گزارشهای میدانی و گفتوگو با جمعی از داروخانهداران نیز این موضوع را تأیید میکند. مخرجمشترک همه حرفهای آنها دو کلمه است: «دارو نیست». یکی از همین داروخانهداران به «اصفهانزیبا» میگوید: «از وقتی کرونا شیوع پیدا کرد، دارو نیز کمیاب شد، چه ایرانی و چه خارجی. زمانی که با شرکتهای پخش دارو تماس میگیریم و لیست داروها را به آنها میدهیم، میگویند خیلی از داروها را نداریم و قادر به تأمین آنها نیستیم؛ برای مثال، مدتهاست هیچ نوعی از انسولین یافت نمیشود. با کمبود داروهای اعصاب و قلب و دیابت روبهرو هستیم.» داروخانهدار دیگری میگوید: «کمبود دارویی همیشه وجود داشته است، اما هیچ سالی مثل امسال داروخانهها با این مشکل مواجه نشده بودند؛ چرا که امسال کمبود دارویی بیداد میکند و میتوانم بگویم نسبت به گذشته صد برابر شده است. این کمبود فقط داروهای خاص را در بر نمیگیرد؛ بلکه خیلی از قرصهای مــعــمولی نــیــز یـــافت نـمیشــوند.» پزشک دیگری نیز میگوید اکنون در داروخانهاش با کمبود صد قلم دارو مواجه است و کسی هم پاسخگوی این کمبودها نیست: «بهطور میانگین روزانه حدود 40 نفر مراجعهکننده داریم که به دلیل نبود دارو، امکان تأمین آن برایشان وجود ندارد و با دست خالی به خانه باز میگردند؛ بیمارانی که تأمین دارو برای برخیهایشان از نان شب واجبتر است و عدم استفاده آن ممکن است باعث مرگشان شود. الانزاپین، دپاکین، آی وی آی جی (که برای درمان کرونا استفاده میشود) و انواع کپسولهای استنشاقی اکنون کمیاب است. از سوی دیگر دارو نسبت به ماههای اخیر با افزایش چند برابری قیمت روبهروشده؛ مثلا اگر قبلا یک ورق قرص 8 هزار تومان قیمت داشت، قیمت آن اکنون به حدود 30 هزار تومان رسیده است.»
کمبود دارو، مرگ بیماران
آماری مبنی بر اینکه چه تعداد بیمار به دلیل عدم دستیابی به دارو فوت کردهاند، جایی درج نشده و کسی درباره آن صحبت نمیکند. معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان نیز علیرغم تماسهای مکرر و نامهنگاری حاضر به گفتوگو در رابطه با کمبودهای دارویی در اصفهان نــمیشـــود. تــماس بــا غــلامــحــسین صادقیان، رئیس انجمن داروسازان استان اصفهان نیز بینتیجه است. محمدرضا شانهساز، رئیس سازمان غذا و دارو، اما کمبود دارو را چندان جدی نگرفته، آنجا که به ایسنا گفته: «وضعیت کمبودهای داروییمان علیرغم مشکلات ارزی و علیرغم تمام تنگناهایی که در تحریم برایمان درست میکنند، به نسبت سالهای گذشته پایینتر است. داروهایی هم که کم هستند، داروهایی نیستند که مصرف همگانی و عمومی داشته باشند»؛ این درحالی است که چندی پیش، عــلی فـــاطـــمی، نایــبرئیس انجمن داروسازان ایران در گفت و گو با ایسنا گفته بود: «متأسفانه در حال حاضر کمبودهای دارویی بیداد میکند و طی ۱۰ تا ۱۵ سال اخیر هیچگاه به اندازه امروز کمبود دارویی نداشتیم. ما که در داروخانه کار میکنیم، شاهدیم که برای بدیهیترین داروها و حتی برای یک داروی زخم معده ساده هم مردم دنبال دارو میگردند، برای انسولین مردم گرفتارند و … .» همین موضوع هم خیلی از بیماران را نگران تأمین دارو کرده و رنجشان را بیشتر از هر زمان دیگری. بیماری که ناراحتی اعصاب و روان دارد، میگوید: «برای درمان افسردگی و وسواس به دستور پزشک باید فلوکستین مصرف کنم، اما یک ماهی است که موفق به تأمین آن نشدهام. به هر داروخانهای مراجعه میکنم، میگویند فعلا نداریم.» فرد دیگری که مادرش به بیماری صرع مبتلاست و باید «فنیتوئین 100» مصرف کند نیز میگوید که برای یافتن این دارو با مشکلات زیادی روبهرو است؛ چرا که این دارو در داروخانهها معلوم نیست به چه دلیلی به سختی پیدا میشود؛ دلیلی که ریشه آن را در سه موضع مهم میتوان جستوجو کرد. به گزارش «هشمهری آنلاین»، «سیاست وزارت بهداشت در ممنوعیت واردات دارو، تحریمها و همچنین سیاست قیمتگذاری و سود پایین ساخت دارو که به بیانگیزگی برخی از تولیدکنندگان داخلی میانجامد، از جمله دلایل کمبود دارو است.» مــلک فــاضـــلی، عــضو کمــیسیون بهداشت مجلس نیز در این باره به «خانه ملت» با اشاره به نایابشدن داروهای اعصاب گفته: «میزان مصرف داروهای اعصاب و داروهایی همچون فاموتیدین که برای درمان گاستریت معده به کار میرود در کشور بیش از میانگین دنیاست. این داروها به این دلیل به میزان بالایی مصرف میشوند که به راحتی در دسترس جامعه قرار دارند. مصرف فاموتیدین در زمان شیوع کرونا افزایش بیشتری نیز داشته و در نهایت متأسفانه توزیع این دارو و نظارت بر این روند مثبت نبوده است؛ کما اینکه داروهایی که گاه در داخل تولید شده یا وارد میشوند، به شکل عدالت محوری توزیع نمیشوند و این معضل در مناطق محروم و روستاها بیشتر مشاهده میشود.»
کمبود دارو یا کمبود برند دارویی؟
یدالله سهرابی، رئیس کمیسیون دارو تجهیزات نظام پزشکی کل کشور و عضو هیئتمدیره انجمن داروسازن ایرانی در گفتوگو با «اصفهانزیبا» علت کمبود دارو را اینگونه بیان میکند: «تولیدکنندگان دارو با مشکلاتی روبهرو هستند و حدود دو سال است که به مطالبات آنها توجه نشده است. عدم تزریق نقدینگی سریع به چرخه تولید و تأمین دارو مشکلاتی را برای عرضه نیز به وجود آورده؛ موضوعی که نهایتا به کمبود دارو و سرگردانی بیماران منجر شده است.» او تحریمهای مالی و بانکی را هم در کمبود دارو مؤثر میداند و میگوید: «تحریمها تأمین ماده اولیه را دشوار کرده و باعث اختلال در زنجیره تولید و توزیع دارو شده است. بنابراین بانک مرکزی، وزارت بهداشت و وزارت صنعت معدن و تجارت باید با همکاری و همفکری یکدیگر مانع از اختلال در چرخه تولید و توزیع دارو شوند.» سهرابی لابهلای حرفهایش به تکذیب کمبود دارو از سوی معاونت غذا و دارو اشاره میکند و میگوید: «معاونت غذا و دارو برخی از کمبودهای دارویی را نمیپذیرد و معتقد است کمبودی وجود ندارد؛ بلکه کمبود برند دارویی وجود دارد؛ برای مثال، اگر «پلاویکس» موجود نیست به جای آن بیماران میتوانند از «اسویکس» ایرانی استفاده کنند؛ درحالیکه مریض و پزشک معالج آن برای درمان، تمایل دارند داروی خارجی استفاده کنند. تولید و توزیع انسولین نیز با مشکلاتی مواجه است؛ برای مثال شرکتی که قرار بود به تهیه انسولین بپردازد، دچار مشکل شد و وزارت بهداشت باید انسولین را با قیمت دو برابری از این شرکت تهیه میکرد. به ناچار وزارت بهداشت به شرکت دیگری که قرار بود انسولین را با قیمت ارزانتر تولید کند، روی آورد، اما این شرکت نیز خلفوعده کرد.» سهرابی در ادامه سخنانش شیوع کرونا را هم از جمله عوامل کمبود دارو میداند؛ آنجا که میگوید: «سال گذشته حدود 500 میلیون دلار به تأمین مواد اولیه داروهای کرونایی اختصاص یافت.» او میگوید که تخصیص ارز آن هم به صورت قطرهچکانی به واردکنندگان مواد و تولیدکنندگان دارو دردی را دوا نمیکند و اگر این روند ادامه پیدا کند کمبود دارویی در نیمه دوم سال بسیار شدیدتر خواهد شد.» ناصر ریاحی، عضو اتاق بازرگانی تهران نیز در گفتوگو با رسانهها در این باره بر این باور است که کاهش جدی تخصیص ارز ۴۲۰۰تومانی در سال جاری، شرایط را برای تولید و تأمین داروهای موردنیاز کشور دشوار کرده است. قرار بر این بوده که داروهایی که امکان تولید آنها در داخل کشور وجود دارد دیگر وارد نشوند. از این رو در سالهای گذشته یا مواد اولیه و واسطهای موردنیاز برای تولید دارو در داخل وارد شدهاند یا داروهای آمادهای به کشور رسیدهاند که چند حالت داشتند؛ نخست آنکه امکان تولید آنها وجود نداشت. دوم داروهایی که در داخل تولید میشد، اما تمام نیاز کشور را تأمین نمیکرد و سوم داروهایی که تولید داخل دارند، اما در گذشته گروهی از بیماران، درمان با داروهای خارجی را آغاز کردهاند و در طول درمان امکان جابهجایی آنها با داروی داخلی وجود نداشت.»