بایدن پیشاز انتخابات ریاستجمهوری آمریکا، عربستان را از ناقضان حقوقبشر میدانست و در روزهای اول ریاستجمهوریاش نیز بـهعنوان یک دمــوکـرات که سابقه مخالفت حزب متبوعش با عربستان به سال 1945 برمیگردد، با اقداماتی علیه عربستان، همچون ممنوعیت فروش تسلیحات و همچنین ارائه طرحهایی علیه جنگ در یمن، سیاست مخالف خود نسبت به این کشور را اجرایی کرد؛ نگاهی تند و متفاوت از دیگر رؤسایجمهور پیشین ایالاتمتحده که عربستان را نسبت به جایگاه منطقهای و بینالمللیاش نگران و از حمایتهای آمریکا در آینده ناامید کرد. حالا اما باگذشت بیش از یکسال از ریاستجمهوری بایدن و البته وقوع اتفاقات مختلف بینالمللی همچون چالشهای انرژی در جهان و همچنین نگرانیهای غرب بر سر فعالیتهای هستهای ایران، بهنظر میآید نگاه بایدن نیز به سعودیها کمی تغییر کرده است؛ رویکردی که البته برمبنای نظام کلی آمریکا همیشه پایدار بوده و بایدن نیز براساس منافع و مصلحتاندیشی این مسیر را ادامه میدهد. بهاعتقاد کارشناسان حوزه بینالملل، اهداف اصلی بایدن از سفر احتمالیاش به عربستان، موفقیت در انتخابات 2024، استفاده از ظرفیت تولید نفت و گاز این کشور درراستای کاهش تورم و قیمت بنزین آمریکا و اجماع منطقهای علیه ایران با فشار عربستان و رژیمصهیونیستی برای مقابله با برنامه هستهای ایران است؛ سفری که البته ممکن است با انتشار خبر ازسرگیری مذاکرات ایران با کشورهای 1+4 و آمریکا طی روزهای آتی بهتأخیر بیفتد. «اصفهانزیبا» دربررسی محورهای سفر پیش روی رئیسجمهور آمریکا به خاورمیانه با قاسم محبعلی، مدیرکل اسبق خاورمیانه و شمال آفریقا در وزارت امورخارجه ایران و سفیر سابق ایران در مالزی و یونان گفتوگو کرد.
سیـاست ابتــدایی جو بــایدن در رابطه با عربستــان مقـابله با رویکردهای تخاصمی سعودیها بود؛ رویکردی که با اعلام خبر سفر احتمالی او به خاورمیانه و دیدار با سعودیها باعث ابهام در روابط آینده ایالاتمتحده و اعراب شده است. نظر شما دراینباره چیست؟
بعد از رویکارآمدن جو بایدن، روابط دولت آمریکا با رژیم صهیونیستی و کشورهای عربی در مقایسه با دولت دونالد ترامپ افت کرد و حتی در برخی شرایط تیره هم شد. در آن زمان آمریکاییها ادعا داشتند که با به سرانجامرسیدن برجام در مدتزمانی کوتاه توازنی را در منطقه ایجاد خواهند کرد که این پیشبینی بهوقوع نپیوست. از سویدیگر، با حمله روسیه به اوکراین و ایجاد یک مناقشه جدید در شرق اروپا چالشهای متعددی همچون افزایش قیمت انرژی با تحریمهای تحریم نفت و گاز روسیه برای اکثر کشورهای جهان، ازجمله ایالاتمتحده به وجود آمد؛ فضایی که اهمیت نفت و انرژی خاورمیانه را دوباره برای غرب بالا برد.
پس هدف اصلی نزدیکشدن آمـریکا بـه رژیـم صهیــونیستــی و عربستان را میتوان به تأمین انرژی و همچنین برجام ربط داد؛ درست است؟
بله؛ بازسازی و احیای مناسبات راهبردی آمریکا با رژیم صهیونیستی و عربستان از اولیناهداف سفر احتمالی بایدن به خاورمیانه است. از سوی دیگر، آمریکا بهدنبال ایجاد ائتلاف بینالمللی و منطقهای علیه ایران درصورت بهنتیجهنرسیدن برجام و عدم حلوفصل مناقشه هستهای با کشورمان است. آمریکا همچنین در پی مجابکردن عربستان و کشورهای نفتخیز برای افزایش تولید نفت در جایگزینی نفت روسیه برای غرب بهسر میبرد. همانطور که شاهد هستید، اروپا تصمیم گرفت تا پایان سال آینده واردات نفت و گاز را از روسیه بهحداقل برساند؛ بنابراین موضوعهای انرژی، ایجاد فشارهای منطقهای بر ایران و البته رقابت با چین، آمریکا را به اجرای یک سیاست جدید در قبال خاورمیانه واداشت؛ سیاستی که بایدن در ابتدای ریاستجمهوریاش برخلاف آن عمل کرد و اکنون براساس منافع کلی و البته سیاست همیشگی نظام آمریکا به منطقه بازگشته است.
همانطور که شاهد هستید، با سفر جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به تهران قرار بر ازسرگیری مذاکرات وین باهدف توافق احتمالی ایران با واشینگتن گذاشته شد. آیا با این احتمال ممکن است سیاست کنونی بایدن در رابطه با عربستان تغییر کند؟
تا پیــشازایــن، ســفر بــورل بــه تهران که البته درپی سفر سرگئی لاورف، وزیر امورخارجه روسیه به کشورمان رخ داد، چشمانداز روشنی برای برجام دیده نمیشد و احتمال اجرای پلن B آمریکا در افزایش تحریمها و فشارها بر ایران وجود داشت؛سیاستی که مطمئنا نقش کشورهای همسایه جنوبی ایران (کشورهای عربی) وائتلاف آنها با رژیمصهیونیستی در آن از اهمیت ویژهای برخوردار است.
بهتازگی وزیر دفاع رژیم صهیونیستی نیز اعلام کرد که ائتلافی نظامی تحت رهبری آمریکا برای برخورد با ایران در منطقه تشکیل خواهد شد. از سویدیگر، اظهارات مقامات آمریکایی نشان میدهد که این کشور همچنان بهدنبال اعمال فشار بیشتر به ایران و محدودکردن نقش کشورمان در خاورمیانه است و در این راستا بهدنبال تقویت روابط خود با عراق و عربستان است؛ همچنین بهتازگی بیانیهای مشترک از سمت اتحادیه اروپا و کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس منتشرشده که نشاندهنده همکاری آنها باهدف مقابله با ایران از طریق ایجاد رابطه نهادینه میان کشورهای عربی خلیجفارس با اتحادیه اروپا است. بهنظر میرسد که هم اروپا و هم آمریکا وارد یک رابطه نهادینه با کشورهای عربی باهدف مهار و برخورد با ایران شدهاند که طبیعتا این فضا اثرات جدی بر توافق برجام و مناقشه هستهای ایران و غرب دارد.
تصمیم ایران برای توافق با غرب (مذاکرات هستهای) در شرایطی کـه آمــریکا از یــکسـو ادعــا دارد بهدنبال حل چالشهای منطقهای و بینالمللی است و از سوی دیگر اهداف منطقهای خود را در نزدیکی با اعراب و رژیمصهیونیستی پیگیری میکند، چیست؟
طبیعی است که منافع ایران اقتضا نمیکند که بحران در خاورمیانه افزایش یابد؛ چراکه در شرایطی که هزینههای امنیتی و اقتصادی کشورمان باید موردتوجه قرار گیرد و کشور با بحرانهای اقتصادی و معیشتی مواجه است و تورم بیداد میکند، طبیعتا ایران از این روند استقبال نمیکند. ایران باید تلاش خود را بر مبنای توافق با اروپا و آمریکا و البته براساس منافع ملی خود بگذارد تا در سایه آن بتواند از وقوع بحرانهای منطقهای نیز جلوگیری کند؛ به عبارتی، بحران در منطقه تنها بهنفع رژیم صهیونیستی و کشورهایی است که خواهان وارد کردن فشــار بیشتــری بر ایران بــا هر ابزاری هستند.