برخی به دلیل کسب جامهای فراوان، عدهای برای نوآوری تاکتیکی و بخش دیگری از مربیان نیز به دلیل مدیریت یا رفتار خاصشان در برگهای تاریخ این ورزش برای همیشه ماندگار شدند. در این گزارش به بررسی ده مربی تأثیرگذار تاریخ فوتبال که به شکلی این ورزش را متحول کردهاند میپردازیم و معیار انتخاب، صرفا تأثیرگذاری آنها بوده و کسب عناوین و جامهای متعدد جایی در انتخاب آنها
نداشته است.
برایان کلاف
برای نسل جدید فوتبالدوستان، ژوزه مورینیو، تمثیل یک مربی با خلقیات و گاهی رفتارهای بسیار عجیب است. برای دنبالکنندگان قدیمیتر فوتبال، برایان کلاف، مربی با شخصیت خاص و رفتارهای بهمراتب عجیبتر بود؛ شخصی که با ناتینگهام فارست قهرمان اروپا شد و با دربی کانتی در مدت کوتاهی امپراتوری خود را بنا کرد.شاید او همچون برخی دیگر از مربیان این فهرست انقلاب تاکتیکی خاصی را بنا نکرده باشد؛ اما شیوه رفتار او با مدیران، فعالیتش بهعنوان یک مربی برای جذب بازیکن و دیگر فعالیتهایش باعث شکلگیری روند عرفی شد که چهارچوب فعلی خارج از زمین فوتبال را شکل میدهد.بدون شک اگر او نبود، اکنون شاهد چنین آدابورسوم و سلسهمراتبینبودیم.
آلف رمزی
حضور یک مربی کلاسیک انگلیسی دیگر در این بین شاید عجیب باشد. سرآلف رمزی که عموماً به دلیل قهرمانیاش با تیم ملی انگلیس در جام جهانی 1966 شناخته میشود، یکی از بنیانگذاران سبکی از فوتبال بود که باعث افول فوتبال انگلیس در سالیان پسازاین قهرمانی شد.از دیگر شگفتیهای خلقشده توسط این مربی میتوان به قهرمانی او با ایپسویچ اشاره کرد که توانست با این تیم از دسته سوم انگلیس به قهرمانی سطح اول فوتبال این کشور دست یابد. همانطور که گفته شد، او سبکی از بازی فیزیکی همراه با توپهای بلند را ترویج داد که علیرغم قهرمانی انگلیس بهوسیله آن در جامجهانی 1966، این ذهنیت را در بین بریتانیاییها ایجاد کرد که این سیستم میتواند همیشه موفق باشد و برای سالیان متمادی از آن استفاده کرد و این موضوع باعث عقبماندگی فوتبال انگلیس شد.
آریگو ساکی
بدون شک نام آریگو ساکی با موفقیت و جاودانگی پیوند خورده است. او در کشوری دست به نوآوری زد و فوتبال تهاجمی و نیز پرس از جلوی زمین را ابداع کرد که دفاع و شیوه بازی تدافعی جزو پایههای آن به شمار میرفت.آریگو ساکی با تیم میلان در تاریخ ماندگار شد. این مرد ایتالیایی نقش لیبرو را از بازی حذف کرد و با سیستمی نشئتگرفته از توتال فوتبال هلندی، بازی شناور و تهاجمی را با ستارگان خود در تیم میلان به نمایش گذاشت. علاوه بر کسب جامهای متوالی اما دلیل اصلی جاودانگیاش قطعا تحول تاکتیکی بزرگش در فوتبال ایتالیاست.
بلاگوتمن
این مرد خانهبهدوش مجارستانی در 40 سال دوران مربیگریاش در قاره اروپا و آمریکای جنوبی تحولات بزرگی را خلق کرد. او هیچگاه بیش از دو سال در تیمی باقی نمیماند و به دلیل اختلاف با مدیران باشگاه یا کسب تجربه جدید از تیم جدا میشد. او برخی تیمهای خود را در یکقدمی قهرمانی و کسب جام رها کرد و رفت. ازجمله این وداعها میتوان به ماجرای جداشدن او از تیم بنفیکا و نفرین این باشگاه اشاره کرد که گفت: این تیم برای 100 سال، قهرمان هیچ جامی در اروپا نخواهد شد. بنفیکا پسازاین نفرین همیشه بازنده فینالهای اروپایی بوده است.تیمهای او بسیار شناور و پویا بهخصوص در یکسوم پایانی زمین حریف حاضر میشدند. او با همین سبک و پایهگذاری ایدئولوژی فوتبالش در هر کشوری که سفر میکرد، تحول فوتبالی خاصی را در آنجا پایهگذاری میکرد و فوتبال برزیل شاید واضحترین این تأثیرپذیریها باشد.
هربرت چپمن
او نخستین مربی بود که وظایف یک مربی و مدیر را همراه با یکدیگر انجام میداد. پس از گذر از دوران ابتدایی فوتبال او سبک خاصی را هم در زمینه تاکتیکی و نیز در خارج از زمین بنیان نهاد. او خالق تاکتیک 3-2-2-3 است که پس از تاکتیکهای نامنظم و بسیار عجیب آغازین فوتبال یک ترکیب متعادل، کاربردی و منطقی به شمار میرفت. او با همین ترکیب با آرسنال به موفقیتهای متعددی رسید. از دیگر تأثیرات او میتوان به تغییر در نحوه پوشش بازیکنان اشاره کرد.
پپ گواردیولا
تنها مربی فعال در این لیست، نابغه اسپانیایی یعنی پپ گواردیولاست. او که شاگرد یوهان کرویف و سر بابی رابسون فقید است، تحولات بسیاری را در فوتبال دنیا به وجود آورد. هیچ مربی بهاندازه او تاکتیک و روشهای مختلف و جدید به فوتبال ارائه نکرده است. او بسیاری از روشهای قدیمی و فراموششده را با چند نوآوری کوچک دوباره به تاکتیکی نوین و مرسوم تبدیل کرد. پپ شاخههای مختلفی از سیستم 3-3-4 و نیز 0-6-4 را با جایگیری بازکنان در پستهای غیرتخصصی و شکلهای مختلف هندسی ایجاد کرد.
والری لوبانفسکی
نخستین مربی که فوتبال را با ریاضیات و آمار پیوند داد، شخصی جز لوبانفسکی نبود. او در اکثر صحبتهایش به آمار و دلایل ریاضی استدلال میکرد و توضیحاتی را بر این اساس برای دیگران ارائه داد؛ بهعنوانمثال، اگر هافبکی 60 حرکت تاکتیکی انجام دهد، کار خود را بهخوبی انجام داده است یا اگر تیمی کمتر از 15 درصد اشتباه کند، هیچگاه نخواهد باخت. او معتقد بود همهچیز در اعداد خلاصه میشود.او همچنین شیوه جدیدی از پرس و بازی پرفشار را ابداع کرد که پس از او توسط رالف رانگنیک به شیوه نوین فوتبال جهان تبدیل شد. والری لوبانفسکی شاید یکی از مربیان گمنام فوتبال دنیا باشد؛ اما باید او را پایهگذار علم آمار در فوتبال دانست و شیوه جدید فوتبال را مدیون او بود.
هلنیو هررا
اگر آریگو ساکی با ابداع شیوه تهاجمی خود دست به تحولی بزرگ در فوتبال زد، پیش از او هلنیو هررا بود که مکتبی را پایهگذاری کرد که برای نزدیک به بیش از 50 سال همچنان در سطح بالای خود باقی ماند. او نقش لیبرو در فوتبال را بنا کرد؛ همچنین دفاعهای کناری را که بتوانند در موقع لزوم در دروازه تیم حریف نفوذ کرده و در دفاع نیز مشارکت داشته باشند، رواج داد.
او همچنین شیوهای از اردوگاههای تمرینی را ایجاد کرد که بسیار شبیه به اردوگاههای نظامی بود و بازیکنان را در بدترین شرایط مکانی و آبوهوایی تمرین میداد. برخی از بازیکنان او، تمریناتش را به تمرینات جنگی تشبیه کرده بودند.
رینوس میشل
فوتبال مدرن امروز مدیون این مرد است. اگر رینوس میشل نبود، شاید فوتبال شناور و ترکیبی امروزی نیز وجود نداشت. او فوتبالی را خلق کرد که از فردگرایی خارج شده و بازیکنان در قالب یک تیم مسئولیت پیدا میکردند. تنها فعالیت یک بازیکن مهم نبود و تمام بازیکنان بر اساس تاکتیکی ازپیشتعیینشده حرکت میکردند. تا پیش از او فوتبال دفاعی بسیار مرسوم بود و تیمها بهسرعت پس از ازدستدادن توپ به عقب بازمیگشتند تا ساختار دفاعی خود را تشکیل دهند؛ اما او نخستین نوع پرس در فوتبال را ایجاد کرد. همچنین رینوس میشل شاگردانی را تربیت کرد که هرکدام پس از او تغییرات شگرفی در توتال فوتبال مدنظرش ایجاد کردند.
جیمیهوگان
هیچ شخصی تأثیرش در خلق یک اثر بیشتر از سازنده آن نخواهد بود. همانطور که تأثیر هیچ شخصی بیش از سفالگری که در ابتدا به یک کوزه سفالی شکل داده است، نیست؛ او آن را از گلی بینظم و بیشکل به یک اثر هنری و کاربردی تبدیل کرده است.
جیمیهوگان یک مربی بریتانیایی بود که نخستین شکلگیریهای تاکتیکی و تکنیکی فوتبال را ایجاد کرد. او شیوه پاسکاری و بازی بر روی زمین را نهادینه کرد که در کل جهان همهگیر شد. تا پیش از آن هر کس توپ را در دست داشت، آنقدر پیش میرفت تا توپ را از دست بدهد. هوگان همچنین نخستین آرایش رسمی تاریخ فوتبال را نیز ابداع کرد. آرایش 5-3-2 را که در مجارستان، اتریش و اسکاتلند به حد کمال رسید، در این کشورها پایهگذاری کرد. او همچنین به هلندیها، فوتبال را آموخت و شیوه صحیح و ابتدایی فوتبال را به کشور لالههای نارنجی برد.