به گزارش ایرنا، سوم شهریورماه سال گــذشتــه و در پــی سیــزدهمیــن دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران، دولتی بر سرکار آمد که گفتمان خود را مردم و هرآنچه به نفع آنهاست، تعــریف کــرد؛ دولتــی کــه بـــه ریــاســـت آیتالله «سیدابراهیم رئیسی» و در یکی از دشوارترین مقاطع کشور تشکیل شد. دولت سیزدهم در حالی سکان هدایت امور اجرایی کشور را بر عهده گرفت که اقتصاد آلوده به رانت ارزی و نظام توزیع یارانه در کشور، از مسیر عدالت خارج شده بود و شرایط معیشتی مردم چندان مطلوب نبود. شاخص اعتماد اجتماعی و امید مردم به بهبود شرایط، افول قابلملاحظهای را نشان میداد و مردم بهویژه در مناطق محروم از بیتوجهیها گلایهمند بودند. در عرصه روابط بینالملل همه چشمها به برجام و مذاکرات و سه کشور اروپایی و آمریکا دوخته و در عرصه سیاست داخلی هم درگیریهای لفظی اعضای قوای مجریه و مقننه به روتین تریبونهای کشور تبدیل شده بود. این بخشی از چالشهایی بود که دولت سیزدهم در آغاز کار با آن روبهرو بود و برای اصلاح هریک از این رویههای اشتباه در یـکسال گــذشته، بهصــورت جهــادی و شبانهروز در میدان بوده است. اکنون در نخستین سالگرد آغاز رسمی کار و مسئولیت دولت در گزارشهای مختلف بهمرور این تلاشهای جهادی در عرصههای مختلف میپردازیم. یکسال زمان برد تا دولت سیزدهم این واقعیت را که دنیا تنها سه کشور اروپایی و آمریکا نیست، به منتقدان و مخالفان خود یاد دهد و از قوانین و خطوط قرمز نانوشتهای که محدوده و مرز سیاست خارجی ایران را تنها در ارتباط با غرب ترسیم کرده و منافع ایران را در مرزهای فرامنطقهای جستوجو میکرد، عبور کند. گشایش فصل جدید از روابط با همسایگان و کشورهای منطقه و تلاش برای رفع سوءتفاهمهای موجود، در همین راستا ارزیابی میشود. واقعیت آن است که طی سالهای گذشته، برخی سیاستها در روابط خارجی موجب سوءاستفاده آمریکا برای اعمال سیاست فشار حداکثری بر مردم ایران شد؛ آنهم درحالیکه ایران بهواسطه موقعیت ژئوپلتیکی و همسایگی با ۱۵ کشور میتواند شماری زیادی از این تحریمهای ظالمانه را بیاثر سازد و سیاست همسایگی دولت سیزدهم و نگاه به شرق و منطقه بر اساس همین راهبرد خنثیسازی تحریمها و در راستای تأکیدات رهبر معظم انقلاب است.
ظرفیتهای بالقوهای که بالفعل شدند
وقتی رایزن بازرگانی سفارت ایران در عمان، مسقط را پنجمین شریک صادراتی ایران در بین کشورهای همسایه معرفی و از رشد ۱۲۳درصدی صادرات ایران به عمان و رسیدن مبلغ آن ۴۱۵میلیون دلار در چهارماهه ۱۴۰۱ سخن میگوید، وقتی اداره آمار ترکیه مبادلات تجاری این کشور با ایران در پنجماهه نخست سال جاری میلادی را با رشد ۳۹درصدی اعلام کرده و تصریح میکند که این رقم به دومیلیارد و ۷۴۲ میلیون دلار رسیده است، وقتی «هادی تیزهوش تابان» رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و روسیه از افزایش ۲۱درصدی صادرات کشور در بهار ۱۴۰۱ نسبت به بهار سال قبل خبر میدهد و میگوید در سهماهه نخست امسال نزدیک به ۳۶میلیون تن کالا به ارزش ۲۵میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار بین ایران و سایر کشورها تبادل شده و شاهد رشد ۱۹,۵ درصدی تجارت خارجی کشور در فصل بهار بودهایم، وقتی «سید روح اله لطیفی» سخنگوی گمرک درباره تجارت غیرنفتی چهارماهه ایران با کشورهای همسایه خبر میدهد که از ابتدای سال تا پایان تیرماه ۲۷میلیون و ۳۵هزار تن کالا به ارزش ۱۶میلیارد و ۸۷۱ میلیون و ۸۷۳ هزار و ۷۹۲ دلار کالا بین ایران و کشورهای همسایه تبادل شد که نسبت به مدت مشابه ۱۸درصد رشد داشته است؛ همگی از نتیجهبخشبودن سیاست تعاملی با همسایگان حکایت میکند که تاکنون توانسته است بار تحریمها علیه مردم ایران را کاهش دهد؛ سیاستی که از شهــریور ۱۴۰۰ کـه دولــت سیــزدهـــم بهصورت رسمی کار خود را آغاز کرد تا اردیبهشت سال جاری، حجم صادرات غیرنفتی کشورمان به ۱۵ کشور همسایه را به حدود ۵۹ میلیون تن و به ارزش ۲۱ میلیارد و ۷۵۳ میلیون دلار رسانده است که به لحاظ وزنی رشد ۷۸ درصدی و به لحاظ ارزش رشد ۹۵درصدی را نشان میدهد. صادرات ۷ میلیارد دلاری به عراق، صادرات ۵,۷ میلیارد دلاری به ترکیه، صادرات ۴,۵ میلیارد دلار به امارات متحده عربی، صادرات ۱,۲ میلیارد دلاری به افغانستان و صادرات یکمیلیارددلاری به پاکستان ازجمله ارقام قابلتوجهی بوده که در هشتماهه شهریور ۱۴۰۰ تا اردیبهشت ۱۴۰۱ در راستای همین سیاست رقم خورده است.
سازمانهایی که در دولت سیزدهم اهمیت یافتند
اعتقاد به این اصل که جهان محدود به اروپا و آمریکا نیست، اساس سفرها و تلاشهای رئیسجمهور به کشورهای منطقـه و عضــویــت در سـازمــانهای فراغربی بود. عضــویت در سـازمــان همکاریهای شانگهای مهمترین دستاورد نخستین سفر آیتالله رئیسی به تاجیکستان بود؛ سازمانی مهم که با حضور چین، روسیه، هند، پاکستان، تاجیکستان، ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان و ایران بهعنوان اعضای اصلی و مغولستان، افغانستان، بلاروس بهعنوان اعضای فرعی، ۲۳درصد جغرافیای زمین، ۴۵درصد جمعیت این کره و ۲۵درصد تولید ناخالص جهان را به خود اختصاص داده است. در سال ۲۰۱۹ اندازه اقتصاد ۱۲ عضو ســازمان همکاری شانگهای، ۱, ۲۰ تریلیون دلار بود؛ این رقم معادل ۹, ۲۲درصد از اقتصاد جهانی است. دراینبین، چین بـا ۶, ۷۰درصد از اقتصاد این سازمان، جایگاهی کاملا مسلط در آن دارد. عضویت ایران در این سازمان بینالمللی پس از ۱۷سال، فرصت ارزشمندی برای بهرهگیری از این ظرفیت عظیم است و شواهد حکایت از آن دارد که دولت سیزدهم در منظومه دیپلماسی اقتصادی خود، بر این ظرفیت تأکید ویژه دارد. عضویت ایران در سازمان شانگهای درهای بازارهای آسیای میانه را به روی کالاهای صادراتی ایران خواهد گشود. پروژههای حملونقل، همکاری بانکی، گمرکی و کشاورزی از مهمترین محورهای همکاری جمهوری اسلامی با این نهاد بینالمللی است و بر اساس پیـشبینــی تحلیـلگـران اقتـصـادی بـا پیوستن ایران به سازمان همکاری شانگهای، انتظار میرود که مجموع درآمد کشور در حدود ۳۷۰میلیون دلار افزایش یابد.سازمان همکاریهای اقتصادی، اکو هم دیگــر سازمانــی بود که دولــت در راستای برنامه دیپلماسی اقتصادی پــــس از سفـــر آیـتالله رئیــسی بـــه تاجیکستان و حضور در اجلاس پانزدهم این نهاد، ارتقای همکاری را با آن در دستور کار قرار داده است. جمعیت نیــممیـلیـاردی، مالکیـت یـکسـوم از منابع انرژی جهان، موقعیت بینظیر ارتباطی میان اروپا با چین و روسیه با خلیجفارس و اقیانوس هند، نیروی انسانی جوان و پرتوان و هویت مشترک دینی و فرهنگی، این سازمان را به سازمانی ارزشمند تبدیل کرده است. واقـعـیـــت آن اســت کـــه ســـازمــــان همکاریهای اقتصادی (اکو) باتوجه به ظرفیت و توانمندیهای کشورهایی که عضو آن هستند، میتواند در مسیر توسعه کشورهای ایران، ترکیه، پــاکستــان، افغــانستـــان، جمهـوری آذربایجان، قزاقستان، ترکمنستان، قرقیزستان، ازبکستان و تاجیکستان، حائز اهمیت ویژه باشد. این کشورها ضمن دارابودن عمده منابع گازی در جهان، دارای بازار بزرگی هستند که اغلب نیازهای خود را از کشورهای فرامنطقهای و با هزینهای اغلب چندین برابر معمول وارد میکنند. سخنرانی رئیسجمهور در نشست بریکـس (شـامل کشورهای چین، روسیه، هند، برزیل و آفریقای جنوبی که سهم آنها از تولید ناخالص داخلی جهانی در سال ۲۰۲۰ به ۲۴,۴درصد رسید و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۲۷ به ۲۸,۹ برسد)، حضور در اجلاس مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) (کشورهایی که درمجموع ۴۵درصد از سهم تجارت جهانی گاز و ۶۵ درصد از ذخایر اثباتشده جهانی گاز را در اختیار دارند)، سازمان دی ۸ (شامل اندونزی، ایران، بنگلادش، پاکستان، ترکیه، مالزی، مصر و نیجریه بهعنوان هشت کشور مسلمان و درحالتوسعه که ایران دستاوردهای فناورانه خود را با آنها به اشتراک میگذارد)، اجلاس کشورهای ساحلی دریای خزر (شامل پنج کشور حوضه آبی خزر؛ یعنی جمهوری اسلامی ایران، روسیه، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و قزاقستان که درباره مهمترین موضوعات مربوط به دریای خزر و منطقه آسیای میانه و قفقاز بحث و تبادلنظر میکنند تا به نقطهنظر مشترکی درباره این حریم آبی و خاکی دست یابند) از مهمترین نشستها و سازمانهایی بود که رئیسجمهور در یک سال نخست فعالیت خود در آنها حضور یافت تا حقوق و منافع ملی را تأمین و تثبیت کند.
سفرهای رئیسجمهور به پایتختهای منطقه
سفرهای آیتالله رئیسی به کشورهای منطقه را میتوان در راستای اقدامات دولت برای بـازگردانـدن منطق بـه سیاست خارجی برشمرد؛ رئیسجمهور از زمان آغاز کار تاکنون به تاجیکستان، ترکمنستـان، روسیـه، قطـر و عمان سفر کرده است که هریک از این ظرفیتها میتوانند در مسیر تجارت با ایران، نقش مطلوبی ایفا کنند. در سفر به تاجیکستان، ایران عضویت سازمان شانگهای را بهدست آورد، در سفر به ترکمنستان در نشست سران کشورهای عضو اکو حاضر شد، در دوحه قطر و مسقط عمان هم اسناد امضاشده حکایت از آغاز دوران جدیدی در روابط ایران با کشورهای همسایه خود داشت. تأسیس تجارتخانه در پایتخت کشورهای همسایه بهمنظور آشنایی تجار با ظرفیتهای متقابل ایران و این همسایگان، از ایدههای آیتالله رئیسی در این سفرها بود که با استقبال مقامات قطر و عمان هم مواجه شد. حضور متناوب هیئتهای تجاری کشورهای منطقه در ایران و نیز تجار ایران در پایتختهای منطقه هم در دولت سیزدهم شتاب گرفت. برای دولتی که در پی ساختن راهی برای خنثیسازی تحریمها بود، هریک از این سفرها، دیدارها، نشستها و حتی رایزنیهای تلفنی توانست مسیری تــازه برای مقــابله با سیــاستهــای ضدتحریمی باشد.