بازیِ گیمر مشخص میشود.
اصفهان: با پابجی جیبت را خالی کن!
شهاب دانشآموز اصفهانی در پایه دهم است. او در تیر سال گذشته از طریق دوستانش با بازی آنلاین «پابجی» آشنا شده است. پابجی یک بازی تیمی است که به گفته او «تنهایی نمیچسبد». این بازی، مانند دیگر بازیهای پولی خرید درون برنامه دارد. شهاب تاکنون به اصطلاح گیمرها «خریدی نزده» اما میگوید: «بسیاری از گیمرها این کار را انجام میدهند». خریدهای درون برنامه با نوعی پول مجازی به نام «uc» انجام میشود. یوسی، نام واحد پول پابجی است که با آن برای شخصیتِ بازی لباس یا اسکین (پوست) خریده میشود. او میگوید: «هرششصد uc برابر با دویست و پنجاه هزار تومان است و گیمر میتواند بینهایت خرید بزند.» شهاب افرادی را میشناسد که تا ده هزار کا uc هم خرید کردهاند، یعنی نزدیک به هفده میلیون تومان! این پول، تنها درون بازی خرج میشود و در واقعیت چیزی دست گیمر را نمیگیرد. شهاب میگوید: «چون مزیتی در واقعیت ندارد، تاکنون هیچ پولی برای این بازی پرداخت نکردهام». کاربر، پول را به حساب خارجی واریز میکند و بیفاصله برابر با خریدی که انجام داده است، uc به حساب بازی او واریز میشود. این افراد به گفته شهاب «معمولا ساکن خارج از کشور و گردانندگان صفحات اینستاگرامی یا سایتهای پابجی هستند که بهعنوان واسطه نقش صراف را بازی میکنند؛ البته باید به آنها اعتماد داشته باشید؛ چون امکان دارد پس از وصول پول، دیگر پاسخگو نباشند.»
با این حال، شهاب کسی را سراغ ندارد که تاکنون متضرر شده باشد؛ چون دوستان او از افراد معتبر خرید میکنند. فرایند واریز پول با ارائه شماره کارت بانکی از سوی فروشنده uc و به صورت کارت به کارت انجام میشود. این گیمر پابجی میگوید: «آیدی و نام بازی مورد نظر را برای فروشنده ارسال میکنیم و او پس از واریز پول، uc را به حسابِ بازی گیمر واریز میکند. پابجی در ایران فیلتر شده و باید با فیلتر شکن خاص این گیم که سرور آن در آلمان قرار دارد، وارد بازی شویم.» بازه سنی گیمرهای این بازی به گفته شهاب «بین 12 تا 40 سال است و حتی متأهلهای دارای فرزند هم درگیر آن هستند». قشری که معمولا با uc خرید میکنند، از توان مالی مناسبی برخوردارند. او میگوید: «این افراد یا شاغل هستند یا والدینشان این پول را در اختیار آنها میگذارند. دوستان نزدیک من معمولا خرید زیادی انجام نمیدهند؛ اما یکی از آنها تنها در سال 99، شش میلیون تومان خرج این بازی کرده است». او اما کسانی را میشناسد که «تا پنجاه میلیون تومان هم خرجِ اکانتشان کردهاند!» بازار خریدوفروش اکانت به گفته شهاب «حاشیه سود مناسبی دارد». یکی از دوستان او اکانتی را که یکسال با آن فعالیت کرده و هفتصد هزارتومان برای او هزینه داشته،یک میلیون و پانصد هزارتومان به فروش رسانده است. این گیمر هفتهای چهار روز و روزانه دوساعت پابجی بازی میکند. او میگوید: «خورههای پابجی معمولا از هشت صبح تا یک بعد از ظهر و از بعدازظهر تا قبل از خواب بازی میکنند. من در روزهای تعطیل و تابستان از صبح تا شب بازی میکردم؛ اما با شروع مدارس سعی کردهام وقت کمتری صرف آن کنم». پابجی شش رده کاپ دارد و شهاب تا مرحله یکی مانده به آخر پیش رفته است. با ورود به مرحله جدید اما همه چیز از نو آغاز میشود و این یعنی فرایند واریز پول در یک چرخه تکرار میشود، بیآنکه ارزش افزودهای در واقعیت ایجاد کرده باشد.
گیلان: واسطهها پول خوبی به جیب میزنند
سامان کلاس نهم، اهل گیلان و شاغل در یک بنگاه املاک است. او از همتیمیهای شهاب است و از طریق همین بازی با او آشنا شده است. سامان میگوید: «نزدیک به یک سالی هست که درگیر پابجی هستم، پیش از شروع امتحانات تا روزی شش ساعت هم بازی میکردم؛ اما حالا حدود دو ساعت بازی میکنم». او تاکنون نزدیک به سه میلیون تومان uc در مراحل متعدد خرید کرده و معتقد است که اکانتش اکنون نزدیک به چهار میلیون تومان یا کمی بیشتر میارزد. پدر سامان مالک یک گاوداری صنعتی است. او برای اولین بار حدود هشت ماهِ پیش پانصد و پنجاه هزارتومان uc خریده و این کار را تقریبا هر چهل روز یک بار انجام داده است. سامان میگوید: «گیمر پول را به حساب سایت واریز میکند و نهایتا ظرف ده دقیقه uc به حساب بازی او واریز میشود.» با این حال او به صورت مستقیم از سایت خرید نمیکند، بلکه پول را به حساب گردانندگان صفحات اینستاگرامی پابجی واریز میکند و آنها برای او از سایت خرید میکنند و درصدی از پول خریدار را به جیب میزنند. به واقع، خریدار از دو واسطه گذر میکند تا به uc برسد. او میگوید: «uc خیلی گران است. ما به ریال خرید میکنیم، در حالی که طی یک یا دومرحله پولمان را به دلار یا یورو تبدیل میکنند؛ بنابراین چیز زیادی دستمان را نمیگیرد و مجبوریم نسبت به گیمرهای دیگر کشورها پول بیشتری بدهیم.» سامان میگوید همه دوستانش درگیر این بازی هستند. او هم کسانی را میشناسد که تا k 15 uc خریدهاند؛ یعنی چیزی معادل چهارمیلیون و دویست و پنجاه هزارتومان؛ همچنین گیمرهایی را سراغ دارد که اکانتشان را هجده میلیون تومان به فروش رسانده و نزدیک به سه میلیون تومان سود بردهاند. از او میخواهم مرا با برخی از واسطههای پرمخاطب فروش uc آشنا کند، اما میگوید: «آنها مشتری زیادی دارند و جواب کسی را نمیدهند». با این حال، یک واسطه محلی در شیراز حاضر به مصاحبه میشود.
شیراز: باپول خریدارها بازی میشود، ما سود میبریم
کیوان هجده ساله، محصل و اهل شیراز است. او هم پابجی بازی میکند و هم uc میفروشد. این گیمر از عید سال 99 و به دنبال شیوع کرونا از طریق دوستانش با این بازی آشنا شده و حالا مشتریهای خودش را دارد. کیوان میگوید: «آشنایی چندانی با فرایند خریدوفروش uc نداشتم تا اینکه با یکی از دوستانم تصمیم گرفتیم وارد این کار شویم. در ابتدا کسی اعتماد چندانی به ما نداشت؛ بنابراین دوستم کنار کشید و ادامه نداد.» پس از این جدایی، صفحه اینستاگرامی او پرمخاطب میشود و مشتریگیر و به قول خودش: «مدتی را خوب پول درآوردیم». او پیش از آنکه اکانتش را بفروشد، نزدیک به سه میلیون تومان uc خرید کرده بوده است. پس از آن اما صفحه اینستاگرام او به وسیله اینستاگرام بسته میشود و به گفته خودش 95درصد مشتریانش را از دست میدهد و حالا با همان 5درصد که اغلب از دوستان او هستند، کارش را ادامه میدهد و تقریبا ماهانه یک میلیون و نیم درآمد دارد.
کیوان درباره فرایند کارش میگوید: «معمولا اولین نفرات بهعنوان تجربه، اعتماد میکنند و میخرند. من برای جلب اعتماد آنها کارهایی را انجام میدادم. مثلا بلافاصله پس از دریافت وجه، uc را به حساب بازیشان واریز میکردم، بعدا کسانی که میخواستند خریدهای بالا بزنند، از شناسنامهام عکس میگرفتم تا اگر دزدی اتفاق افتاد آنها بتوانند از طریق پلیس فتا پیگیری کنند.»
او اکنون نزدیک به 30 مشتری دارد. راههای خرید uc به گفته این فروشنده «یکی استفاده از گیفت کارت است و دیگری خرید مستقیم از سایت خارجی به این صورت که اطلاعات هویتی صفحه اینستاگرام خریداری را که باید uc به حساب او واریز شود، به همراه نام بازی وارد میکنیم و در نهایت uc به حساب بازی او واریز میشود.»
در واقع «من با پول خریدار اصلی uc را میخرم؛ اما سودش در حسابم میماند. سود بستههای بیشتر از 4 یا k 5، صد هزار تومان است. به نظر میرسد که با پول خریدارها این وسط بازی میشود.»
کیوان اما نکته جالبتوجهی میگوید و آن اینکه «بسیاری از سایتهای پابجی واسطه ایرانی و معتبر هستند؛ بنابراین خبری از کلاهبرداری در آن نیست؛ چون آنها نماد الکترونیک هم دارند؛ با این حال مواردی را هم دیدهام که کلاهبرداری انجام شده باشد؛ اما خریدار توانسته از فروشنده پولش را پس بگیرد. سایت، پول و اطلاعات تو را میگیرد و وارد سایت خارجی میکند.»
اینجا به نظر میرسد که پای واسطه سوم که این فروشنده محلی باشد به میان میآید. او ادعا میکند که «این سایتها زیر نظر پلیس فتا فعالیت میکنند و درگاه پرداخت معتبری هم دارند. حدود 90درصد خریدارها از همین سایتها خرید میزنند و آن 10درصد هم باحساب خارجیای که دارند، به واسطه صرافیها با دلار خرید میزنند.»
این فروشنده uc میگوید: «بیشتر باکسانی کار میکنم که توانایی مالی دارند تا مجبور نباشند از پدر و مادرشان پول بگیرند یا از حساب آنها برداشت کنند؛ چون به محض واریز پول به حساب واسطه یا سایت اصلی، دیگر امکان بازپس گرفتن پول وجود ندارد.»
پلیس فتا: در این زمینه مسئولیتی نداریم
با رئیس پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات فرماندهی انتظامی استان اصفهان تماس میگیرم. او ضمن اشاره به اینکه بازیهای بومی بسیار کمی در کشور تولید شده و همین موضوع موجب کشش گیمرها به سوی بازیهای خارجی شده است، میگوید: «ما مسئول مجوز دادن به بازیهای رایانهای یا هر صنف مرتبطی نیستیم و مسئولیت در این زمینه قاعدتا بر عهده وزارت ورزش و جوانان است.» سرهنگ مصطفی مرتضوی، مرجع صدور مجوز در این زمینه را نیز وزارت صنایع و معادن دانست و ادامه میدهد: «این مسئله ارتباطی با پلیس فتا ندارد و تنها در موضوع احراز هویت است که ما نمادالکترونیک اعتماد را صادر میکنیم. بسیاری از بازیهای رایانهای موجود نیز خارجی هستند که البته مشکلات و مضرات فرهنگی خاص خودشان را به دنبال دارند.»
او تأکید میکند: «ما مسئول تأیید هیچکدام از بازیهای رایانهای موجود نیستیم و تاکنون نیز چیزی را تأیید نکردهایم. موضوع بازیهای رایانهای در کشور، موضوع چندان کنترلشدهای نیست و به نظر نمیرسد که تاکنون نیز مدیریتی در این زمینه اعمال شده باشد.»
رئیس پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات فرماندهی انتظامی استان اصفهان، با اشاره به فعالیت گیمنتها در سطح شهر و وجود بازیهای آنلاین در اینترنت،تصریح میکند: «به نظر میرسد که در این زمینه بانوعی افسارگسیختگی روبهرو هستیم؛ اما نمیتوان گفت که هیچ نهادی در اینباره پاسخگو نیست؛ چون وزارت ورزش و جوانان و صنف بازیهای رایانهای در این زمینه مسئول هستند. با این حال، کنترل فعالانهای درباره این موضوع در سطح جامعه نمیبینیم.» او در پایان، در پاسخ به این پرسش که ارز زیادی با مقاصد غیرمشخص از کشور خارج میشود که امکان ایجاد کلاهبرداری اینترنتی را افزایش میدهد، میافزاید: «تاکنون در موضوع بازیهای رایانهای شکایتی مبنی بر کلاهبرداری نداشتهایم؛ ولی چنانچه گزارشی در این زمینه دریافت کنیم، به مسئله ورود خواهیم کرد.»