سید محمد نوه امامسجاد(ع) است. پسازآنکه افرادی از طرف مأمون برای نابودی فرزندان و فرزندزادگان معصومین(ع) به نطنز میآیند، سید محمد به روستایی در شرق نطنز میرود و مردم او را در شبستان کوچکی در مسجد جامع جای میدهند.
مخفیگاه او بهوسیله جاسوسان لو میرود و فردی به نام قیس، شبانه سید محمد را به شهادت میرساند. صبحگاه وقتی یکی از اهالی برای پذیرایی از ایشان وارد شبستان مسجد میشود، با پیکر بیجانش روبهرو میشود.
مردم به جستوجوی قاتل برمیخیزند. در همین حال قیس که از گردنه ابیازن عبور کرده بود، مورد غضب یکی از زیردستانش واقع میشود و به هلاکت میرسد.پس از شهادت سید محمد، مردم روستا عزاداری باشکوهی را به مدت یک ماه برگزار میکنند؛ بهنحویکه گفته میشود چهل دختر چهل شبانهروز در عزای شهادت سید محمد گریستند. آوازه عزاداری اهالی روستا به اندازهای بود که نام روستا را «سرشکافشان» به معنای اشکریزان تغییر دادند و بهمرورزمان به «سرشک» تغییر یافت.
آیین برافراشتن خیمه
امروز سرشک یکی از محلههای بزرگ نطنز است که مردمانش هنوز ارادت خود به اهلبیت را حفظ کردهاند. اهالی سرشک هرساله در آخرین روزهای ماه ذیالحجه در حسینیه قاجاریشان که در کنار مسجد جامع ایلخانی قرار دارد، گرد هم میآیند تا مهیای عزاداری سالار شهیدان در ماه محرم شوند. سالیان زیادی میگذرد؛ اما هنوز سرشکیها چادر (خیمه) حسینیه را به همان شیوه قدیمی و سنتی برپا میکنند.
وجود دو درخت چنار کهنسال در میانه حسینیه کار برافراشتن چادر را مشکل میکند. پیر و جوان و مرد و زن همه در حسینیه گرد هم جمع میشوند.قطعات ششگانه چادر را به یکدیگر متصل میکنند. سه تیر چوبی بلند را که عمود خیمه حسینیه است، آماده میکنند و میانه چادر را به آن میبندند. بانگ «یا حسین» بلند میشود. تعدادی از مردم بر فراز بام حسینیه طنابها را میکشند و عدهای از پایین تیرهای چوبی سنگین را جابهجا میکنند و مدتی بعد، خیمه عزاداری حسینیه برپا میشود. در حال حاضر آیین برافراشتن چادر تکایای نطنز تنها در دو تکیه سرشک و ارشاد علیا بهصورت کاملا سنتی برگزار میشود.
بانگ تعزیه
در حسینیه سرشک نیز همانند سه حسینیه تاریخی دیگر شهر نطنز در دهه اول ماه محرم مراسم تعزیهخوانی برگزار میشود. نــطنــز را مــهــد تعـزیـه میدانند؛ نه بــهخاطــر تــعــدد مکانهای برگزاریاش، بلکه به دلیل قدمت و کیفیت تعزیه آن. از قاجار که تعزیه رونق گرفت، تعزیهخوانی در نطنز برگزار شد. تعزیهخوانی نطنز یکی از آیینهایی است که در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده است. فرق تعزیه سرشک با تعزیه سایر تکایای نطنز در آن است که اغلب از افراد آموخته بومی محل برای تعزیهخوانی استفاده میشود. عبور آب قنات تاریخی بهاءالدین از وسط حسینیه و وجود دو چنار کهنسال نیز تعزیه سرشک را متمایزتر کرده است.
نخل ماتم
سومین آیین عاشورایی سرشکیها، مــراســم نــخــلگــردانــی در روز عاشورا است. نخل را در مسیری طولانی به امامزاده میبرند و پس از عزاداری به حسینیه برمیگردانند. از ویژگیهای نخلگردانی سرشک میتوان به مسیر معین، نقاط توقف ثابت و اذکاری اشاره کرد که از قدیمالایام تاکنون کوچکترین تغییری نکرده و به هیچ حذف و اضافهای دچار نشده است. هر پایه از نخل هم به یک طایفه اختصاص دارد. صبح روز عاشورا پس از ورود هیئت عزاداران محله بالا به حسینیه، نخل با حضور خیل عظیم مردم به حرکت درمیآید و پس از گذر از یک مسیر پرپیچوخم و طولانی به امامزاده میرسد. پس از اتمام عزاداری و توزیع نذورات، بار دیگر نخل روی شانههای عزاداران به حرکت درمیآید. اندکی بعد به خرمنگاه میرسند؛ جایی که نخل را حسینحسینگویان در سه نقطه میچرخانند. پسازآن در میدانگاهی قبل از ورودی حسینیه، یکبار دیگر نخل سرشک که نماد تابوت سیدالشهداست بر شانههای عزاداران میچرخد. ساعتی مانده به اذان ظهر، نخل وارد حسینیه میشود. یک نخل است و دریایی از جمعیت که ماتمزده امامحسین(ع) هستند. نخل را در چهارگوشه حسینیه میچرخانند و در آخر به صفهاش برمیگردانند.
نذر آب
سرشکیها در روز عاشورا در اصطلاح کشاورزی آب را میان کرده و آب قنات بهاءالدین را نذر درختان آستان امامزاده محمد(ع) میکنند. فرقی ندارد تابستان گرم است یا زمستان، خود را مالک آب روز عاشورا نمیدانند و نذر امامزاده کرده تا تشنهکامی جد سید محمد را در عزایش فراموش نکنند. بهراستیکه سرّ سرشک و نامش همین است. هرچقدر عاشق امامزاده سید محمد بـودهانــد، دوصدچنــدان دلداده امــامحسیــن(ع) هــســتــنــد. گویی جنس اشکی که اهالی سرشک برای شهادت اهلبیت(ع) و امامزادگان مدفون در نطنز میریزند، نابتر از تصور ماست.
میراث ناملموس
در سرشک سه آیین عاشورایی با شکوه تمام برگزار میشود. تعزیهخوانی نطنز سالها پیش به ثبت ملی رسیده است و در سالهای اخیر پرونده دو آیین «برافراشتن چادر تکایا» و «نخلگردانی سرشک» توسط دوستداران میراث فرهنگی تدوین و به تأیید شورای ثبت استان اصفهان رسیده است. در آینده نزدیک در نشست شورای ثبت تهران، این دو آیین در فهرست ملی میراث ناملموس کشور به ثبت خواهد رسید.