اکنون با روند روزافزون مصرف قهوه بهخصوص با گرایش فزاینده جوانان و نوجوانان به قهوهخوری روبهرو هستیم. دراینبین اما برخی نگران سلامتی قهوهخورها هستند.در ابتدا لازم است مقدمهای عرض کنم؛ اگرچه قهوه، گیاه و محصول بومی ایران نبوده و نیست، ولی مصرف آن در کشور ما قدمتی طولانی دارد؛ حتی در کتب طب ایرانی، به قهوه، انواع آن، خواص، کاربردها و موارد منع مصرف آن اشاره شده است؛ اما به دلایلی که بیشتر نیاز به تحلیل جامعهشناختی دارد، در سالهای اخیر با روند افراطی و تا حدودی نگرانکننده با مصرف قهوه مواجه هستیم. بههرحال نمیتوان مصرف قهوه در کشورمان را در حجم کنونی، طبیعی تلقی کنیم و نگرانی از بروز عوارض کوتاهمدت و بلندمدت زیادهروی در مصرف قهوه، کاملا بجاست.
عوارض قهوه؛ آری یا خیر؟
در مورد عوارض مصرف قهوه از چند منظر میتوان بحث کرد: افراط و زیادهروی، که در مصرف هر مادهای ولو کاملا سالم و مفید، میتواند آسیبزننده باشد.عوارضی که ممکن است با مصرف قهوه رخ دهد و افراد آن را تجربه میکنند؛ مانند تپشقلب، سردرد، سرگیجه و… عوارضی که آنها را به مصرف افراطی قهوه مرتبط دانستهاند؛ ولی افراد از آن بیاطلاعاند؛ مانند لاغری، بیاشتهایی، رنگپریدگی، سوءهاضمه، ریفلکس، تشدید پوکیاستخوان و… عوارضی که در طب سنتی برای قهوه ذکر میشود و عمدتا ناشی از مزاج قهوه است که اگرچه درخصوص طبع و مزاج قهوه اختلافنظرهایی دیده میشود، ولی اغلب به سردی و خشکی طبیعت قهوه نظر دادهاند؛ بنابراین از منظر طب ایرانی زیادهروی در مصرف قهوه میتواند اثرات سودازایی به دنبال داشته باشد. این اثرات در افرادی که مزاج سرد و خشکتری دارند، بیشتر خواهد بود.
راهکارهای کاهش عوارض
راهکارهایی که جهت کاهش عوارض جانبی احتمالی مصرف قهوه موجود و در دسترس هستند، عبارتاند از: اجتناب از افراط و زیادهروی در مصرف؛رعایت تدابیر مصرف قهوه (مثلا قهوه نباید با شکم کاملا پر یا شکم خالی مصرف شود و یکی از زمانهای مناسب برای مصرف قهوه بهعنوان میانوعده آن هم بعد از صبحانهای مختصر و سبک است)؛ استفاده از قهوه مرغوب و تهیه آن از منابع و فروشگاههای معتبر؛ ملاحظههای مزاجی در مصرف قهوه؛ استفاده از مصلحهایی که از منظر طب سنتی، موادی هستند که به مواد غذایی افزوده میشوند تا هم خواص مفید آنها بیشتر شود و هم از عوارض آنها کاسته شود. مصلحهای قهوه عبارتاند از: گلاب، نبات، زعفران و …
قهوه جدید برای قهوهخورهای حرفهای
سوالی در اینجا مطرح میشود که آیا میتوان قهوهای را به علاقهمندان این نوشیدنی که نگران سلامتی خود هستند، پیشنهاد کرد تا عوارض جانبی کمتری داشته باشد؟در صنایع غذایی تلاش شده است تا با فراوری قهوه و تولید محصولاتی مانند: کاپوچینو، قهوههای فوری و… در این راستا گام برداشته شود که البته قهوهخورهای حرفهای، همچنان فرم اصلی قهوه را ترجیح میدهند.درباره مصلحات و افزودنیهایی که میتوان به آن افزود، مشکل این است که مصرفکنندگان قهوه، اضافهکردن هر چیزی که طعم و مزه، رایحه و گیرایی این نوشیدنی را تحت تأثیر قرار دهد، نمیپسندند؛ مثلا حدود دو سال قبل در نظرسنجی محدود از تعدادی کارشناس و متخصص طب ایرانی درخواست شد تا برای قهوه، مصلحات پیشنهادی خود را مطرح کنند. از موارد پیشنهادی گلاب، مصطکی و…
بود. در مرحله بعد تلاش شد براساس منابع طب ایرانی راهکاری پیدا شود که بتوان این مصلحات را به قهوه اضافه کرد بدون اینکه در طعم و بو و گیرایی آن تغییری ایجاد شود. خوشبختانه پیگیری و مطالعات نتایج خوبی به دنبال داشت و راهکاری اختصاصی و جالب برای افزودن مصلحات به قهوه به دست آمد. بنابراین قهوه اصلاحشده (در فرم اسپرسو) به تعدادی از افرادی که بهطور حرفهای قهوه مصرف میکردند، داده شد، بدون اینکه از افزودنیهای آن اطلاعی داشته باشند.نتیجه قابلتأمل بود؛ اغلب افراد متوجه وجود مصلحات نشدند و گیرایی قهوه را تأیید کردند. علاوه بر این به تعدادی از افرادی که با مصرف قهوه دچار عوارضی مانند سردرد، سرگیجه، تپش قلب و… میشدند، قهوه اصلاحشده پیشنهاد شد که با عوارض کمتری همراه بود.ایده این قهوه اصلاحشده، عملیاتی و قابلاجراست و بهتدریج و البته با تجاریسازی آن، میتوان در آینده شاهد آن بود که در منوی فروشگاههای قهوه، آن نیز عرضه شود تا کسانی که نگران سلامتی خود هستند، با اطمینان بیشتری از خوردن قهوه لذت ببرند.