خروجی قابل دفاع هنرستانهای هنرهای زیبا
معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی 49 هنرستان و حدود ششهزار هنرجو در نقاط مختلف کشور دارد، میگوید: «وقتی به خروجی فارغالتحصیلان هنرستانهای هنرهای زیبای کشور نگاه میکنیم، جوانانی را میبینیم که با عشق و اشتیاق و علاقه خاص به دنیای هنر وارد میشوند و با توانایی تخصصی خود و با استعداد و انگیزهای که دارند بهراحتی میتوانند مسیر دشوار هنر را سپری کنند؛ بنابراین مجموعه هنرستانهای هنرهای زیبای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجموعهای متشکل و سامانیافته است که در تمام رشتهها و عرصههایی که فعالیت داشته است، خروجی قابل دفاعی نیز دارد.»
سیدمجتبی حسینی ادامه میدهد: «قدمت هنرستانهای هنرهای زیبا حتی از قدمت وزارت فرهنگ و ارشاد نیز بیشتر است. هسته اولیه وزارت فرهنگ و هنر، مدرسه هنر و مدرسه صنایع مستظرفه و نهاد آموزش هنر بوده که به پیدایش وزارت فرهنگ و هنر و بعد فرهنگ و ارشاد اسلامی منجر شده است.» حسینی با اشاره به اهمیت ویژه و ممتاز آموزش در تمام پدیدهها، تصریح میکند که آموزش، امری بنیادین است و مجموعه اقدامات وزارت فرهنگ و ارشاد در حوزه آموزش هنر در طول سالهای اخیر نشاندهنده توجه و اهتمام به حوزه آموزش است.
تأثیرگذارترین معلمان هنرهای تجسمی و موسیقی
حسینی به طرحهای متنوع این وزارتخانه برای آموزش هنر، اشاره کرده و میگوید: «توسعه هنرستانها در طول سه سال گذشته با اضافه شدن حدود 10 هنرستان به خانواده هنرستانهای هنرهای زیبای کشور، نظام کارت صلاحیت تدریس برای آموزشگاههای آزاد، بازنگری کتابها و استانداردهای مــهـــارتآمــوزی و مــجمــوعــهای از اقدامات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حوزه آموزش هنر است؛ بنابراین در کنار رویدادهای بزرگ مانند جشنوارههای هنری فجر در ساحت تئاتر، موسیقی، هنرهای تجسمی، مد و لباس که هنرمندان جوان را به جامعه هنر تشویق و معرفی و از بهترین آثار تقدیر کرده و همچنین تقدیر از پیشکسوتان هنری، ایجاب میکرد در خصوص قدرشناسی و احترام و پاسداشت شأن معلمان و استادان هنر مجموعه هنرستانهای وزارت فرهنگ و ارشاد نیز اقدام ویژهای داشته باشیم. بهترین بهانه برای تکریم معلمان روز معلم است؛ بنابراین مقرر شد نشانی برای استادان هنر در نظر گرفته شود.»
معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی میافزاید: «این اجماع در حوزه موسیقی روی ابوالحسن خان صبا قرار گرفت که یکی از تأثیرگذارترین معلمان موسیقی در تاریخ معاصر است و در حوزه هنرهای تجسمی نیز عیسی خان بهادری انتخاب شدند؛ به دلیل تأثیرگذاری و نقش و خدمتی که در هنرستانهای هنرهای زیبا، بهخصوص هنرستان اصفهان، داشت. بر این اساس تصمیم گرفته شد نشانهای تعلیمی ابوالحسن خان صبا و عیسیخان بهادری به بهترین و تأثیرگذارترین معلمهای هنری، یعنی در هرسال حداکثر به یک استاد در حوزه موسیقی و یک استاد در حوزه تجسمی، تقدیم و انشاءالله در سالهای آینده حوزه تئاتر نیز با نشان خود به این جمع افزوده شود؛ اما در اولین سال با توجه به تحقیق و پژوهشی که همکاران من در اداره آموزش انجام دادند، دو استاد پیشکسوت، صاحبنام و بزرگ هنرستانهای هنر جناب استاد امیرهوشنگ جزی زاده در رشته هنرهای تجسمی و جناب استاد تقی ضرابی در رشته موسیقی کاندیدای دریافت این نشانها شدند و افتخار داشتیم که این نشانها را در روز معلم به این دو استاد بزرگوار تقدیم کنیم.»
تفاهمنامه میان دو وزارتخانه
او با بیان اینکه نشان اهدایی از سوی استاد فرزاد ادیبی طراحی شده است، تصریح میکند: «استاد ادیبی از گرافیستهای صاحبنام ایران و از مدرسان و معلمان و استادان نامداری هستند که سالهاست در امر تعلیم فعالاند و شرح نشانی که توسط این استاد عزیز ساختهشده، شرح و تفسیری بسیار زیبا و شاعرانه است. در این نشان، نقطهای که بهعنوان واحد آموزش هنر، بهخصوص در خوشنویسی، دارای مفاهیم و معنای گستردهاست در مرکز قرار دارد و دوازده نقطه نیز گرداگرد آن بهعنوان یک معیار قرار گرفتهاند؛ درحالیکه نقطه مرکزی توخالی است و وقتی بر سینه معلم نصب میشود گویی این نشان پارهای از وجود معلم را قاب گرفته است.» حسینی با اشاره به همکاری وزارتخانههای فرهنگ و ارشاد اسلامی و آموزشوپرورش ادامه میدهد: «اساسا وظیفه آموزش و پرورش نوجوانان ایران تا 18سالگی بر عهده وزارت آموزشوپرورش است و وزارت فرهنگ و ارشاد بهصورت مضاعف این مسئولیت را تقبل کرده که با توجه به حساسیت و اهمیت آموزشهای هنری در قالب همکاری با وزارت آموزشوپرورش به این موضوع وارد شده است تا هنرستانهایی را برای رشتههای تحتتولی خودش ایجاد کند. 49 هنرستان تا امروز فعال هستند و تا ابتدای سال تحصیلی جدید نیز به این مجموعه افزوده خواهد شد. وزارت آموزشوپرورش نیز بهخصوص بعد از تفاهمی که در سال گذشته بین این وزارتخانه و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منعقد شد برای ارتقای هنرستانهای هنرهای زیبا همکاری بسیار نزدیکتری با وزارت فرهنگ و ارشاد خواهد داشت؛ همچنین بخشی از رشتههایی که در هنرستانهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تدریس میشوند، در هنرستانهای فنی و حرفهای و کاردانش نیز وجود دارند. یکی از بندهای تفاهمهای بین دو وزارت کمک به یکدیگر برای ارتقای سطح آموزشی در آن حوزهها است که این ارتقا با بازنگری منابع درسی و باز تألیف آنها، استاندارد کردن تعالیم، استفاده از هنرمندان ارزشــمـــنــد بـــهعنـــوان مـدرســان رشتههای کاردانش و فنی و حرفهای در هنرستانهای فنی و حرفهای و کاردانش نیز میتواند دیده شود.»
هوشنگ، کور شدی بگیر بخواب
امیـرهــوشنـگ جزیزاده فــرزنــد محمدباقر جزیزاده سال ۱۳۱۲ در اصفهان متولد شد. او سالها نــزد جـــواد رسـتمشـیـرازی، حاجمصورالملکی و عیسی بهادری پرورش یافت؛ سپس به تدریس در هنرستان هنرهای زیبای اصفهان مشغول شد. او بیان میکند: «پدرم محمدباقر جزیزاده پسر آخوند گزی، معلم بود؛ البته نه در رشته هنر، خانواده مادریام نیز نسلدرنسل نقاش بودند و من در این خانواده بزرگ شدم. یادم هست در خانه آخوند گزی در کوچه مسجد ذوالفقار در دروازه اشرف زندگی میکردیم. برق نبود و من تازه نقاشی را یاد گرفته بودم و روی یک میز کوچک کار میکردم. پدرم وقتی میدید که نصف شب چراغنفتی روشن است، به من میگفت هوشنگ، کور شدی بگیر بخواب. بعدها در کلاس هفتم یا هشتم دبیرستان سعدی یک نقاشی کشیدم. آقای رضوان، رئیس دبیرستان سعدی، در بالای آن نقاشی از من تقدیر کرده و من هنوز هم این نقاشی را نگهداشتهام.»
او به ورود خود در رشته نگارگری در هنرستان هنرهای زیبا و اولین دیدار خود با استاد عیسی بهادری اشارهکرده و ادامه میدهد: «وقتی به هنرستان هنرهای زیبا نزد عیسی بهادری که آن زمان رئیس هنرستان بود رفتم، از من پرسید که میخواهی چه رشتهای را انتخاب کنی؟ من نمیدانستم که چه رشتههایی در هنرستان تدریس میشود. به آقای بهادری گفتم که میخواهم مثل شما بشوم و او گفت: برو نگارگری. من هم رفتم و دیپلم گرفتم. استاد رستمشیرازی و عیسی بهادری از بهترین معلمان من در این هنرستان بودند. من ۲۰ سال نزد عیسی بهادری درزمینه طراحی و نقاشی و نقشه قالی کارکردم و هر دو باهم گاهی تا نیمهشب در هنرستان میماندیم و من کنار او مینشستم و طراحی کار میکردم.» این هنرمند نگارگر که تدریس را از دبیرستان سعدی آغاز کرد و سپس به استخدام هنرستان هنرهای زیبا درآمد، دراینباره میگوید: «معلم فیزیک ما در دبیرستان سعدی آقای بها صدری بود که بعد رئیس آموزشوپرورش شد. او من را میشناخت و میدانست که در نقاشی مهارت دارم. بعد از دیپلم بلافاصله من را بهعنوان معلم در دبیرستان سعدی پذیرفت و من پنج سال آنجا بودم؛ تا اینکه در هنرستان هنرهای زیبا استخدام
شدم.»
نشانی که وجود معلم را قاب گرفت
فرزاد ادیبی، گرافیست معاصر، درباره مفهوم نشان طراحیشده بابیان اینکه فرم این نشان برگرفته از خورشید یا شمسه است، بیان میکند: «نقطه خالی نشان نگین آن است، نگینی که خودِ معلم است و هنگامی که بر سینه معلم بوسه میزند، بخشی از وجود معلم را قاب میگیرد. نقطه، کوچکترین و ابتداییترین عنصر نوشتار و آموزش و در خوشنویسی، واحد سنجش است. نقطه در این طرح خالی است و معلم وجود خود را به شاگردان یا ۱۲ نقطه پیرامونی خود بخشیده است. عدد ۱۲ نیز غیر از قداست، به زمان (ماه و ساعت و…) و همچنین به روز ۱۲ اردیبهشت (روز معلم) اشاره دارد.»این مدرس دانشگاه ادامه میدهد: «مفهوم نشان این است که معلم وجود خود را به شاگردان میدهد، وقت و انرژی و تواناییهای خود را در جهت پروراندن استعدادها و تخصصهای شاگردانش صرف میکند و مانند همان شمعی است که میسوزد و روشنایی میدهد.»
ادیبی با بیان اینکه از نقطه بهعنوان اولین و ابتداییترین عنصر تشکیلدهنده یک واژه استفاده کرده است که واژه نیز برای آموزش و انتقال مفاهیم بهکار میرود، میافزاید: «در این نشان نقطه بهصورت توخالی است و در مرکز یک شمسه قرار میگیرد که آن شمسه متشکل از دوازده نقطه دیگر است. آن دوازده نقطه میتوانند شاگردان و پرورشیافتگان این استادان باشند که حول این نقطه اصلی در حال چرخشاند. این دوازده نقطه میتواند دوازده ساعت، دوازده ماه، قداست امام دوازدهم یا با توجه به قداستی که در عدد دوازده وجود دارد و خیلی موارد دیگر باشد؛ چراکه برخی اعداد مانند عدد پنج، هفت و دوازده قداست دارند؛ ضمن اینکه دوازدهم اردیبهشت روز معلم است و من میخواستم با استفاده از دوازده نقطه قداستی به آن بدهم.»
عضو انجمن طراحان گرافیک ایران تصریح میکند: «این دوازده نقطه حول نقطه اصلی در طواف و گردش و چرخش هستند و شمسههایی را تشکیل دادهاند که فرم کلی مدال را بهوجود آورده است. مرکزیت این شمسه و نگینی که باید برای این نشان در نظر گرفته میشد، میتوانست از هر جنسی باشد؛ ازجمله گرانقیمتترین آلیاژها یا سنگها، اما من گرانقیمتتر و نفیستر از سینه استاد ندیدم؛ به این صورت که سینه استاد عالیترین، گرانترین و نفیسترین نگینی خواهد بود که در آن نقطه قرار میگیرد.»
در معیت استاد…
مهدی تمیزی، معاون فرهنگیهنری سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان نیز بابیان اینکه دو نشان عیسی خان بهادری و ابوالحسن خان صبا برای اعطا به آموزگاران هنر برنامهریزیشده است، میگوید: «اعطای دو نشان ابوالحسن خان صبا و عیسی خان بهادری که بهنوعی نشان معلم هنر است، از دوازدهم اردیبهشتماه 1400 آغاز شد و به ترتیب به استاد تقی ضرابی در رشته موسیقی و استاد امیر هوشنگ جزیزاده اهدا شد.»
تمیزی با بیان اینکه استاد جزیزاده یــکی از قــدیــمــیتــریـــن هنرآموزان و مدرسان هنرستان هنرهای زیبای اصفهان و تنها شاگرد مستقیم عیسیخان بهادری است که ما همچنان از حضور او بهرهمند هستیم، به نقش شهرداریها در توجه به مباحث هنری اشارهکرده و میافزاید: «با توجه به اینکه شهرداریها نماینده مردم بهشمار میروند، صحیح آن است که همت کرده و به نمایندگی از مردم آن شهر، برای اعطای نشان به فردی که متعلق به شهر آنهاست به او ارج نهند. به این منظور آقای دکتر عیدی بهعنوان نماینده شهردار اصفهان و بنده بهعنوان نماینده جامعه هنری هنگام دریافت نشان توسط استاد جزیزاده در معیت ایشان بودیم و عملا قصد ما احترام به هنرمندی است که از شهر اصفهان برای دریافت این نشان انتخابشده است؛ ضمن اینکه شهرداریها وظیفهدارند همواره حامی گروههای مختلف اجتماعی، ازجمله جامعه هنری، باشند. البته اصفهان شهری است که در دنیا به هنر شهره است؛ بنابراین بهتر است شهرداری اصفهان بیش از هر چیز به جامعه هنری توجه کند.» گفتنی است، استاد عیسی بهادری طراح، نگارگر، نقاش و یکی از بزرگترین احیاکنندگان هنرهای سنتی ایران بهشمار میرود که حدود 30 سال سرپرستی هنرستان هنرهای زیبای اصفهان را بر عهده داشت، هنرستانی که در 1315 زیرمجموعهای از وزارت پیشه و هنر بهشمار میرفت و فعالیت خود را زیر نظر ویلهلم مایر آلمانی در یکخانه اجارهای واقع در خیابان سپه و در کوی تلفنخانه آغاز کرد. ابتدا تنها دو رشته فلزکاری و درودگری در آن تدریس میشد؛ اما با افزودهشدن رشته نقاشی زیر نظر عیسی بهادری که از دانشآموختگان هنرستان کمالالملک بود و همچنین افزایش تعداد هنرجویان ابتدا به خیابان چهارباغ مقابل خیابان فتحیه سابق منتقل شد و با تشکیل ادارهکل پیشه و هنر بهعنوان زیرمجموعه این اداره معرفی شد؛ در ادامه بعد از تأسیس هنرستان هنرهای زیبا توسط کاظم سیاح و آغاز سرپرستی عیسی بهادری، مکان فعلی آن در شمال خیابان مطهری کنونی ساخته شد. استاد امیر هوشنگ جزی زاده نیز یکی از هنرآموزان استاد عیسی بهادری در هنرستان هنرهای زیبا بهشمار میرود که در رشته نگارگری صاحبنام است. این رشته که از دیرباز بهعنوان نقاشی ایرانی شناخته میشد و بیستوششم آذرماه 1399 در پانزدهمین کمیته جهانی میراث ناملموس یونسکو با نام «مینیاتور» و بهعنوان پروندهای چندملیتی میان چهار کشور ایران، ترکیه، جمهوری آذربایجان و ازبکستان در فهرست میراث جهانی ناملموس بشری قرار گرفت، در یونسکو به ثبت رسید.