ماجـرا از آنجایـی شـروع شـد که سـتاد تنظیـم بـازار تـا 22درصـد عوارض برای صـادرات برخـی از محصـولات پایه خصوصا زنجیـره فـولاد، فراوردههای نفتی و پتروشـیمی تصویـب کـرد.
این ستاد دلیل آن را افزایـش قیمـت برخـی کالاهـا در بـازار جهانـی، متأثـر از جنـگ روسـیه و اوکرایـن و همچنین کاهـش تولید صنایـع بزرگ بـه دلیل آغـاز فصل گرما و قطعی برق این صنایع در این فصل و همچنین کنترل بـازار داخلی عنوان کرد؛ مهمتریـن صنایـع فولادی کشـور نیز در اسـتان اصفهان قرار دارد که از این مصوبه متأثر میشوند. معـاون وزارت صمـت در نامهای بـه رئیـس سـازمان بـورس و اوراق بهـادار تأکیـد میکند کـه محدودیتهای تأمیـن انـرژی صنعـت و نگرانیهایی تأمیـن میـزان مناسـب کالاهـای پایـه بـرای صنایـع داخلـی و پروژههای عمرانـی، کشـور را نیازمنـد تصمیـم فـوری کاهـش تدریجـی صـادرات کالاهـای پایـه و تأمیـن میـزان مناسـب ایـن کالاهـا بـرای بازارهـای داخلـی کـرد.با توجـه بـه سالهای گذشـته و سیاسـتدولتهای مختلـف، بهتـر اسـت کـه دولـت در تصویـب مصوبهها و دستورالعملها، از نظـر نهادهـای تخصصـی و تولیدکنندگان اسـتفاده کند تـا هماهنگـی بیشـتری بیـن مجموعـه دولـت و تولیدکننـدگان وجـود داشـته باشـد و صنایـع نیز بـا تصمیمهای غافلگیرکننـده مواجه نشـوند.
کنترل بازار
مدیـرکل دفتـر صنایـع معدنـی و مشـاور معاونـت امـور معـادن و صنایـع معدنـی وزارت صمـت بـه اصفهـان زیبـا میگوید: ایـن عـوارض پلکانـی بـرای شـرایط بحـران اسـت کـه بـا افزایـش قیمتهای جهانـی عـوارض، افزایـش و بـا کاهـش قیمتهای جهانی کاهش پیدا میکند و دلیل ایـن افزایـش و کاهـش تنظیـم بـازار داخـل کشـور اسـت. سـیف الـه امیـری بیـان میکند: اگـر زمانـی شرایط مانند جنگ روسـیه و اوکراین پیش بیاید و قیمت کالایی در بازار جهانیافــزایــش پیـــدا کنـــد، تـولیــدکنـنــدگان میخواهند کل تولیـد خـود را صـادر کننـد،بـدون اینکـه بـه تولید داخـل و کارخانههای داخلی اهمیتی دهنـد؛ بـه همیـن دلیـل عـوارض صـادرات این کالاها افزایش پیدا میکند و این قانون بـرای کل کشـورهای دنیاسـت.
او اظهـار میکند: مـا عوارض پلکانـی را وضع کردیم تا بتوانیم در شـرایط ناشـی از جنگ و همچنیـن تقسیمبندی گاز و بـرق صنایـع بزرگ، از افزایش قیمت کالاهایی مانند فولاد و برخی از اقلام خوراکی جلوگیـری کنیم. مدیـرکل دفتر صنایـع معدنـی وزارت صمت ادامه میدهــد: صنــایع را در مصوبــه عــوارض صــادراتـــی پلکــانـی تشـویــق میکنیم تـا انبـار محصولاتـی کـه بـا کمبـود آنها در زمـــان قطعـــی بـــرق مــواجــه میشویم، تقویـت کنند تا کشـور دچار کمبود محصول خاصی نشـود.او تأکیــد میکنــد: هــدف مــا از اعمـــال عوارض صادراتـی، تنظیـم بـازار اسـت و ایـن کار حمایت از تولید است. محصولاتی که بــرای آنها عـوارض قـرار دادیم
مواد اولیه بسیاری از شرکتهای داخلـی اسـت کـه بـا کاهـش ایـن مـواد اولیـه، ایـن شرکتها بـا مشـکل و تعطیلـی مقطعـی مواجـه میشوند.
هدف چیست؟
از طرف دیگر، رئیـس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران به اصفهان زیبا میگوید: از هدف وضع این عوارض صادراتی مطلع نیستیم. در شرایطی که مـا فراینـد عرضه تمـام تولیدات در بـورس و صادرات مازاد آن را انجام میدهیم، پس چـرا بایـد یـک فرآینـد دیگری به نـام عـوارض صـادرات وضع و به ما ابلاغ شود؟
بنده معتقدم اگر این عوارض در سـتاد بازار تصویب شـده، به خاطر این است که اطلاعـات غلط به این سـتاد داده شده اسـت و با این کار روند صادرات قفـل میشود. بهـرام سـبحانی بـا اشـاره بـه رویکـرد کشـورهای مختلـف در زمینـه صـادرات اظهار میکند: به عنوان مثال چین به دلیل فاصلـه زیـاد بـا اروپـا بخشـی از هزینههای جابهجایی را بـرای تولیدکننـدگان خـود پوشـش میدهد و برخـی از کشـورها نیز از صـادرات مـواد خـام جلوگیـری میکنند؛ اما مصوبه عـوارض صادراتـی پلکانی مانند هیچکدام نیسـت و مشکلات اساسـی دارد.او بـا اشـاره بـه تعریـف مـواد خـام، بیـان میکند: بـه مـواد معدنـی فـرآوری نشـده مـواد خـام گفتـه میشود. عـوارض بـرای ایـن دسته از محصـولات پلکانـی اسـت. درواقع هرچقـدر کـه ارزش افزوده محصول افزایش پیدا میکند، بایـد عوارض کمتـری پرداخـت شـود؛ امـا مصوبـه اخیر اینگونه نیسـت و از آنجایی که کارشناسی نیست، صنایـع را بـه خام فروشـی تشـویق میکند.سـبحـانی تـأکیـد میکنـد: اصـلا متـوجــه نمیشـویـم کـه هــدف از ایــن مصـوبـه چیسـت! بـازار به گونهای دیگـر تنظیـم و کنترل میشود و نظر من این است که اتفاقا اگر این عوارض گذاشته نشود، تنظیم بازار بهخوبی انجـام میشود. آیـا سـتاد تنظیـم بازار و وزارت صمت خبر دارد که ۳۰میلیون تـن تولیـد فولاد داریـم امـا فقط ۱۶ میلیـون تـن در داخـل کشـور مصـرف میشود؟او بـا گلایه از عملکـرد وزارت نیـرو در افزایش نیافتن میزان تولید برق در کشور میگوید: وظیفه تأمیـن انـرژی بـر عهـده وزارتخانـه دیگـری اسـت؛ حالا چـرا ایـن کمکاری را باید تولیدکننده پرداخت کند؟ سال گذشته تولیدکننـدگان زیـان سـنگینی را بـه دلیـل قطعـی بـرق و گاز پرداختنـد و اکنون کـه فرصتـی پیـش آمـده که تولیدکننـده از آن بـرای جبران ضرر سـال گذشـته اسـتفاده کنـد ،چرا جلـوی آن گرفتـه شده و قیمت داخل سرکوب و از طرفی هم بـرای صـادرات مانـع گذاشته میشود؟رئیـس انجمـن تولیدکننـدگان فولاد ایـران بیـان میکند: سـتاد تنظیـم بـازار در ایـن مصوبـه اعتنایـی بـه افزایـش قیمتهای ۳۰۰درصـدی گاز، ۵۶ درصـدی حقـوق وچنــدین درصــدی در حــوزه حمــلونقـــل نداشته است.
تعامل با تولیدکنندگان
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسـلامی در خصـــوص ایـــن مصــوبـه بـــه اصفهان زیبـا میگوید: سلسـله اتفاقاتی اخیرا ماننـد جنـگ روسـیه و اوکرایـن رخ داده اسـت کـه بـر روی بازارهـای مختلـف جهانـی ماننـد انـرژی و فلـزات پایـه اثـر گذاشـته و همچنیـن در بـازار داخلـی مـا هـم اثـر میگذارد.مهـدی طغیانـی بیـان میکند: کالاهایی که در بورس عرضه میشود صادراتـی اسـت و بـر اسـاس قیمت صادرات، بازار داخلی تحت تأثیر قرار میگیرد. وزارت صمت به دلیل ایجاد ثبات در قیمت این محصولات دستورالعمل ناظر بـر تعرفـهگـذاری بـر روی صـادرات را تعیین کـرد.او اظهـار میکند: نکتهای که در ایـن زمینـه وجـود دارد این است که دولـت بـر اسـاس قوانیـن ماننـد قانـون بهبـود مسـتمر محیـط کسبوکار، وظیفـه دارد تلاش کنـد تـا شـوکی ناشی از تصمیمها بـه عرضهکننده وارد نشود.طغیانـی ادامـه میدهد: باید تصمیمها با تعامل با تولیدکنندگان گرفته شود و معمولا زمـان مناسـب داده شـود تـا آنها بتوانند متناسـب با این زمان سیاستهای تولیدی خود را اصلاح کنند و خود را بـا سیاستهای تعیین شـده تطبیق دهند که این یک اصل اسـت و حداقل سـه ماهزودتر از تغییـرات بایـد اطلاع رسـانی شـود تـا ایـن تصمیمها بـرای تولیدکننـده آزاردهنـده نباشـد. او تصریح میکند: بـازار داخلـی بایـد بـازار باثباتـی باشـد؛ امـا در سیاسـتگذاری و اجـرای آن بایـد بـا تولیدکننـدگان تعامـل داشـت.نماینـده مـردم اصفهـان اضافـه میکند: بایـد در این مصوبه اصلاحاتـی انجام شده و فرصتی به تولیدکنندگان داده شـود تا بتوانند با شرایط جدید خود را تطبیق دهند. این مصوبه صادرات را محـدود و ارزآوری را کاهش میدهد؛ اما آثار تلاطم بازارهای جهانی بـر بازارهای داخلی را کاهش میدهد و نوسانات قیمتی در بازار داخلـی را کـم میکند. طغیانی بیان میکند: ایـام تابسـتان هم پیش رو اسـت و احتمالا شـاهد قطعی دوباره برق صنایـع بـزرگ خواهیـم بـود و اگـر در زمـان حاضر بازار مشکلی نداشـته باشد، تابستان جهـش قیمت خواهیم داشـت. او تأکیـد میکند: در ایـن سیاسـتگذاریها نظـر دو طـرف تولیـدکننده و مصرفکننده باید شنیده و سیاستگذاری شود و همچنین کمیسیون صنایع مجلس باید برای رعایـت چارچوب قانونی به ایـن مصوبـه ورود کند تـا قوانیـن قبلی در ایـن مصوبـه نقـض نشـود.
غافلگیری از تصویب تعرفه
یکی دیگر از اعضای انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران که نخواست نامش فاش شود، در ایـن زمینـه بـه اصفهان زیبـا میگوید: در ابتـدا دولـت سـهمیه مـواد اولیـه مـا را کـه آهـن اسـفنجی اسـت، قطـع کـرد و برخـی شرکتها بـا کاهـش تولیـد مواجـه شدند. ما از طریق انجمن، مـواد اولیـه را پیگیـری میکردیم کـه بحث تعرفـه تصویـب شـد و غافلگیرکننـده بـود. او بیـان میکند: بـهدلیـــل تحریمها شمشها را 15 تا
16 درصـد زیـر قیمـت میفروشیم؛ از طرفی به دلیل دستورالعمل بورس کالا، تمام محصول خـود را در بورس عرضـه کردیـم و بـه دنبـال پیگیـری بحـث صـادرات بودیـم و به عنـوان یـک شـرکت القایی خصوصی صـادرات انجـام دهیم.عضـو انجمـن تولیدکننـدگان فولاد درباره اینکـه وزارتخانـه هـدف از ایـن مصوبه را تنظیم بازار داخل میداند، تأکید میکند: تولیـد فـولاد در داخـل کشـور زیـاد شـده کـه مـا مـازاد مصـرف داخـل کـه حـدود15 میلیـون تـن اسـت را صـادر میکنیم. در هفتـه گذشـته 277 هـزار تـن در بـورس کالا عرضه شـد کـه 30 تـا 50 هـزار تن معامله شـد.حـدود 221هـزار تـن در یـک هفتـه مـازاد عرضـه وجـود دارد و حتی در صورت صـادرات زیـاد، بـا کمبـود کالا روبهرو نمیشویم.او تصریـح میکند: قیمـت شـمش در دنیـا از زمانـی کـه دولـت شـروع بـه ایـن تصمیـم گرفته است، کاهش پیدا کرد و این نوع عوارض پلکانی صحیح نیست. در عوارض پلکانی هرچقدر به سـمت بالای چرخـه تولیـد میرویم، بایـد عوارض کاهش پیدا کند؛ به عنوان مثـال اگـر میلگـرد 8 درصـد اسـت و شـمش 17درصـد، بایـد آهـن اسـفنجی حـدود 22 تـا 25درصـد باشـد؛ امـا عوارض تصویبی اینگونه نیسـت و آهن اسـفنجی 11 درصـد اسـت. پـس ایـن عـوارض پلکانـی نیسـت. رهبر معظـم انقلاب تأکیـد زیـادی دارنـد کـه نبایـد مـواد خـام صـادر شـود؛ امـا بـراساس این مصوبـه تولیدکنندگان بـه دلیـل تبعیت از قانـون تجـارت مجبور هستند بـرایسـود خـود صـادرات مـواد خـام را افزایـش دهنـد.عضـو انجمـن تولیدکننـدگان فولاد ایـران بیـان میکند: زمانـی کـه سـهمیه آهـن اسـفنجی را حـذف کردنـد، حـدود 70 کـوره در کشـور بـه دلیـل تأمیـن نشدن مـواد اولیـهخامـوش شـد کـه در هـر کـوره حـدود 100 کارگـر مشغول به کار بودند و در نتیجه بـا بیـکاری افراد زیـادی روبهروشــدیم. همچنیــن بـه دلیــل حـذف ایـن سهمیـــه و عــوارض پلکــانـی صــادرات،110 شـرکت القایـی خصوصـی تـوان تولیـد نخواهنـد داشـت و تعطیـل میشوند؛ علاوه برآن 20 هـزار کارگـر نیز بیـکار خواهند شد. از طرفی تولید فولاد در کشـور کاهـش پیـدا میکند و دچار کمبود میشویم و ناچار میشویم فولاد وارد کنیم. او تأکیـد میکند: یکـی از مهمترین دغدغههای ما وضع مصوبههایی مانند این مصوبه است که بدون تعامل و هماهنگی با تولیدکنندگان تصویب میشود.