اظهارنظرهای متولیان بخش خصوصی حاکی از این است که 20درصد ماشینآلات صنایع بزرگ و 30درصد ماشینآلات صنایع کوچک اصفهان فرسوده و قدیمی هستند؛ موضوعی که بهرهوری این صنایع را کاهش داده و روی قیمت تمامشده محصولات اثرگذار است؛ بااینحال این صنایع برای بهروزرسانی تجهیزاتشان اقدام نمیکنند. در اصفهان ماشینسازان کوچک و متوسط با توان بالای تولید داخل فعالیت دارند که به دلیل نبود بازار فروش و نبود حمایتهای لازم نتوانستهاند تولیداتشان را افزایش دهند. برای اینکه این صنایع برای بهروزرسانی تجهیزاتشان اقدام کنند و فروش ماشینسازان اصفهان نیز افزایش پیدا کند، باید حمایتهایی صورت گیرد که رئیس کمیته ماشینسازی اتاق بازرگانی اصفهان در گفتوگو با اصفهانزیبا به آنها اشارهکرده و از اصلیترین مطالبههای تولیدکنندگان ماشینآلات اصفهان سخن میگوید.به گفته رئیس کمیته ماشینسازی اتاق بازرگانی اصفهان، صنعت ماشینسازی در کشور و بهویژه در استان اصفهان سنتی اداره میشود و فرایندمحور نیست؛ موضوعی که مشکلات عدیدهای را برای تولید ایجاد کرده است و متأسفانه امکان تولید با ظرفیت بالا در صنعت ماشینسازی وجود ندارد. یکی دیگر از معضلهای این صنعت این است که صنایع ماشینسازی اصفهان بیشتر صنایع کوچک و متوسط هستند و تعداد ماشینسازان کوچک و متوسط بهمراتب از ماشینسازان بزرگ بیشتر است؛ بنابراین بهدلیل کوچکبودن این صنایع، خریداران اغلب به ماشینسازیهای کوچک سفارش نمیدهند و به دلیل آسیبپذیر بودن صنایع کوچک نگران بقای این ماشینسازیها هستند که برای آنها نیز مشکلساز خواهد شد.حمیدرضا صادقی میافزاید: «ماشینآلات و تجهیزات کالای سرمایهای بهشمار میروند و اگر خدمات پس از فروش نداشته باشد، خریداران با مشکل مواجه میشوند؛ خریداران با خودشان فکر میکنند اگر از ماشینسازان کوچک خریداری کنند ممکن است طی سالهای آینده این صنایع مشغول فعالیت نباشند؛ بنابراین تمایل دارند به شرکتهای بزرگ سفارش دهند؛ شرکتهای بزرگ نیز یا عموما ظرفیتهایشان پر است یا اگر سفارش را بپذیرند باید کار را به شرکتهای کوچک محول کنند؛ بنابراین از این فرایند چیزی عاید ماشینسازیهای کوچک نمیشود.» او عنوان میکند: «ماشینسازان کوچک ممکن است از پس تعهداتشان برنیایند. برای تعداد زیادی از ماشینسازان کوچک و متوسط نمیصرفد که تیم طراحی و تیم کنترل کیفیتشان را تجهیز کنند؛ بنابراین با حداقل نیرو کار میکنند و همین مسائل روی کیفیت تولید نیز تأثیر میگذارد.»
مدیریت سنتی در ماشینسازیها
صــادقــی میگویــد: «ماشینسازیهای کوچک نمیتوانند هزینه سربار حقوق و مزایای نیروی خود را پرداخت کنند. بعضا نیز دانش مدیریتی نیروی انسانی را ندارند؛ بهویژه نیروی انسانی تحصیلکرده. بیشتر این شرکتها سنتی اداره میشوند؛ این مسائل باعث شده تا به خریداران، ماشینهای قدیمی را که در گذشته ساختهاند، بفروشند. ازطرفی مشتریان نیز ماشینآلات و تجهیزاتی را که در گذشته ساختهشده و قدیمیتر هستند، نمیپذیرند. باتوجه به سرعتی که در فضای کسبوکار وجود دارد، تولیدکنندههای ما نیاز دارند دستگاههای بهروز خریداری کنند؛ ولی ماشینسازیهای کوچک تیم طراحی و تحقیق و توسعه ندارند؛ بنابراین دستگاههای تولیدی را یا نمیتوانند بفروشند یا بهسختی میفروشند و این فرایند تولید را برای آنها دشوار میکند.»او در پاسخ به این پرسش که در استان اصفهان صادرات ماشینآلات انجام میشود؟ میگوید: «یکی از مشکلات ما، فقدان آمار و اطلاعات در صنعت ماشینسازی است. هنوز در استان اصفهان نمیتوان به این پرسش پاسخ داد که میزان صادرات ماشینآلات و تجهیزات چه اندازه است و حتی نمیتوان به این پرسش پاسخ داد که چه تعداد ماشین ساز در اصفهان فعالیت دارند؛ بااینحال اخیرا در اتاق بازرگانی اصفهان پروژهای تعریفشده و سرشماری ماشینسازان اصفهان شروع شده است که در فاز اول این سرشماری انجامشده و فاز دوم این سرشماری نیز در حال انجام است. درمجموع میتوان گفت واردات ماشینآلات و تجهیزات از صادرات پیشی گرفته است.» رئیس کمیته ماشینسازی اتاق بازرگانی اصفهان بیان میکند: «واردات ماشینآلات و تجهیزات، توان ساخت داخل را از بین میبرند؛ دستگاهها و تجهیزاتی وارد میشوند که تولیدکننده داخلی، بهویژه در اصفهان توان تولیدشان را دارد؛ ولی این دستگاهها به شکلهای مختلف وارد کشور میشوند و تولیدات داخلی استان را تحت تأثیر قرار میدهند. باید واردات ماشینآلات مدیریت شود تا محدودیتهایی در واردات ماشینآلاتی که توان تولید داخل را دارند، ایجاد شود و درمقابل، برای ماشینآلاتی که توان تولید داخلی ندارند اجازه واردات صادر و این واردات نیز با انتقال دانش فنی همراه شود؛ چون اگر بدون دانش فنی دستگاهی وارد شود، کمکی به صنایعی که تولید مشابه داخلی دارند، صورت نمیگیرد.» صادقی خاطرنشان میکند: «بیشتر صادرات ماشینآلات و تجهیزات به دبی است؛ ولی مطلع نیستیم این ماشینآلات از دبی به کدام کشورها صادر میشود؟ ازآنجاییکه واردات محصولات ایران برای بسیاری از کشورها تبعات قانونی دارد، صادرات ماشین و تجهیزات نیز به این روال است که ابتدا این ماشینآلات به دبی صادر میشود و اسناد آنها در دبی تغییر میکند و کشورهای دیگری بهعنوان مبدأ انتخاب میشوند و صادرات به این کشورها انجام میشود؛ بنابراین ما مطلع نیستیم که کدام کشورها خریدار ماشینآلات ایران هستند؛ ولی طی سالهای گذشته صادرات ماشینآلات کشور به تاجیکستان، ازبکستان، عراق و ترکیه که بیشتر با صنایع سنگ سروکار دارند، صورت گرفته است.» صادقی عنوان میکند: «توان تولید ماشینآلات نساجی در داخل وجود ندارد؛ ماشینآلات که قبلا وارد میشدند، معافیتهای وارداتی داشتند و با تعرفه کمتر اجازه واردات ماشینآلات دستدوم وجود داشت؛ ولی از چندماه گذشته بخشنامهای ابلاغ شد مبنی بر اینکه این معافیت برداشته شود؛ به همین دلیل در شرایطی که امکان تولید این ماشینآلات در داخل وجود ندارد، برداشتن این معافیتها مشکلساز میشود.»
فقدان هوشمندی در واردات ماشین
او تأکید میکند: «عدم هوشمندی در واردات یک معضل است. در کمال تأسف برخی مواقع بهیکباره واردات آزاد یا ناگهان ممنوع میشود. دولت باید هوشمندی لازم را در مدیریت واردات داشته باشد و این مهم با شناسایی نیازها عملیاتی میشود. درواقع وقتی توان تولید داخل وجود دارد، دولت باید اجازه واردات ندهد؛ ولی مواقعی که در داخل توان تولید وجود دارد، دولت باید اجازه دهد با تعرفههای پایین و معافیت ماشینآلات با شرط انتقال دانش فنی وارد شود.» صادقی درباره توانمندی تولیدکنندگان در ساخت ماشینآلات طلا میگوید: «آماری مبنی بر سرآمدی اصفهان در ساخت ماشینآلات طلا وجود ندارد؛ ولی اصفهان در ساخت ماشینآلات و تجهیزات طلا قوی است و بهاحتمال 95 درصد در ساخت ماشینآلات طلا و جواهر سرآمد استانهاست.»رئیس کمیته ماشینسازی اتاق بازرگانی اصفهان تصریح میکند: «روال ساخت ماشینآلات در داخل به این صورت است که مشتریان به تولیدکنندهها سفارش میدهند و تیم طراحی مطابق با سلایق مشتریان مکانیزمهای طراحی را انجام میدهد؛ بر این اساس مواداولیه تعیین میشود و عموما طراحی با قطعات استانداردی که در داخل وجود دارد، انجام میشود. دراینبین برخی قطعات نیز وارداتی است یا برخی قطعات هایتک و موادآلیاژی موردنیاز وارد میشود. درمجموع میتوان گفت که 70 الی 80درصد مواد اولیه و قطعات ماشینآلات داخلی در داخل وجود دارد و تحریمها در خصوص واردات قطعات و مواداولیه موردنیاز این صنعت مشکلی ایجاد نکرده است و وابستگی این صنعت به واردات پایین است؛ اما تحریم در بخش صادرات ماشینآلات تولید داخل مشکل ایجاد کرده است.» او میافزاید: «نقش اتاق بازرگانی تسهیلگری است. ما در اتاق بازرگانی سند توسعه ماشینسازی را تدوین و بر این اساس نقاط ضعف و قوت صنعت ماشینسازی استان را احصا و راهبردهایی را تدوین کردیم؛ تأکیدمان نیز بیشتر بر ماشینسازیهای کوچک و متوسط استان است؛ چون ماشینسازیهای بزرگ مشکلاتشان کمتر است.»
وعده راهاندازی نهاد مادرتخصصی برای ماشینسازی
صادقی بیان میکند: «قرار است نهاد مادر تخصصی ماشینسازی استان اصفهان را راهاندازی کنیم. ماشینسازان عضو این نهاد مادر تخصصی میشوند. ماشینسازان کوچک نمیتوانند تیم طراحی داشته باشند؛ چون از عهده هزینههایش برنمیآیند؛ بنابراین یکی از مزایای این نهاد مادر تخصصی این است که این نهاد به تیم طراحی مجهز میشوند و ماشینسازانی که نیاز به طراحی دارند نیازشان را به این نهاد منتقل میکنند و قراردادهای محرمانهای نیز بین آنها امضا میشود؛ بنابراین تیم طراح نقشههای ساخت را تنظیم و به ماشینسازان کوچک و متوسط محول میکنند و ماشینسازان با استفاده از این نقشه ساخت، تولیداتشان را انجام میدهند.»رئیس کمیته ماشینسازی اتاق بازرگانی اصفهان عنوان میکند: «ماشینسازان عمومادرگیر پروندههای مالیاتی، بیمهای شدهاند. دلیلش هم این است که نهاد مالی ندارند تا بتواند برای آنها حسابکتاب کند؛ باوجوداین تفاسیر نهاد مادر تخصصی میتواند از شرکتهایی که خدمات مالی ارائه میدهند، استفاده کند و پروتکلهایی را برای ماشینسازیها تعریف کند تا اطلاعات فاکتور هر خریدی را که انجام میدهند، ثبت کنند. کارشناسان نهاد مادر تخصصی میتوانند این اطلاعات را وارد سیستم کنند و کارهای مالی آنها را انجام دهند. در این شرایط، هم پروندههای باز برای سازمان مالیاتی بسته میشود و هم مشکل ماشینسازان برطرف میشود؛ درضمن وقتی خریدار میداند طرف حسابش نهاد مادر تخصصی است، خاطر تولیدکننده جمع میشود که نهادی معتبر در استان وجود دارد که جایگاه قانونی دارد و میتواند ثبت سفارشش را انجام دهد و این نهاد مادر تخصصی هم درباره اینکه کارها را به چه فردی واگذار کرده و تقسیم کند، تصمیمگیری میکند.»
صادقی بیان میکند: «حدود 20 تا 30درصد ماشینآلات بخش تولید فرسوده هستند. بهدلیل فرسودهبودن بهای تمامشده افزایش پیدا میکند؛ بنابراین قیمتشان قابلرقابت با واردات نیست و در برابر واردات شکست میخورند. در این شرایط، تولیدکنندههای داخلی آسیب میبینند؛ بنابراین برای اینکه قدرت رقابتی خود را افزایش دهند، باید ماشینآلاتشان را بهروز کنند؛ برای تحقق این امر نیز دولت باید از صنایع پیشران حمایت کند و به آنها تسهیلات ارائه دهد تا تجهیزات و ماشینآلاتشان را بهروز کنند. دراینبین، نهاد مادر تخصصی میتواند طرف حساب تولیدکننده باشد و نیازهای تولیدکننده را شناسایی و هر کدام از آنها را به سازندههای تخصصی خودش محول کند.»
سندرم فرسودگی در صنایع اصفهان
رئیس کمیته ماشینسازی اتاق بازرگانی اصفهان اذعان میکند: «صنعت نساجی، صنعت فولاد، صنایع غذایی و صنایع پلیمری در اصفهان ازجمله صنایعی هستند که ماشینآلات و تجهیزات فرسوده دارند. درمجموع میتوان گفت 20درصد تجهیزات صنایع بزرگ اصفهان و 30درصد تجهیزات صنایع کوچک و متوسط فرسوده هستند.»صادقی عنوان میکند: «ما کارگروه صادرات را در اتاق بازرگانی اصفهان تشکیل دادیم. در این کارگروه به دنبال این هستیم که از صادرکنندگان ماشینآلات دعوت کنیم؛ ولی متأسفانه در اصفهان شرکتی نداریم که ماشینآلات صادر کرده باشد؛ البته این مسئله به این معنی نیست که نمیتوانند صادر کنند؛ بلکه تاکنون عزمی در این خصوص نداشتهاند. به دنبال این هستیم که این شرکتهای صادراتی را در اختیار ماشینسازان قرار دهیم که به مرحله صادرات رسیده باشند.» او در پاسخ به این پرسش که هدفگذاری تولید و صادرات در سند توسعه ماشینسازی چیست؟ بیان میکند: «ما برای تولید ماشین و تجهیزات نمیتوانیم در اتاق بازرگانی اصفهان هدفگذاری کنیم؛ در سند توسعه ماشینسازی نیز چنین هدفگذاری انجامنشده است. ما در اتاق بازرگانی فقط تسهیلگری میکنیم.نمیتوانیم بگوییم ظرفیت ماشینسازی را مثلا 30درصد افزایش خواهیم داد؛ چون در شرایط کنونی نیز مطلع نیستیم که ظرفیت ماشینسازی ما چه اندازه است؛ فقط برآورد ما این است که 60 درصد ظرفیت ماشینسازی خالی است؛ ضمن اینکه مشخص نیست در صورت هدفگذاری ماشینهای تولیدی به فروش میروند یا خیر؟ درواقع بازار فروش ماشینآلات و تجهیزات مشخص نیست.»
رئیس کمیته ماشینسازی اتاق بازرگانی اصفهان میگوید: «انتظارمان از سازمان صمت این است که بهعنوان نماینده نهاد حاکمیتی چندین موضوع را پیگیری کند: اول اینکه، فضای کسبوکار را برای صنعت ماشینسازی سهولت بخشد؛ دوم اینکه، در بخش دارایی و مالیات به صنایع کمک کند. در اصفهان سختگیریهای مالیاتی بیشتر است. در دور قبلی ریاست سازمان امور مالیاتی استان، قانون مالیات 150درصد اجرا میشد که این سختگیریها مشکلات زیادی برای صنعتگران ایجاد کرد؛ سوم اینکه، قانون حداکثر استفاده از توان داخل باید بهدرستی اجرا شود و چهارم اینکه، در بخش تعرفهگذاری مدیریت شده و واردات هوشمندانه انجام شود؛ پنجم اینکه، تسهیلات گمرکی برای صادرکنندهها در نظر گرفته شود و سازمان صمت در بخش تأمین مواد اولیه به آنها کمک کند. اگرچه ماشینسازی وابستگی زیادی به واردات ندارد، برخی صنایع ماشینسازی نیازشان بیشتر است.»
او درباره کیفیت تجهیزات و ماشینآلات ساخت داخل میگوید: «یکی از مقولههای کیفیسازی به عملکرد تولیدکنندگان و یکی از مؤلفههای کیفیسازی به عملکرد نهاد حاکمیتی ارتباط پیدا میکند. درواقع این دو بال هستند. نهاد حاکمیتی باید استانداردهایی برای این صنعت تعریف کند. متأسفانه هنوز صنعت ماشینسازی دارای استاندارد نیست و تا زمانی که استانداردهای موردنیاز برای این صنعت وجود نداشته باشد، نمیتوان درباره کیفیت ساخت ماشینآلات صحبت کرد و نظر داد.» صادقی خاطرنشان میکند: «خدمات پس از فروش جزء لاینفک زنجیره ارزش صنعت ماشینسازی است. در اثربخشی خدمات پس از فروش نمره قابلقبول داریم؛ ولی هنوز جای کار وجود دارد و باید در کمترین زمان بتوانیم خدمات پس از فروش مناسبی ارائه دهیم.»
ستاد تسهیل عارضهیابی نمیشود
رئیس کمیته ماشینسازی اتاق بازرگانی اصفهان میگوید: «ستاد تسهیل و رفع موانع تولید برای بررسی درخواست تسهیلات صنعتگران ایجاد شده است؛ ولی عموما بانکها به تعهداتشان عمل نمیکنند. ستاد تسهیل ایده خوبی بوده، ولی عارضهیابی نشده است. سازمانهای ناظر باید عارضهیابی و رصد کنند چند درصد مصوبات ستاد تسهیل تاکنون محقق شده است.» صادقی بیان میکند: «مطالبه ما این است که صندوق تأمین مالی برای حمایت از صنعت ماشینسازی استان تشکیل شود. ماشینسازان ما در بخش تأمین مواد اولیه مشکل دارند. زمانی که قراردادی با خریدار بسته میشود، خریدار بخشی از مبلغ قرارداد را بهعنوان پیشپرداخت میپردازد؛ ولی این مبلغ کفاف خرید مواد اولیه را نمیدهد؛ بنابراین ماشینسازان ما نیاز دارند مبلغی را که برای تأمین مواد اولیه کم میآورند، از این صندوق تأمین کنند.» او اذعان میکند: «به دنبال این هستیم که برای ماشینسازان استان، خوشه سازی کنیم. ماشینسازان برای تأمین قطعات، مواداولیه و… باید هزینه حملونقل را پرداخت کنند. در شرایطی که هزینه حملونقل 30درصد افزایش یافته و قیمت تمامشده ماشینسازیها نیز زیاد شده است، میتوان در استان چند خوشه ایجاد کرد و برای تولیدکنندگان مشوق گذاشت. مشابه کاری که برای شهرک صنعتی امیرکبیر انجام و باعث شد سرعت تولید افزایش و هزینههای رفتوبرگشت کاهشیابد، برای ماشینسازان نیز باید انجام شود.»