دبیر ستاد راهبری شهرسازی و معماری حوزههای علمیه کشور در یکی از سخنرانیهای خود با اشاره به مصیبت عاشورا گفت: مصیبت عاشورا، مصیبت عجیبی است؛ بهطوریکه اسلام، مسلمانان و اهل آسمان و زمین را تحت تأثیر قرار داد. توماس ماساریک، جامعهشناس مسیحی، میگوید: «مصیبت مسیح در برابر مصیبت امامحسین(ع) پر کاهی است برابر کوهی عظیم.» در زیارت عاشورا اگر صد بار لعن وسلام میکنیم، به گفته آیتالله جوادی آملی به دلیل این است که اندیشه یزیدی ممکن است در افکار حرکت کند، یزید مُرد؛ اما اندیشه آن باقی است.»حجتالاسلاموالمسلمین سید مصطفی رضوی گفت: ما در زیارت عاشورا صد بار لعن میکنیم که همه دشمنی یزید در ما رخنه نکند و صد بار بر حسین(ع) و اصحابش سلام میدهیم تا سلامت نفس آنها در ما رخنه کند و عدد 100 یک عدد کامل است و انسان به کمال میرسد. او با تأکید بر اینکه باید عزاداری بر امامحسین(ع) ما را در مسیر هدف امام قرار دهد، افزود: در تاریخ آمده در زمان حمله روسیه به ایران در روز عاشورا در تبریز 9 نفر از جمله آیتالله ثقهالاسلام که از بزرگان تبریز بود، اعدام شدند. فرمانده روس گفت: اگر اینها در جایگاه قمهزن و عزادار به ما حمله کنند، کار ما تمام است؛ اما مردم فقط عزاداری کردند و برای اعدام این افراد که برای تجاوز روس به ایران اعدام شدند، کاری نکردند. اگر عزاداری امامحسین(ع) ما را در مسیر هدف امام قرار ندهد، چه فایده دارد؟ این عزاداری برای امامحسینی که در روز عاشورا برای اسلام و اصلاح جامعه شهید شد، نبود. حجتالاسلام رضوی با بیان اینکه باید به کیفیت قیام امامحسین(ع) توجه کرد، گفت: ما باید به دنبال اصلاح امور باشیم و قیام امامحسین(ع) و اصحابش را تجلی دهیم. دبیر ستاد راهبری شهرسازی و معماری حوزههای علمیه کشور با اشاره به اینکه مسکن و شهر یک شاخص مهم در سبک زندگی اسلامی است، تصریح کرد: رهبر معظم انقلاب در دیدار با اعضای شورای شهر تهران فرمودند: «کار شهرداری این است که سبک زندگی اسلامی را تسهیل کند.» این موضوع خیلی مهم است. ما در مرحلهای هستیم که به قول حضرتآقا تا قله تمدنسازی راه زیادی نمانده است و اگر سبک معماری اسلامی به کمک نیاید تا رسیدن ما به قله فاصله میافتد. اقداماتی که در معماری اسلامی در دورههای مختلف انجام شد، هویت اسلامیمعماری و شهرسازی را تحتتأثیر قرار داد؛ اما امروز تنها پوستهای مانده و محتوا خالی است و مسلما با این پوسته و محتوای خالی به قله نمیرسیم. حجتالاسلام رضوی خاطرنشان کرد: اگر قرار باشد در ریلی که گذشتهها بناکردهاند، حرکت کنیم و برخی کارهای همیشگی را انجام دهیم، ما به آن قله نمیرسیم. اگر شما که طیف حزب الهی هستید، روی همان ریل حرکت کنید، اتفاقی نمیافتد و نیاز به تحول و حرکت جهادی دارید.
امروزه معماری فاقد مضمون است
دبیر ستاد راهبری شهرسازی و معماری حوزههای علمیه کشور در ادامه با اشاره به آیه آخر سوره فتح، چهار مرحله دعوت پیامبر(ص) را توضیح داد: مرحله اول دعوت، رشد پنهانی است و پیامبر(ص) بهصورت پنهانی دعوت کرد. در مرحله دوم پیامبر(ص)دوقطبیسازی کرد و جامعه ایمانی و کفر را در مقابل هم قرار داد. در مرحله سوم جامعه ایمانی و دولت تشکیل داد و دولتسازی کرد و در مرحله چهارم ضمن تمدنسازی، قدرت نشر اسلام را بنا کرد. بنا به گفته این محقق حوزه علمیه، طبق گزارشهای تاریخی وقتی پیامبر(ص) اولینشهر را تأسیس کرد، مدینهالنبی مسجدجامعی بود که محور اجتماعهای بزرگ بود و اتفاقهای بزرگ در این مسجد رقم میخورد. در محلههای کوچک، مسجدهای کوچکی بود که ولایت پیامبر(ص) در آنها تسری پیدا کرد و اکنون ما از هر چهار مرحله در نظام اسلامی داریم. حجتالاسلام رضوی معتقد است: اوایل انقلاب اسلامی برخی حرکتها و جوششهای انقلابی در دهه 60 در معماری اسلامی در حد شعار وجود داشت؛ اما در محتوا هیچ نبود. در حال حاضر در مرحله دوم معماری اسلامی هستیم؛ چنانکه این موضوع در نمادها، محتواها و مضامین کمی موج میزند. هماکنون بهترین معمارها در جامعه بهایی هستند. در یکی از اسناد محرمانه که از ساواک به دست آمده است، نوشتهشده که بهاییها در منزلی جمع شده بودند و گله داشتند که تحتفشار علمای شیعه هستند. در آن سند بهاییها بهصراحت میگویند که ما از آمریکا برای ازبینبردن شیعه با انجام سه کار دستور گرفتهایم؛ یک، مد لباس؛ دو، طراحی ساختمان و شهرسازی؛ سه، رواج بیحجابی. او ساختمان برج آزادی را برگرفته از تفکرهای بهائیت در ایران نامید و گفت: برج آزادی را دکتر امانت که مقیم کاناداست طراحی کرده است. در این برج، نماد اسلامی را بهصورت محراب ساختهاند با 9 پنجره که 9 عدد مقدس بهائیت است؛ یعنی اینکه ما روزی بر شما شیعیان مسلط خواهیم شد. در جلسهای که معماران با رهبر معظم انقلاب داشتند، ایشان تأکید کردند: «معماری باید مضمون داشته باشد و پیام را منتقل کند.» امروزه معماری فاقد مضمون است یا مضمون ضعیفی دارد.
آپارتمانسازی مدل معماری اسلامی نیست
دبیر ستاد راهبری شهرسازی و معماری حوزههای علمیه کشور با طرح این پرسش که آیا معماری امروز شهر اصفهان مضامین شهر اسلام را منتقل میکند، اظهار کرد: استفاده از تجربیات در کنار انتقال مضامین، دومین اقدام است. معماران امروزه در چین، آمریکا و آلمان به دنبال توسعه افقی هستند و توسعه عمودی برای آنها دیگر معنا ندارد. پس از جنگ جهانی دوم ویرانهها زیاد شد و نیاز به اسکان و آپارتمانسازی راحتترین کار بود؛ سپس طبق تحقیقات مشخص شد هزینههای دولتها افزایش پیدا کرده و با افزایش هر طبقه، جرم نیز رشد پیدا کرده است؛ چون در آپارتمان، برخی حریمها و فضاها حذف شده است. حجتالاسلام رضوی گفت: آپارتمانسازی، مدل معماری اسلامی نیست؛ چون حیا که از کاربریهای مسکن است، در آپارتمان حذف شده است. او با بیان اینکه ما باید از تجارب کشورهای دیگر استفاده کنیم، تصریح کرد: در برخی کشورها آپارتمان را در یک روز منفجر کردند و گفتند تمام؛ اما ما از روش منسوخشده دولتهای قبل تقلید کردیم و هنوز ادامه دارد. آپارتمانسازی در اصفهان کمتر از تهران است؛ اما این خوف وجود دارد که اصفهان هم به همان سمت حرکت کند؛ در حال حاضر هم که در قانون، درآمد پایداری مبتنی بر تراکمفروشی برای شهرداریها مصوب کردند، این قانون یعنی هویتفروشی و شهرفروشی.
مسئولان نباید بخشینگر باشند
دبیر ستاد راهبری شهرسازی و معماری حوزههای علمیه کشور با انتقاد از تراکمفروشی و شیوه غلطی که در گذشته ایجاد شده است، خاطرنشان کرد: کسی جرئت نمیکند، این اشتباه را فاش کند. بخشینگری در موضوع مسکن و معماری معضل امروز ماست. در بخش مسکن و شهرسازی اقتصاد منظومه است. در ساخت مسکن اخلاق، دین و مسائل اجتماعی وجود دارد. مسئولان نباید بخشینگر باشند. مسئولان میگویند: باید یکمیلیون خانه بسازیم و این بخشینگری است. ما نامهای تنظیم کردیم در ستاد راهبری و برای رئیسجمهور فرستادیم. گفتیم: مسکن سکونتگاه است و نباید تجربه تلخ گذشته را تکرار کنید. حجتالاسلام رضوی مشکل امروز را نبود اراده کافی برای تحول بیان کرد و ادامه داد: تحول، شجاعت میخواهد. ما شجاعت عاقلانه و با حسابوکتاب میخواهیم. باید همه تجربهها را استفاده کرده و شهرسازی افقی و موفق در دنیا را بررسی کرد. ما هنوز به سبک قدیم شهر را اداره میکنیم. چرا شهرداری اداره محلهها را مردمیسازی نمیکند؟ چرا مردم نمیتوانند از پسماند، انرژی و درآمد تولید کنند، درحالیکه شیخبهایی از پسماند شهر انرژی تولید میکرد؟!
اصفهان باید آغازگر تحول در معماری اسلامی باشد
مدیر مطالعات اجتماعی حوزه علمیه گفت: ارتفاعسازی و هزینه زیاد تأمین مسکن آسیبهای امروز ماست. ایران ازلحاظ زیادبودن هزینه تأمین مسکن در جهان رتبه هفتم را دارد که سوداگری علت اصلی آن است. تراکم جمعیتی، چالش دوم ماست. ایران در جهان از آخر دارای رتبه چهارم بعد از ژاپن است. 27درصد زمینهای ژاپن قابلیت ساختوساز دارند؛درحالیکه بیش از 50 درصد زمینهای ایران قابل ساختوساز هستند، اما فقط از 7درصد آنها استفاده شده است. حجتالاسلام رضوی بیان کرد: عزم جدی در مسئولان اصفهان برای تحول وجود دارد و باید معماری اسلامی را از اصفهان آغاز کرد. تا زمانی که ازاینگونه ساختوساز راضی هستید، هیچ اتفاقی نمیافتد. طبق روایت امامعلی (ع) که فرمودند: «شما نسبت به زمین، شهری که ساختهاید و مردم مسئولاید» مسئول هستیم. ما راهکار را در این میبینیم که زمین آزاد شود. باید زمین بایر کشاورزی و زمین ملی آزاد شود تا بتوان ساختوساز انجام داد. دستور حضرت امام خمینی(ره) در سال 1358 این بود که زمین آزاد شود؛ اما همه ادارات، ارگانها، مؤسسات انقلابی و حتی حوزه علمیه، زمینها را حبس کردند. شهرداری هم محدوده شهری ایجاد کرد و به بیرون از محدوده خدمات نداد؛ به همین دلیل زمین و مسکن گران شد. او با اشاره به اینکه اسلام خریدوفروش زمین و بنگاهداری را مذمت کرده است، ادامه داد: زمین یک کالای مصرفی است؛ اما امروز متأسفانه بسیاری از مسئولان و بانکها از زمین و مسکن کسب درآمد میکنند. تا زمانی که کالبد فیزیکی متناسب با مردم فقیر نسازیم، نمیتوانیم مردم را نمازخوان کنیم. تا وقتی زمین گران است و مردم در سختی هستند، هیچ اتفاق مؤثری نمیافتد.
اسلام فقط دیدن مسجد در شهر نیست
بنا به گفته این استاد حوزه علمیه، اسلام که فقط دیدن مسجد در شهر نیست. پیامبراکرم(ص) برای اینکه اسلام را در جامعه جریان دهد دو کار انجام داد: یکی اینکه، کالبد و شهر ایجاد کرد. نظام پیامبر(ص) در شهر نظام امام امت بود. در این نظام، معماری بر اساس نظام اجتماعی شکل میگیرد. نمیشود هرچه در غرب شنیدهاید، در شهر اسلامی اجرا کنید. خاستگاه و مبنای این نظامها بازار و سرمایهداری است. در غرب اگر توسعه سیاسی وجود دارد، بر مبنای رفاه است و کاری به شهرهای اسلامی ندارند. شما برای اسلام و تعیین اسلام آمدهاید و تعیین اسلام باید با خلق فیزیک شهری منطبق باشد. حجتالاسلام رضوی تأکید کرد: با معماری اسلامی میتوان مردم را به دینداری تشویق کرد. پیامبر(ص) با اجبار حجاب و نماز نیاورد. خدا را درست معرفی کرد. باید کالبد شهری بهگونهای باشد که مردم را پای اسلام بیاورد. سیاست کلی معماری باید مضمون داشته باشد و ضمن انتقال دین توحیدی، خلاقیت و نوآوری داشته باشد. یک سیوسهپل در اصفهان ساخته شد، یعنی دیگر کسی نیست که اندیشهای داشته باشد برای خلق آثاری ازایندست. تاکنون چند معمار دیگر با اینگونه معماریها خلق شدهاند؟! او در ادامه در تشریح نظامهای مختلف در دنیا گفت: نظام سلطه، یکی از نظامهاست. فرعون برای اینکه در رأس بود، سبک ثلاثه را درست کرد؛ برای اینکه خودش را نشان دهد و این یک نوع نظام است. معمارها بهراحتی هر سبکی را که زیباست، میسازند. باید مبنا را ببینیم. ما با ساخت این مدل در حال ترویج نظام سلطه هستیم. یک نظام، نظام بازار است. این نظام (TOD )در زمان صدارت آقای قالیباف بهعنوان شهردار در تهران اجرا شد که بر اساس نظام سرمایهگذاری است. مردم را به خیابان میکشاند تا بیشترین وقتشان را در خیابان بگذرانند؛ اما اسلام میگوید: مردم باید بیشتر در خانه باشند؛ چون خانه محل رشد است. خانه کوچک ساختهایم و شهرداری فرهنگسرا ساخته و این خلاف اسلام است. خانه باید وسیع و حیاطدار باشد؛ اما متأسفانه به اسلام عمل نمیکنیم و محتوای دیگران را اجرا میکنیم.
شهرداریها باید ابتدا فقه معماری را یاد بگیرند
دبیر ستاد راهبری شهرسازی و معماری حوزههای علمیه کشور، نظام بعدی را نظام آنارشیسم معرفی کرد و گفت: این نظام، نظام هرجومرج است و هرکس هرگونه دلش میخواهد، خانهاش را میسازد. امروز این نظام در شهرها حاکم است و در شهر قم در حال اجراست. گنبدی شبیه گنبد واشنگتن در این شهر در حال ساخت است. حجتالاسلام رضوی بیان کرد: ما معماری و شهرسازی اسلامی نداریم. اگر میخواهیم اسلام را پیادهسازی کنیم باید معماری و شهرسازی اسلامی داشته باشیم. امام علی(ع) وقتی در بازار حرکت میکردند به مردم سفارش میکردند ابتدا فقه را یاد بگیرند. در شهرداریها هم باید ابتدا فقه معماری را یاد بگیرند؛ چون میخواهند اسلام را پیادهسازی کنند.
امروز شهرداری اجازه میدهد در هر جایی، ساختمان احداث شود
دبیر ستاد راهبری شهرسازی و معماری حوزههای علمیه کشور، با انتقاد از اینکه امروز شهرداری به هرکس اجازه میدهد در هر کجای شهر، ساختمانی احداث کند، اظهار کرد: نظام اجتماعی قابلقبول بر اساس عرفان فقاهتی آیتالله شاهآبادی بر پایه نظام امام وامت است. در این نظام دو روش ترسیم میکند؛ یک روش افقی است که اخوت را تشدید میکند. در مجموعه شهرداری و شهرسازی باید نوع معماری شهری و خدمت شهری افقی باشد؛ یعنی باید برادری را ترسیم کند. اخوت در آپارتمان ضربه میخورد؛ چون حریمها متداخل است و همه از هم میترسند. باید برای تشدید اخوت طرح دهند. نوع محله امروز بهگونهای است که اخوت ایجاد نمیکند. در این محلهها امکانات متوازن نیست. اسلام میگوید: نباید امکانات متمرکز باشد؛ باید امکانات متوازن توزیع شود. نباید شخصی برای رسیدن به مرکز خرید یا پزشک به مرکز شهر مراجعه کند و همه باید بهراحتی به امکانات دسترسی داشته باشند و امکانات در محلهها توزیع شود. شیوه عمودی مطرحشده توسط آیتالله شاهآبادی بر اساس امام جماعت است که توازن برای اهل محله ایجاد میکند. تجربیات در سبک زندگی بهواسطه امام محله به محله جریان پیدا میکند و امام جماعت حکیم و عالم مشارکت ایجاد میکند. آیه 112 سوره نحل در قرآن یک آبادی را مثال میزند که باید فضای متنوع داشته باشد. امنیت روحی و جسمی فراهم کند. فضای همسایگی و اخوت به وجود آورد. باید ساختمانها عمر مفید داشته باشند. معمولا عمر ساختوسازها پایین است. اقتصاد ما اشکال جدی دارد و اسلامی نیست. خانههای ما همه مصرفگراست و این طبق نظام بازار است؛ درحالیکه خانه باید نیاز اولیهاش را تأمین کند.