خبر افزایش فروش نفت ایران از زبان وزیر نفت رسانهای شده است. در شرایط تحریم که ارتباط ایران با سایر کشورها محدود شده،
به زعم برخی اقتصاددانان، کشورهای خریدار، نفت ایران را با قیمتی پایینتر از نرخ واقعی میخرند و این افزایش فروش نفت با شرط و شروطی است که مشتریان نفتی برای ایران تعیین میکنند؛
بنابراین اینگونه مبادلههای نفتی برای ایران هزینهبر است. برخی کارشناسان اقتصادی هم میگویند طولانی شدن دوره تحریمها باعث شده تا ایران راههای دورزدن تحریمها را گسترش دهد
و در مقایسه با سالهای گذشته الان خریداران نفتی بیشتری پیدا کرده و میتواند فروش نفت را افزایش دهد.
فروش نفت ایران همچنان با مانعی به نام تحریمها روبهروست. محدودیتهای تحریم، درآمدهای نفتی را کاهش داده و اقتصاد کشورمان را در تنگنا قرارداده است.
درآمدهای حاصل از فروش نفت محرمانه است و آمار و ارقام مشخصی در این زمینه ارائه نمیشود؛ با این حال برای خروج اقتصاد ایران
از وضعیت کنونی و افزایش درآمدهای ارزی افزایش فروش نفت یکی از راهکارهایی است که باید عملیاتی شود.
افزایش فروش نفت
به تازگی جواد اوجی، وزیر نفت، از افزایش فروش نفت خبر داده است. البته اوجی جزئیاتی از چگونگی بهترشدن وضعیت فروش نفت ایران اعلام نکرده،
ولی این را هم گفته است که از دو هفته آینده صادرات فراوردههای نفتی ایران نیز از سر گرفته میشود.
جدیدترین اظهارنظرها درباره آمار فروش نفت چندی پیش در جلسه هماهنگی اقتصادی دولت اعلام شد.
در گزارش این جلسه گفته شد که «درآمدهای ناشی از فروش نفت و میعانات در ششماهه اول سال ۱۴۰۰ معادل ۱۲ ماه ۱۳۹۹ بوده است».
برخی رسانهها در مقایسه آمار و ارقام فروش نفت که هرازگاهی از گوشه و کنار مطرح شده اعلام کردهاند که درآمد نفتی سال گذشته و ششماهه نخست سال جاری، رکورد کاهش فروش نفت را شکسته است.
در شرایط کنونی این پرسش مطرح میشود که با وجود محدودیتهای تحریم، افزایش فروش نفت تا چه اندازه محتمل است؟
فروش نفت با هزینه و ریسک بالا
در این باره یک اقتصاددان به اصفهانزیبا میگوید: «شیوههای فروش نفت از طریق دورزدن تحریمها روش پایداری نیست؛
آنهم برای کشوری مانند ایران که متکی به درآمدهای نفتی است و نیازهایش را از این طریق برطرف میکند.»
مرتضی افقه تصریح میکند: «در دوره قبلی نیز ایران برای فروش نفت تحریمها را دور میزد؛ الان هم با روشهای دورزدن سعی در فروش نفت دارد؛
ولی تمامی این اقدامات هزینهبر است؛ نمونهاش، جنگ اخیر کشتیها بود. در وسط دریا کشتی تخلیه شد (نفتکش حامل نفت صادراتی ایران در آبهای دریای عمان مصادره
و با انتقال محموله نفت آن به یک نفتکش دیگر این کشتی به سوی مقصدی نامعلوم هدایت شد). درواقع در این شرایط فروش نفت هم مشقت زیادی دارد و هم هزینهبر است؛
ضمن اینکه ایران ناچار میشود با قیمتی کمتر از نرخ واقعی، نفت خود را به کشورهای خریدار بفروشد.»
احتمال سوءاستفاده واسطههای نفتی هست
افقه عنوان میکند: «در این شرایط احتمالش هم هست که واسطهها سوءاستفاده کنند. آمریکا دفعه پیش تمام روشهای دورزدن را متوجه شده و در این دوره روشهای دور زدن تحریمها دشوارتر هم شده است.
درواقع زمانی که روشها شناسایی شوند، دفعه بعد روشهای دورزدن پرهزینهتر خواهد شد و هزینه آن از جیب مردم پرداخت میشود.»این اقتصاددان اذعان میکند:
«فروش نفت به کشورهایی که به لحاظ سیاسی با ایران همراه هستند، انجام میشود. خریداران نفت ایران بیشتر کشورهایی مانند روسیه، چین و هند هستند؛
البته زمزمههایی هم شنیده شد که پیشتر چین نیز یک کشتی نفتی با پرچم ایران را نپذیرفته بود.»
افقه خاطرنشان میکند: «کشورهایی که خریدار هستند، از این شرایط سوءاستفاده میکنند و نفت ایران را ارزان میخرند.
در این شرایط ایران ناچار است برای تأمین نیازهایش نفت را با قیمتی کمتر از نرخ واقعی به مشتریان نفتی بفروشد و این خریداران به طور قطع در شرایط تحریم کشورهای شرقی هستند.»
افزایش فروش از طریق راههای میان بر
از سوی دیگر،عضو هیئتعلمی دانشکده اقتصاد دانشگاه اصفهان به اصفهانزیبا میگوید: «زمانی که تحریمها طولانی میشود، راههای دورزدن را برای کشور تحریمشده باز میکند؛
نفت هم یکی از این حوزههاست. ایران برای فروش این محصول در شرایط تحریم روشهای دورزدن را دنبال میکند.»
محمد واعظ برازانی تصریح میکند: «در کوتاهمدت کشور تحریمشده با انسداد بیشتری در صادرات نفت خام روبهروست؛ اما طی زمان با طولانیشدن دوره تحریم، راههای جدیدی برای دورزدن تحریمها باز میشود.»
او عنوان میکند: «در دو سال گذشته تنها امکان صادرات نفت به چین، آنهم به میزان محدود، وجود داشت؛
ولی الان نمیتوان با قاطعیت تنها خریدار نفت ایران را چین اعلام کرد و این به خاطر فرصتهایی است که طولانیشدن تحریم در اختیار کشور تحریمشده،
یعنی ایران، قرارداده است تا با امتحان روشهای دور زدن فروش نفت را افزایش دهد.»
او میافزاید: «در تحریمهای قبلی جهانی نیز مستندات مربوط در سایر کشورها چنین موضوعی را تأیید میکنند که طولانیشدن تحریمها فرصتهایی را پیش روی کشور تحریمشده قرار داده است.»
عضو هیئتعلمی دانشکده اقتصاد دانشگاه اصفهان بیان میکند: «زمانی که انجام معاملههای نفتی تحت پوشش صورت گیرد، امکان اختلاس وجود دارد؛
اما نکته اینجاست که اولا احتمال اختلاس ملاحظه شود و ثانیا با مدیریت مؤثر و فعال این احتمال را طی زمان کاهش داد. نمیتوان به طور قاطع وجود هر اختلافی را در فرایند مبادلههای تحت پوشش نفی و رد کرد.»