صندلی وزارت امور خارجه دولت سیزدهم یکی از مهمترین وزارتخانهها خواهد بود و نگاههای بسیاری را چه در داخل و چه در خارج کشور معطوف به خود خواهد کرد. نامهای متفاوتی در این زمینه به گوش میرسد و گزینههای احتمالی رئیسی برای وزارت خارجه چندان قرابتی با دوره قبل ندارند؛ از امیرعبداللهیان و جلیلی گرفته تا باقری کنی که نام او بیشتر شنیده میشود. بهمنظور آشنایی بیشتر با گزینههای احتمالی وزارت خارجه به بررسی سوابق این افراد میپردازیم.
علی باقری کنی
عــلــی بــاقــری کنــی مــتــولـــد ۱۳۴۶ خورشیدی، فرزند محمدباقر باقری کنی، عضو سابق مجلس خبرگان رهــبـــری و دانــشآمـــوخـــتــه رشــتــه معارف اسلامی و اقتصاد از دانشگاه امـــامصــادق(ع) است که پیشینه تدریس اقتصاد در دانشگاه را نیز دارد. محمدرضا مهدوی کنی، عموی علی باقریکنی است که نخستوزیر سابق ایران و رئیس سابق مجلس خبرگان رهبری بود. زمانی که سعید جلیلی معاونت اروپا و آمریکای وزارت امور خارجه را برعهده داشت، باقریکنی مدیرکل اروپای مرکزی و شمالی این معاونت بود و پس از سعید جلیلی مدتی بهعنوان معاون اروپای وزیر امور خارجه فعالیت کرد و پس از حضور جلیلی در شورای عالی امنیت ملی، علی باقری بهعنوان معاون او منصوب شد. گفتنی است، در جریان مذاکرات هستهای در زمان جلیلی، باقری از مذاکرهکنندگان ارشد ایران بود.
باقریکنی از ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۲ خورشیدی در کنار سعید جلیلی در تیم هستهای ایران در دولت محمود احمدینژاد حضور داشت. در دولت روحانی بهسرعت از تیم هستهای کنار رفت و نقدهایش درباره برجام را در شبکه افق سیما و وبسایت مدرسه کالک وابسته به بسیج دانشجویی و مرکز رشد دانشگاه امامصادق(ع) منتشر کرد و مقدمهای هم بر نسخه فارسی کتاب خاطرات وندیشرمن، مذاکرهکننده تیم هستهای، نوشت. علی باقریکنی در ۱۳۹۲ خورشیدی رئیس ستاد انتخاباتی سعید جلیلی، نامزد انتخابات ریاستجمهوری، بود. او پس از پیروزی حسن روحانی در آن انتخابات در کنار سعید جلیلی به یکی از منتقدان جدی مذاکرات هستهای در دولت روحانی بدل شد. او بعد از توافق ژنو در ۱۳۹۳ خورشیدی که پیشدرآمد توافق برجام بود، در مجلس حضور یافت و محتوای مذاکرات و توافقات را نقد کرد. باقری در مقاطع دیگری، ازجمله حضور در برنامههای شبکه افق سیما در نقد عملکرد تیم سیاست خارجی دولت سخنانی را ابراز داشت.
علی باقریکنی هشتم دیماه ۱۳۹۸ خورشیدی با حکم ابراهیم رئیسی بهعنوان معاون امور بینالملل و رئیس ستاد حقوق بشر قوه قضائیه منصوب شد. ستاد حقوق بشر زیرمجموعه قوه قضائیه است که در ۱۳۸۴ خورشیدی به پیشنهاد آیتالله محمود هاشمی شاهرودی، رئیس سابق این قوه و با تصویب حضرت آیتالله خامنهای، مقام معظم رهبری تأسیس شد. این ستاد درواقع نقش دستگاه دیپلماسی قوه قضائیه جمهوری اسلامی را بازی میکند و در مجامع جهانی بهعنوان نماینده ایران پاسخگوی اتهامهای مربوط به نقض حقوق بشر در کشور است. در طول ۱۴ سال گذشته، محمدجواد لاریجانی ریاست این نهاد را در دوران ریاست آیتالله محمود هاشمی شاهرودی، صادق لاریجانی و ابراهیم رئیسی بر عهده داشت. حالا باقریکنی یکی از گزینههای احتمالی وزارت خارجه کابینه سید ابراهیم رئیسی است.
حسین امیرعبداللهیان
حسین امیرعبداللهیان در 1343 در دامغان متولدشده است. او مدرک کارشناسی خود را در 1370 در رشته روابط دیپلماتیک از دانشکده روابط بینالملل وزارت امور خارجه دریافت کرده است. او دارای مدرک کارشناسی ارشد روابط بینالملل از دانشگاه تهران است که در 1375 اخذشده است؛ همچنین مدرک دکترای خود را نیز از دانشگاه تهران در رشته روابط بینالملل دریافت کرده است. او به زبانهای عربی و انگلیسی مسلط است؛ همچنین مدرس دانشکده روابط بینالملل وزارت خارجه بوده و سابقه داوری رسالههای دکترای دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران را دارد. امیرعبداللهیان عضو هیئت مؤسس مرکز مطالعات غرب آسیا (اندیشکده روابط بینالملل) نیز هست. او از مردادماه 1395 دستیار ویژه رئیس مجلس و مدیرکل امور بینالملل مجلس شورای اسلامی بوده است و نیز دبیرکلی دبیرخانه دائمی کنفرانس بینالمللی حمایت از انتفاضه فلسطین را برعهده داشته است. امیرعبداللهیان در دولت روحانی نیز در وزارت خارجه نقش داشت و نام او همواره در این زمینه شنیده میشد. حالا با انتخاب رئیسی، نام امیرعبداللهیان نیز پیرامون وزیر امور خارجه شنیده میشود. از سمتهای امیر عبداللهیان میتوان به موارد زیر نیز اشاره کرد:
مشاور وزیر امور خارجه (۱۳۹۵)؛
معاون عربی و آفریقایی وزارت امورخارجه (1390 تا 1395)؛
مدیرکل خلیجفارس و خاورمیانه وزارت امورخارجه (1389)؛
سفیر جمهوری اسلامی ایران در منامه بحرین (1386 تا 1389)؛
رئیس ستاد ویژه عراق وزارت امور خارجه (1384 تا 1386)؛
معاون نماینده ویژه وزیر خارجه در امور عراق (1382 تا 1384)؛
معاون مدیـرکل خلیجفارس(1381 تا 1386)؛
کارشناس و معاون سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد (1376 تا1380).
کاظم غریبآبادی
کاظم غریبآبادی متــولــد ۱۳۵۳ از رجال سیاسی ایران است. او اولین ســمــت سیــاســی خود را در ۱۳۸۸ بهعنوان سفیر ایران در هند به عهده گرفت. سمتهای سیاسی مختلفی در دوران ریاستجمهوری محمود احمدینژاد و حسن روحانی به غریبآبادی واگذارشده است.
کاظم غریبآبادی در ۱۳۷۵ مدرک کارشناسی روابط سیاسی را از دانشگاه روابط بینالملل وزارت امور خارجه کسب کرد و پس از سه سال موفق به دریافت مدرک کارشناسیارشد دیپلماسی و سازمانهای بینالمللی وزارت امور خارجه شد؛ اما به دلیل مشــغلــه کاری ۱۸ سال بعد، یعنی در ۱۳۹۶ مــوفــق بـــه اخــذ مـــدرک دکترای حقوق عمومی دانشگاه علامه طباطبایی شد.
او به زبان انگلیسی و عربی تسلط کامل دارد و بهعنوان استاد در رشته حقوق سازمانهای بینالملل مدرس بوده است. دکتــر غـریـبآبادی همچنین تدریس متون تخصصی حقوق به زبان انگلیسی را نیز در کارنامه تدریس خود دارد. در کنار تدریس، کارهای تحقیقی و پژوهشی نیز انجام داده و انتشار کتب مختلف درزمینه حقوق بشر، کنترل تسلیحات و موضوعهای هستهای نشان از تلاش علمی او در این حوزه بوده است. نام غریب آبادی نیز پیرامون وزارت خارجه دولت رئیسی مطرحشده است. از دیگر سوابق او میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
رئــیــس بــخش آسیا و اقیانوسیه بــیــنالمــلل مجلس شورای اسلامی (1375)؛
کارشناس معاونت امور بینالملل وزارت امورخارجه ( 1376 تا 1383)؛
مدیر ارتباطات و امور بینالملل بــرونمـــرزی ســـازمــان صــداوسیــمــا (1382تا 1384)؛
مشاور وزیر امورخارجه در امور هستهای ( 1384تا1388)؛
مــعــاون مــدیــرکل امور سیاسی و بینالملل وزارت امور خارجه (1384تا 1388)؛
ســفیـــر جــمهــوری اسلامی ایران
نزد کشور هلند و نماینده دائم نزد
سازمان منع سلاحهای شیمیایی و سازمانهای حقوق بینالملل مقیم لاهه (1388تا 1392)؛
مــعــــاون امــور بــیــــنالـــمــلل و همکاریهای بینالملل قضائی ستاد حقوق بشر (1393تا 1397)؛
رئـــیـــس کمــیـــتــه ملی یو پی آر (مکانیسم بازنگری دورهای حقوق بشر) و کمیته حقوق بشر (1393 تا 1397)؛
دبیر کمیته برجام و رئیس کمیته تخصصی هستهای شورای عالی امنیت ملی ( 1394تا 1397)؛
مشاور وزیر امور خارجه(1397)؛
سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران نزد سازمانهای بینالمللی در وین (از تیرماه 1397).
مهدی صفری
مهدی صفری هماکنون مدیرعامل شرکت توسعه اعتماد مبین است. او دیپلمات سابق ایرانی و سفیر ایران در کشورهای چین، اتریش و روسیه بود. او همچنین معاونت اروپا و آمریکای وزارت امور خارجه ایران را بر عهده داشته است. صــفــری در زمــان ســعیــد جلیلی از مذاکرهکنندگان هستهای ایران بود.
او همچنین نماینده ایران در مذاکرات رژیم حقوقی خزر بوده است. او در سپتامبر ۲۰۱۰ قرار بود بهعنوان سفیر ایران در بریتانیا انتخاب شود؛ اما دولت از تصمیم خود منصرف شد و سفیری در این کشور تعیین نکرد. صفری در رویداد ازدحام حجاج در منا، جزو مفقودان این حادثه بود؛ اما هیچ مشکلی برایش پیش نیامد.
ازجمله سوابق او میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
مــدیــرعــامـــل شرکت ایران مبین (۱۳۹۳)؛
سفیر ایران در چین (۱۳۸۹ تا ۱۳۹۳)؛
معاون اروپا و آمریکای وزیر خارجه (۱۳۸۶ تا ۱۳۸۸)؛
معاون آسیا و اقیانوسیه (۱۳۸۴ تا ۱۳۸۶)؛
مدیرکل مشترکالمنافع (۱۳۸۰ تا ۱۳۸۴)؛
سفیر ایران در روسیه (۱۳۷۴ تا ۱۳۸۰)؛
سفیر ایران در اتریش (۱۳۷۱ تا ۱۳۷۴)؛
معاون سفیر ایران در آلمان (۱۳۶۸ تا ۱۳۷۱)؛
رئیس اداره اول اروپا (۱۳۶۶ تا ۱۳۶۸)؛
کارشناس اقتصادی سفارت ایران در انگلیس( ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۶)؛
کارشناس ادارهکل اروپا (۱۳۶۰ تا ۱۳۶۲).
سعید جلیلی
سعید جلیلی در ۱۵ شهریورماه ۱۳۴۴ خورشیدی در مشهد متولد شد. پدر او به نام محمدحسن جلیلی اهل بیرجند، دانشآموخته زبان فرانسه، معلم و مدیر دبستان نواب صفوی مشهد و مادرش اهل اردبیل است. جلیلی مقاطع دبستان و دبیرستان خود را در مشهد گذراند؛ سپس وارد دانشگاه شد و مدارج تحصیلی خود را تا مقطع دکتری در رشته معارف اسلامی و علوم سیاسی در دانشگاه امامصادق(ع) به پایان رساند و مدتی در این دانشگاه به تدریس برخی از دروس دینی مانند دیپلماسی پیامبر(ص) پرداخت. عنوان پایاننامه دکتری جلیلی «بنیان اندیشه سیاسی اسلام در قرآن» است که در ۱۳۸۱ خورشیدی آن را با موفقیت پشت سر گذاشت.
جلیلی در ۱۳۷۱ خورشیدی با فاطمه سجادی ازدواج کرد. او پزشک عمومی است. حاصل این ازدواج یک پسر به نام سجاد است. او از نزدیکان به طیف آیتالله مصباح یزدی است که در انتخابات سال ۹۲ گزینه جبهه پایداری برای ریاست جمهوری محسوب میشد. او در انتخابات سال ۹۲ نامزد انتخابات ریاست جمهوری شده بود که با بیش از چهار میلیون رأی، جایگاه سوم را به خود اختصاص داد و بعد از شکست در این دوره از انتخابات، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام شد. شعار انتخاباتی جلیلی در یازدهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری «حیات طیبه» بود. در آن دوره انتقادهایی به او از طرف طیف محمدباقر قالیباف وارد شد و دلیل شکست قالیباف در انتخابات سال ۹۲ اصرار جلیلی بر ادامه حضور در انتخابات بهرغم وضعیت شکننده او در نظرسنجیها بود. او در سال ۹۶ با تشکیل دولت سایه تلاش میکرد دولت روحانی را در اجرای برخی سیاستها کمک کند؛ اما جزو منتقدان سیاست خارجی دولت روحانی بود. سعید جلیلی در انتخابات ۱۴۰۰ بار دیگر وارد عرصه شد و جزو هفت نامزدی بود که از شورای نگهبان تأییدیه گرفت.
او در ۲۶ خردادماه ۱۴۰۰ با حمایت از ابراهیم رئیسی از ادامه رقابت انصراف داد. حالا نام او بهعنوان یکی از گزینههای احتمالی وزارت خارجه مطرح میشود. ازجمله سوابق او میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱۳۷۰: رئیس اداره بازرسی وزارت خارجه؛
۱۳۷۶: معاون اداره اول آمریکا در وزارت خارجه؛
۱۳۷۹: مدیر بررسیهای جاری دفتر رهبری؛
۱۳۸۴: معاون اروپا و آمریکای وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران؛
۱۳۸۶: دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران؛
۱۳۸۷: نماینده رهبری در شورای عالی امنیت ملی؛
۱۳۹۲: عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام؛
۱۳۹۳: عضو شورای راهبردی روابط خارجی.
اگرچه بعید به نظر نمیرسد که تا زمان اعلام رسمی اسامی اعضای کابینه، افراد دیگری هم به این اسامی اضافه شوند؛ اما می توان احتمال داد وزیر خارجه آینده یک نفر از همین اسامی باشد. چینش کلی کابینه شاید کاندیداها را متأثر از تغییراتی کند که صبح روز تحلیف همه را غافلگیر کند.