پــژوهشهای علمـی در 30 سال گذشته حاکی از آن است که چاقی و اضافه وزن، عامل ایجاد، ریسک فاکتور، عامل مستعدکننده و گاه تشدیدکننده بسیــاری از بیمـاریهای مزمن و غیرواگیر است. علاوه بر این در عوارض، شدت درگیری بیماریهای حاد، واگیردار، عفونی و مسری هم در مبتلایان به چاقی نگرانکننده است. ردپای چاقی در مرگهای زودرس نیز مشهود است. مثلا در بیماریهای قلبیعروقی که رتــبه بــالایی در میــان عــوامل مرگ و هــمــچنین مرگهای زودرس دارد، چاقی عامل تعیینکنندهای است.
سیر افزایشی شیوع چاقی در دنیا
از آنجایی که آمارهای جهانی نشانگر سیر افزایشی در شیوع چاقی در دنیاست، در سال ۲۰۲۱، سازمان بهداشت جهانی شعار «روز جهانی سلامت گوارش» را «اپیدمی در حال وقوع چاقی در جهان» اعلام کرد تا هشداری دوچندان به پدیده چاقی باشد.برخی آمارها بیانگر آن است که از سال ۱۹۷۵ تاکنون فراوانی چاقی در جهان سه برابر شده است و در حال حاضر در دنیا حداقل حدود دومیلیارد نفر از افراد بزرگسال (18 سال و بالاتر)، به اضافهوزن و چاقی مبتلا هستند و از این تعداد حدود ۶۵۰ میلیون نفر، بهطور واضح چاق هستند.نکته قابل تأمل و نگرانکننده، افزایش فراوانی چاقی در کودکان و نوجوانان است. برخی مطالعات آماری نشان میدهند که در جهان ۳۸ میلیون کودک زیر ۵ سال و بیش از ۳۴۰ میلیون کودک و نوجوان بین ۵ تا ۱۹ سال، اضافهوزن داشته و چاق هستند که واقعا جای نگرانی دارد.
رد پای چاقی در فهرست بیماریهای مزمن
رد پای چاقی در فهرست بلند بالایی از بیماریهای مزمن غیرواگیر دیده میشود:سرطانها از جمله: سرطان سینه، روده بزرگ، تخمدان، پروستات، کبد، کیسه صفرا، کلیه و … ؛سنــدرمهای متــابولیــک مـانـنــد دیابت، فشارخون، افزایش چربی خون، کبد چرب و …؛مشکلات قلبیعروقی بهخصوص بیماریهای ایسکمیک و سکتههای قلبی؛سکتههای مغزی؛مشکلات مربوط به سیستم اسکلتی از جمله آرتروز و ساییدگی مفصلی؛ بیماریهای ریوی مانند آسم؛اختلالات عملکرد کلیه و نارسایی مزمن کلیوی؛ بیماریهای کبد و کیسه صفرا؛ اختلالات روانشناختی و روانپزشکی؛ بیماری کرونا و… .
اوضاع چاقی در ایران
اوضاع چاقی در ایران هم مثل سایر کشورها چندان امیدوارکننده نیست. اگرچه در کشور ما به مطالعات بیشتری نیاز داریم، اما برخی از محققان بر این گمان هستند که در حال حاضر ۷۰درصد ایرانیان به چاقی و اضافهوزن مبتلا هستند. (سهم اضافهوزن ۴۷درصد و سهم چاقی ۲۳درصد است.) علاوه بر این ۴/۵درصد جمعیت ایران از چاقی مفرط رنج میبرند.میزان شیوع چاقی در ایران بر اساس جنس نیز قابل توجه است. در افراد بزرگسال ایرانی، ۲۰ درصد مردان و ۳۴درصد زنان، چاق هستند.در ایران و در شرایط غیرکرونایی، سالانه حدود ۳۸۰ هزار مرگ رخ میدهد که از این تعداد ۱۷۷ هزار مورد زیر ۷۰ سال و بهاصطلاح زودرس است. حدود ۸۸ هزار مورد مرگ زیر ۵۰ سال ثبت میشود که جزو موارد مرگ خیلی زودرس تلقی میشود.مهمترین علل مرگ زودرس در ایران، بیماریهای ایسکمیک و سکتههای قلبی، سکته مغزی، سرطانها، دیابت، انسداد ریوی مزمن، نارسایی مزمن کلیوی و نارسایی مزمن کبدی است که همه آنها با چاقی ارتباط نزدیکی دارند.در بررسی علت روند فزاینده شیوع چاقی در ایران، موارد متعددی قابل طرح هستند که عمدتا مربوط به سبک زندگی ماست.برای مثال:در ایران و در مقایسه با ۲۰ سال قبل، میزان مصرف کالری روزانه، از دو هزار به سههزار کیلو کالری رسیده است.
حدود ۹۰ درصد ایرانیها فعالیت فیزیکی کافی ندارند که البته شیوع کمتحرکی در زنان بیشتر از مردان است. جالب اینجاست که در روستاها که مراکز فعالیت، تلاش، تحرک و… است، با این وجود کمتحرکی افزایش یافته است.عدم رعایت بهداشت خواب، دیرخوابی، روزخوابی، خوابهای نامنظم و… که متأسفانه این روزها فراگیر شده است، نیز میتوانند فرد را به چاقی مستعد کنند.نقش عوامل تغذیهای در چاقی بسیار پررنگ است. پرخوری، رژیم غذایی نامناسب و غیربهداشتی، مــصـرف غـــذاهــای پــرکــالــری، فستفودها، میزان مصرف بسیار بالای نوشابه، سهم بالای غذاها و خوراکیهای شیرین و حاوی کربوهیدرات و… واقعیتهای سبک زندگی جامعه ما در حوزه تغذیه است.چاقی میتواند ثانویه و ناشی از سایر بیماریها باشد. برای مثال کمکـاری تیــروئیـد، اخــتلالهــای هورمونی، برخی بیماریهای زنان، بیماریهای ناتوانکننده که تحرک فرد را مختل میکنند و… میتواند فرد را مستعد چاقی کند.