درحال حاضر نیز آمار تزریق واکسن به صورت روزانه به بیش از 500 هزار نفر رسیده و متولدان 47 به پایین و همچنین گروههایی مثل فرهنگیان، خبرنگاران، رانندگان تاکسی، بیماران مبتلا به دیابت، کارکنان وزارت علوم و دانشگاهها و… قادر به دریافت واکسن هستند؛ گروههای هدفی که قرار گرفتن نام آنها در اولویت دریافت واکسن این روزها از سوی کاربران فضای مجازی مورد نقد قرار گرفته است؛ درحالیکه محسن مصلحی، قائممقام نظام پزشکی اصفهان و دبیر شورای عالی نظامپزشکی کشور، در گفتوگو با «اصفهانزیبا» میگوید: سند ملی واکسیناسیون تفاوت چندانی با برنامه واکسیناسیون در سایر کشورها ندارد و در همه جای دنیا ابتدا گروههای پرخطر واکسینه میشوند. او اما تعلل و تأخیر در تهیه و توزیع واکسن را مهمترین عامل شرایط کنونی میداند و معتقد است وزارت بهداشت در این رابطه عملکرد بسیار ضعیفی از خود نشان داده است.
در روزهای اخیر که برخی از گروههای هدف مثل خبرنگاران و رانندگان و… در اولویت تزریق واکسن کرونا قرار گرفتند، انتقادهایی از سوی برخی از افراد مطرح شد؛ نقدهایی که شاهبیت آنها این جمله بود که چرا واکسیناسیون صرفا براساس سن افراد انجام نمیشود؟ اولویتبندی کنونی در تزریق واکسن آیا به نظر شما درست است؟
با توجه به شناخت بیشتری که از رفتار این ویروس و جهشهای متعدد آن اکنون به دست آمده است، میتوان گفت واکسیناسیون 80 درصد جامعه تنها راه امید کنترل (ونه ریشهکنی) ویروس است. اگر این اصل را در کنار رعایت پروتکلهای بهداشتی قرار دهیم، خواهیم دید که اقدامات وزارت بهداشت و ستاد کرونا در این باره، بیشتر اقداماتی طنز گونه و بهمنظور رفع تکلیف بوده است. درست است که تحریم و عدم همکاری دستگاههای مختلف، مشکلاتی برای تأمین واکسن ایجاد کرده، اما سوءمدیریت و عدم مسئولیتپذیری وزارت بهداشت در این ماجرا بسیار مشخص است؛ درحالیکه کنترل این شرایط، مدیریتی قاطع میطلبد. ویروس و پاندمی با کسی شوخی ندارد. در همه مراحل، از رعایت پروتکلهای بهداشتی تا تولید و تأمین و توزیع و چگونگی تزریق واکسن، نیازمند مدیریتی قاطع با برنامهریزی هستیم؛ درحالیکه وزارت بهداشت با کرونا سیاسی برخورد کرد و رفتارهای شعارگونه پیش گرفت. مدیریت پاندمی و واکسیناسیون به عنوان راهی معقول میتوانست اوضاع را تا حدودی کنترل کند. این اتفاق نیفتاد و فرصت از دست رفت. در چنین شرایطی اصل مهم این است که بیشترین واکسن در کوتاهترین زمان تزریق شود. تهیه واکسن مرغوب نیز در اولویت سوم قرار دارد؛ بنابراین اشکال در تهیه سند ملی واکسیناسیون نیست (هر چند یک سری اولویتها باید در ردههای اول تزریق قرار میگرفتند)؛ اما اگر در بازه کوتاه تعداد زیادی واکسینه میشدند، این تفاوتهای چندروزه چندان مهم نبودند. آخرین آمار واکسیناسیون حاکی از این است که 12درصد جامعه دز اول و تنها 4/3 درصد هر دو دز واکسن را دریافت کردهاند. این میزان بسیار اندک است؛ درحالیکه کشورهای دیگر حتی با وجود پوشش کامل، باز هم درگیر کرونا هستند؛ البته این به معنی عدم اثربخشی واکسن نیست، بلکه واکسیناسیون تنها یکی از راههای کنترل ویروس است که میتواند مرگومیر و ابتلای شدید به بیماری را بهصورت چشمگیر کاهش دهد. پیامدها و تبعات عملکرد ضعیف وزارت بهداشت در حوزه کرونا اکنون مردم و کادر درمان را به ستوه آورده است؛ این درحالی است که همه این موارد قبلا از سوی مجامع علمی، نهادهای غیررسمی و مطالبهگر، سازمان نظامپزشکی و رسانهها تذکر داده شده بود، اما وزارت بهداشت حاشیه را به متن ترجیح داد!
در دیگرکــشورها رونـد واکسیناسیون چطور است؟ آیا براساس سن، واکسن دریافت میکنند؟
سند ملی تقریبا الگویی از روند واکسیناسیون در سایر کشورهاست. در کل دنیا، کادر درمان و گروههای در معرض خطر مثل خبرنگاران، رانندگان و… که بهصورت مداوم در محیطهای مختلف در حال حرکت هستند و تردد آنها برای خودشان و دیگران مشکلساز است، در اولویت تزریق قرار دارند. مشکل اساسی، اما این است که در حوزه تامین و توزیع واکسن، سیاستی واحد و یکصدا و مبتی بر کار کارشناسی وجود ندارد. دوگانگیهای وزارت بهداشت و توجیههایی مثل تحریمها و نداشتن اختیار و… پذیرفتنی نیست. درحال حاضر روزانه نزدیک به 500هزار واکسن (دز اول یا دوم) تزریق میشود. یک محاسبه سرانگشتی نشان میدهد که واکسینهکردن 80درصد جامعه با این سرعت نیاز به چقدر زمان دارد؛ آن هم در شرایطی که ویروس مدام جهش جدیدی نشان میدهد و خیلی از کشورها بهدنبال تزریق دز سوم هستند. اگر اکنون واکسیناسیون سرعت بگیرد، آثار آن را بعدا متوجه خواهیم شد. جلوی ضرر را هر وقت بگیریم، منفعت است. در این دقیقه 90 همه باید کمک کنند؛چون معلوم نیست در آینده چه اتفاقی میافتد. باید فرض را بر این گذاشت که اتفاقهای بدتری در راه است؛ بنابراین همه دستگاهها باید در تهیه، تأمین و توزیع واکسن همکاری کنند. اکنون محمولههای واکسن به کشور وارد میشود؛ اما امکان تزریق سریع آن وجود ندارد. وزارت بهداشت حتی در این زمینه نیز خوب عمل نکرده است؛ درحالیکه این مشکل به راحتی و با اعلام فراخوان و کمک از کادر درمان و پیراپزشکی حل میشود.
روزانه چه تعداد واکسن اگر تزریق شود، میتوان گفت روند واکسیناسیون مطلوب است و به آن امیدوار شد؟
تزریق واکسن سقف ندارد؛ هرچه بیشتر، بهتر. اما اگر تأمین واکسن امکان داشته باشد، میتوان به آمار تزریق دومیلیون در روز، یعنی پنجبرابر میزان فعلی نیز رسید. وزارت بهداشت سقف تزریق را 900هزار در روز مشخص کرده که فعلا به این عدد نیز نرسیده است و روزانه نزدیک به 500هزار نفر واکسن دریافت میکنند. ولی با توجه به تجاربی که دستگاههای مختلف در بحرانها دارند، خیلی راحت میتوان آمار تزریق روزانه را افزایش داد.درست است که تزریق واکسن دارای پروتکل است، اما رعایت آنها چندان سخت نیست. تأخیر در واکسیناسیون به هیچ وجه جایز نیست؛ زیرا دیده میشود افراد واکسینه شده کمتر به کرونا مبتلا میشوند یا در صورت ابتلا حالشان وخیم نمیشود. وضعیت کنونی، شرایط سختی را بهوجود آورده است. تمام بخشهای بیمارستانها به بیماران مبتلا به کرونا اختصاص داده شده و ظرفیتهای آنها به اتمام رسیده است. اگر بتوان بیماران سرپایی را مدیریت کرد که کارشان به بستری نکشد، وضع بهتر میشود. اکنون بیمارستانها از تأمین برخی داروهای پیشپاافتاده که برای درمان سرپایی لازم است، عاجزند. کمبود سرم وجود دارد. توجیه مسئولان این است که سرم آب و نمک است؛ درحالیکه وقتی بیمار کرونا میگیرد، دچار ضعف و بیاشتهایی و حالت تهوع میشود. پرسش من این است: اگر خود این مسئولان به کرونا مبتلا شوند، حاضرند آب و نمک استفاده کنند؟ تأمین مایعات جزو اصول اولیه درمان است.
یکی دیگر از موضوعهایی که خیلیها به آن انتقاد کردند، عدم تأمین واکسن معتبر از سوی وزارت بهداشت است؛ برای مثال، گفته میشود سینوفارم ایمنیزایی بالایی ندارد و زدن و نزدن آن فرقی نمیکند؛ کمااینکه برخی از افرادی هم که این واکسن را دریافت کردهاند به بیماری کووید19 از نوع شدید آن مبتلا شدهاند. این ادعاها تا چقدر درست است؟
انتخاب نوع واکسن به دردسترس بودن و وضعیت اقتصادی کشورها بستگی دارد. بالطبع اگر جدول مربوط به ایمنیزایی واکسنها را نگاه کنید، میبینید که مدرنا، فایزر، آسترازنکا و اسپوتنیک سطح ایمنی که ایجاد میکنند، مطلوب است؛ هرچند هنوز نتیجهگیری در رابطه با میزان اثربخشی واکسنها در کل دنیا زود است؛ اما اینکه بگوییم برخی واکسنها بیکیفیت هستند، پس نباید تزریق کرد درست نیست. اصل همان است؛ بیشترین تعداد تزریق در کمترین زمان با هر نوع واکسنی که در دسترس است.
حتی تزریق واکسن ایرانی که برخی میگویند نمیتوانند به آن اعتماد کنند؟
برخی معتقدند در مراحل تهیه واکسن ایرانی مشکل بهوجود نیامده و این واکسن توانسته است مراحل مختلف را با موفقیت پشت سر بگذارد. عده دیگری اما میگویند در مراحل مختلف تولید واکسن برکت نقصهایی وجود داشته است. هنوز، اما نظریه رسمی از سوی منابع علمی انتشار پیدا نکرده است که واکسن برکت حداقلهای لازم برای تزریق به افراد را ندارد. بقیه واکسنها هم مجوزهای اضطراری تزریق گرفتهاند. در پاندمی باید اینگونه عمل کرد.
برخی از تولیدکنندگان واکسن برکت مدعیاند این واکسن میتواند نسبت به تمام گونههای جدید کرونا ایمنی به وجود آورد. با توجه به اینکه هنوز این واکسن به تولید انبوه نرسیده، چنین ادعاهایی درست است؟
آن اندازهای که من اطلاع دارم، این حرفها نمیتواند درست باشد.
آیا میتوان گفت اکنون که روند واکسیناسیون در کشور مطلوب نیست و هنوز تا واکسینهشدن 80درصد جامعه فاصله بسیار زیادی وجود دارد، همان میزان دز تزریق شده نیز نمیتواند اثربخشی لازم را داشته باشد؟
واکسنهای تزریقشده بیاثر نیستند؛ بلکه احتمال در معرض خطر بودن مردم نسبت به جامعهای که 70 تا 80 درصد آن واکسینه شدهاند، خیلی بیشتر است.