توصیه قالیباف به نمایندگان
نماینده مردم فلاورجان در مجلسشورای اسلامــی میگــویــد: «فقط در شـشمــاه نخست مجلس یازدهم، ۳۰۰طرح در صحن مجلس اعلاموصول شد و اگر همین روال ادامه یابد، تا پایان این دوره مجلس، دوهزار طرح اعلام وصول میشود!» سیدناصر موسوی لارگانی، تأکید کرد: «اگر کل جلسات صحن علنی مجلس را فقط به بررسی طرحهای ارائهشده نمایندگان اختصاص دهیم، لوایح بودجه و سایر لوایح ارائهشده ازسوی دولت را کنار بگذاریم و هیچ لایحه جدیدی هم به مجلس ارائه نشود، در ۳۸۰جلسه مجلس، بررسی این ۳۰۰طرح پایان نمییابد.» نماینده مردم فلاورجان در مجلس شورای اسلامی با تأکید بر اینکه مجلس باید لایحه محور باشد تا طرح محور، بیان کرد: «رئیس مجلس هم به نمایندگان توصیه کرده است که کمتر طرح ارائه کنند؛ چراکه جدا از ۳۰۰طرح در دستور کار مجلس، تعداد زیادی طرحهای یکفوریتی و دوفوریتی هم داریم و با این حجم از طرح، مجلس نمیتــواند بـه کــارهــای نظــارتی خـــود رسیدگی کند.»
کارآمدی مجلس ربطی به تعدد ارائه طرح ندارد
رئیس مرکز پژوهشهای مجلس هم در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه آیا باید برای افزایش کارآمدی مجلس تعداد طرحها افزایش یابد، گفت: «این انگاره که نماینده و مجلسی کارآمدتر و مطلوبتر است که طرحهای بیشتری در آن ارائه شود، انگاره نادرستی است که در اذهان بخشی از جامعه و برخی کارشناسان و حتی برخی از نمایندگان مجلس در ادوار مختلف شکلگرفته و موجب کاهش اثرگذاری مثبت اقدامات مجلس در وضعیت کشور شده است.» بابک نگاهداری بابیان اینکه بررسی آماری عملکرد مجلس دهم میتواند تصویر روشنی از وجود این انگاره نادرست و نتایج آن به ما نشان دهد، متذکر شد: «در مجلس دهم ۷۳۰طرح و لایحه ارائه شد که شامل ۵۰۰طرح و ۲۳۰ لایحه بود. از مجموع ۷۳۰طرح و لایحه، ۱۸۰مورد به قانون تبدیل شد؛ یعنی تنها ۱۴درصد از طرحهای ارائهشده در مجلس دهم تبدیل به قانون شد، درحالیکه درباره لوایح، این رقم به ۴۸درصد میرسد.»
کفه سنگین ترازوی طرح نسبت به لایحه
چنــدیپیــش نماینـده مردم آبـادان در مجلس شورای اسلامی نیز در صحن مجلس به آمار مهمی درباره تعداد لوایح و طرحها اشاره کرد و گفت: «تــاکنــون از ۵۶۰طــرح و لایحــه کــه هیئترئیسه مجلس یازدهم اعلاموصول کرده، تنها ۳۴مورد منجر به تصویب و تبدیل به قانون شده است که شامل ۶درصد طرحها و لوایح اعلام وصولمیشود.» سید محمد مولوی تأکید کرد: «آنچه امروز شاهد آن هستیم، این است که کفه ترازوی طرحها از کفه ترازوی لوایح ارسالی به مجلس سنگینتر است. باید طرحها را کاهش دهیم و مجلس را با هماهنگی دولت لایحهمحور کنیم؛ چراکه تحقق این مهم به کیفیت کار قوهمقننه کمک خواهد کرد.»
مجلس «لایحهمحور» میشود
یک عضو هیئترئیسه مجلس شورای اسلامی نیز در گفتوگو با مهر درباره علت تمایل نمایندگان به ارائه طرح،گفت: «در شرایطی که دولتها درباره موضوعهای مهم کشــور به مجلـس لایـحــه ارائـــه نمیدهند، نمایندگان احساس تکلیف مـیکنند و ازطـریق تـدویـن و تصـویـب طرح بهدنبال رفع آن مشکل میروند.» حسینعـلی حاجـیدلیگـانی با تـأکید بر اینکـه لازم اســت مجلـــس بــه سمـــت لایحهمحوری حرکت کند، اظهار داشت: «حتما هیئترئیسه مجلس در دوسال آینده این موضوع را مدنظر قرار میدهد تا کمیسیونهای تخصصی مجلس ابتدا لوایح دولت را بررسی کنند تا این لوایح بهسرعت در صحن مجلس رسیدگی و تعیین تکلیف شود.»معیـنالـدین سعیــدی، نمـاینـده مـردم چابهار در مجلس شورای اسلامی هم یکی از نقاطضعف مجلس یازدهم را گرایش زیاد نمایندگان به تهیه طرح دانست و گفت: «برخی از نمایندگان تلاش زیادی بــرای تــدوین طــرح در مــوضــوعهــای مختلــف میکنـنـد کــه مجلـس بــایــد از طرحمحوری فاصله گرفته و لایحهمحور شود.» همچنین احمد علیرضابیگی، نماینده مردم تبریز در مجلس شورای اسلامی نیز بر این نکته تأکید و اظهار کرد: «یکی از نقاطضعف مجلس، آن است که درحال حاضر با کثرت ارائه طرح ازسوی نمایندگان روبهرو هستیم. بهتر است مجلس لایحهمحور شود و بهجای ارائه طرحهای متعدد، بُعد نظارتی خود را تقویت کند و بر حسن اجرای قوانین نظارت داشته باشد.»
ضرورت توجه به لوایح دولت
یک ماه پیش بود که معاون امور مجلس رئیسجمهور در نشست معاونان پارلمانی وزارتخانهها و دستگاههای اجرایی با رئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره بهوجود طرحهای فراوان و بعضا مشابه در مجلس، گفت: «انتظار داریم یک نوع پالایش صورت بگیرد و اولویت به لوایح دولت داده شود.» سیدمحمد حسینی تأکید کـرد: «دولت سیـزدهم تـاکنـون ۲۲لایحه ارائه کرده است و مطالبهای که از مجلس داریم، این است که در ترجیح طرحهای نمایندگان و لوایح دولت، اولویت بر لایحه باشد؛ چون لایحه در دستگاهها، کمیسیونها و جلسه دولت از ابعاد مختــلف بحث و بـررسی کارشناسی و بار مالی آن لحاظ و بعد به مجلس ارائه میشود. ازسویدیگر، مجلس هم فرصت کافی برای بررسی در کمیسیون تخصصی و صحن علنی دارد؛ اما طرحهایی که ارائه میشود، بعضا جامعیت لازم را ندارند.»
فرایند ارائه طرح در مجلس
باتوجه به اینکه در این دوره شاهد تدوین طرحهای زیادی از سوی نمایندگان هستیم، لازم است به این مسئله هم اشاره شود که طرحهای قانونی به پیشنهاد حداقل ۱۵نفر از نمایندگان، در مجلس شورای اسلامی قابلطرح است. این امکان باعث شده است که انبوهی از طرحهای مختلف به هیئترئیسه مجلس ارائه شود و نتیجه این ماجرا این شده که در خاتمه هرمجلس، انبوهی از طرحهای بدونبررسی باقی بمانند و درنهایت از دور خارج شوند. ازسوی دیگر، زمانی که طرحهای مختلف، آنهم در فواصل زمانی کوتاه در مجلس ارائه میشوند، دارای اشکالاتی هستند؛ اول اینکه زمان کافی برای نگارش یکطرح کارشناسی صرف نمیشود و نکته بعدی هم این است که نمایندگان نمیتوانند در زمان کافی به بررسی طرحهای پیشنهادی بپردازند. برای رفع این مشکل، مجلس باید در رویه خود و تعداد طرحها تجدیدنظر کند یا حداقل طرحهایی را که ازنظر محتوا و شرایط اجرا نزدیک به لوایح دولت هستند، کنار گذاشته و یا با آنها ادغام کند. خوشبختانه مجلس و دولت فعلی هردو دغدغهمند و پیگیر رفع مشکلات و چالشهای کشور هستند و همراهی دولت و مجلس برای ادغام طرحها و لوایح نزدیک به هم، کار دشواری نیست. سیدمحمد مولوی، نماینده مردم آبادان در مجلس شورای اسلامی در این زمینه، گفت: «مجلس باید در برنامههای خود تجدیدنظر کرده و ما باید نظارتهایمان را افزایش دهیم، طرحها را کاهش دهیم و مجلس بــاید بـا همــاهنگــی دولــت، لایحهمحور شود. این موضوع به کیفیت کار مجلس کمک شایانی میکند.»
تورم تهیه طرح
تورم تهیه طرح در مجلس یازدهم باعث شده است که بخش زیادی اززمان صحن علنی به بررسی موضوعهای مــربــوطبــه طـــرحهـــای پیشنهـــادی نمایندگان میگذرد. گاهی اوقات آنقدرزمان مجلس صرف بررسی یک طرح وپیشنهادهای نمایندگان درباره آن میشود که درنهایت آن طرح برای بــررســـی بیشتـــر و رفـــع ایـــــرادهـــا بـــه کمیسیونهای تخصصی ارجاع میشود تا در آنجا چکشکاری شود. طبق گفته نمایندگان مجلس، باید زمان جلسات کمیسیونهای تخصصی هم بیشتر شود تا طرحها و لوایح موجود با استفاده از ظــرفیتهای هــرکمیـسیـون ازجملـه کمیتههای تخصصی موردبحث و بررسی قرار گیرند و آماده بررسی در صحن مجلس شوند. برای کاهش تهیه طرح در مجلس و تغییر جهت مجلس از طرحمحوری به لایحهمحوری، لازم است دولت هم با بهرهگیری از بدنه کارشناسی خود و بنا به مقتضیات زمان و مسائل مختلف، لوایح را بهسرعت به مجلس ارائه کند تا نمایندگان با تصویب همان لوایح، گامی در جهت مشکلات کشور بردارند و زمان خود را صرف تهیه طرحهای غیرکارشناسی نکنند.
طرحهای شتابزده
البته این مسئله به معنای آن نیست که وکلای ملت از حق قانونی خود؛ یعنی تهیه طرح منع شوند؛ اما لازم است نمایندگان مجلس شورای اسلامی در این مسیر شتابزده عمل نکنند؛ چراکه گاهی اوقات برخی از طرحها آنقدر شتابزده و غیرکارشناسی نگارش میشــونــد که در همان بــدو ورود بــه کمیــسیـونهای تخصصــی مجلــس، از دستور بررسی خارج میشوند. نمایندگان باید تمرکز بیشتری روی طرحهای خود داشته باشند و نگذارند بخشی از زمان کمیسیونها و حتی صحن علنی مجلس معطوف به بررسی طرحهای شتابزده و غیرکارشناسی شود. از سوی دیگر، ممکن است این سؤال مطرح شود که قانونگذاری از طریق طرح کارآمدتر است یا لایحه که طبق گفته کارشناسان، هیچ فرقی بین طرح و لایحه به لحاظ قانونی وجود ندارد؛ اما بهتر است ابتکار قوانین ازطریق دولت و در قالب لایحه باشد؛ چراکه درنهایت مجری مصوبه خود دولت است و اگر پیشنویسها در قالب لایحه بیایند، نتیجه آن بهتر خواهد بود. با همه این تفاسیر، لازم است نمایندگان مجلس یازدهم در ادامه راه به وعده خود مبنی بر جلوگیری از افزایش بیرویه طرح، جامه عمل بپوشانند و طرحهای فعلی را ساماندهی و در صورت امکان با لوایح دولت ادغام کنند تا مجلس انقلابی بهجای طرحمحوری، وقت خود را صرف بررسی و چکشکاری لوایح مهم دولت کند که ممکن است نتایجی بهتری با تصویب این لوایح، نصیب مردم شود.