غفلت متولیان اصفهان از بازاریابی گردشگری
محمدحسن امین پور مدیرعامل شرکت شهرآوران کریاس
در تصور عامیانه ظرفیتهای زیرساختی مانند هتل، امکانات خدماتی و… با شهرهای توریستپذیر دنیا مقایسه میشود؛ ولی بازاریابی گردشگری کمتربه رسمیت شناخته میشود؛ این در حالی است که بازاریابی گردشگری پیشران تمام این مؤلفهها بهشمار میرود؛ ولی برنامهریزی مشخصی در این زمینه نداریم. دغدغه مسئولان شهری برای رونق بخش گردشگری، صرفا هتلسازی است؛ نکته اینجاست که اگر هتلهای زیاد و با کیفیتبالا ساخته شود ولی بازاریابی درستی صورت نگیرد، ظرفیت گردشگری را نمیتوان افزایش داد.مهمترین وجه تمایز کشورهای قَدَر درزمینه گردشگری، این است که این کشورها برای جذب گردشگر از تمامی ظرفیــتهایشــان بــراســاس مــدلهـــای بازاریابی استفاده میکنند و مسئله جذب توریسم را برای خودشان حلوفصل کردهاند. درواقع آنها برای جذب گردشگر سناریوهای مختلف را کنار هم چیدهاند و حمایت هم میشوند. این کشورها از تمامی ظرفیتهایشان ازجمله پرواز، اقامت، ترانسفر زمینی و… مطابق با مدلهای بازاریابی استفاده میکنند و درنهایت هم به نتیجه خوبی میرسند؛ ولی متولیان شهرداری اصفهان برنامهای برای بازاریابی گردشگری بهصورت تخصصی ندارند. بااینحال تیمهای تخصصی به مدیریت شهری میتوانند کمک کنند تا برای چندسال آینده متناسب با منطق بازاریابی در حوزه گردشگری برنامهریزی کنند. متولیانی همچون سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و اتاق بازرگانی نیز در این خصوص ضعیف عمل میکنند. اتاق بازرگانی اصفهان در بخش روابط بینالملل ضعفهایی دارد. درمواقعی فرصتهایی برای جذب گردشگر وجود داشته که شهر شیراز در زمینه بازاریابی بهخوبی عمل کرده؛ ولی اصفهان ورود نکرده است. این کــمکاریهــا در حــالــی اســت کــه ظرفیت گردشگری اصفهان را هیچ شهر دیگری ندارد؛ تا جایی که اگر گردشگریبه ایران بیاید و از اصفهان دیــدن نکنــد سفــرش کــامل نیــسـت. گردشگری ایران را بــا ترکیــه نمیتــوان مقــایســه کــرد؛ بهطورمعمول تورهایی که از تمامدنیا به مقصد ترکیه اعزام میشوند، غالبا تکمقصدی هستند. درواقع باید مسافر انتخاب کند که هر هفته کدام شهر را باید بازدید کند؛ ولی تورهای ایران به دلایل مختلف فرهنگی، اقتصادی و جغرافیایی و زیرساختی تکمقصده هستند. گردشگرانی که از سایر کشورها به ایران میآیند در فاصله 7 تا 10 روز میتوانند برخی شهرهای ایران را بازدید کنند؛ شهرهایی مانند تهران، کاشان، اصفهان و یزد، مسیر گردشگری کلاسیک هستند و بیشترین مخاطب را دارند. درواقع چون این مسیر تکمقصده نیست گردشگرانی که به اصفهان میآیند دو یا سهروز در اصفهان ماندگار میشوند که بااینحال میتوان از این فرصت نیز برای تحول در گردشگری اصفهان استفاده کرد. اصفهان در زمینه برخورداری از هتلهای پنجستاره از بسیاری از شهرها همچون یزد، شیراز، تهران و مشهد عقبتر است. در اصفهان هتل پنجستاره وجود نـدارد؛ فقـط دو هتـــل پنــجستــاره در اصفهان مستقر است که به لحاظ کیفیت و خدمات نیز پنج ستاره نیستند، بلکه بهخاطر شرایطی نام این هتلها را پنجستاره گذاشتند و ما ترجیح میدهیم که تورهای گردشگری را به هتلهای سنتی ببریم تا در این هتلها اقامت کنند. دریافت مجوز، یکی از معضلات ورود سرمایهگذاران به این بخش است. در اصفهـان سـد راه آژانــسها میشوند و بهراحتی مجوز نمیدهند. درواقع بسیاری از دغدغههای سرمایهگذاران در اصفهان در سایر شهرها موضوعیت ندارد؛ این در حالی است که در سایر شهرها سرمایهگذاران بهراحتی میتوانند در طبقههای بالای ساختمانها دفاتر آژانسهای گردشگری تأسیس کنند و مجوز بگیرند. در اصفهان اما برای راهاندازی دفاتر آژانس گردشگری در طبقات بالا مجوز ارائه نمیدهند و این محدودیتها باعث میشود ظرفیتها را در بخش گردشگری از دست بدهیم؛ البته برخی سنگاندازیها نیز بهخاطر این است که از دیدگاه عدهای اصفهان شهری مذهبی است و به اینخاطر گردشگران نباید وارد شهر اصفهان شوند. یکی دیگر از مشکلاتی که در حوزه جذب گردشگر وجود دارد، به زیرساختها ارتباط پیدا میکند؛ مانند پروازهای هـواپیمــایی کــه بــهخــاطـــر تحــریــمهــا مشکلاتی در این بخش وجود دارد؛ بهعنوانمثال گردشگر ممکن است پرواز اصفهان-تهران را برای دو هفته آینده بتواند رزرو کند. از سوی دیگر فرسودگی ناوگان حملونقل زمیـنـی نیــز مــزیــد بــر علــت شده است. درواقــع اتـوبــوسهــا فرسودگی دارند و بــرای رونــق گــردشگــری بــایــد ایــن اتوبوسها نیز نوسازی شوند که اگر مسئله بازاریابی گردشگری حلوفصل شود، سایر این مشکلات نیز برطرف خواهد شد. مجموعههای دولتی باید خطمشی بازاریابی را تعیین و امکانش را برای بخش خصوصی فراهم کنند. اگر این اتفاق بیفتد، بخش خصوصی مطلع میشود که چطور باید بازاریابی کند؛ ولی این همافزایی وجود ندارد. متأسفانه باوجوداینکه در اتاق بازرگانی اصفهان نیز جلسات متعددی درباره گردشگری برگزار میشود؛ اما اظهارنظرها صرفا در حد حرف است و دستاورد و خروجی ندارد.
اطلس بهروز سرمایهگذاری نداریم!
زیبا زراعی، مدیرعامل شرکت نقش و اندیشه مبنا
صنعت گردشگری یک صنعت چندبخشی است.متولی اصلی گردشگری سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری است؛ ولی بهدلیل فرابخشیبودن این صنعت، ارگانها و سازمانهای مختلف در ایــن بخــش دخیــل هستــنــد. همیـــن چندبخشیبودن حوزه گردشگری یکی از مسائلی است که برای جذب سرمایهگذار محدودیت ایجاد میکند. نــاآگـاهــی ســرمـایــهگــذاران از رونــدها و فرآیندهای اخذ مجوز برای پروژههای گردشگری هم موضوع دیگری است که محـدودیت ایجــاد کــرده اســت و از عدمشفافیت فرایندهایی که باید برای سرمایهگذاری در این بخش طی شود نشئت میگیرد. هم در بخش دریافت مجــوز و هــم تهیــه طــرحها و ســاخــت و بهرهبرداریها، شفافیت لازم وجود ندارد؛ بهخاطر همین، فرآیند سرمایهگذاری فــرسایـشی و ســرمایــهگــذاران ســرخـــورده میشوند.در بــرخی مــوارد ســرمــایــهگــذاران برای سرمایهگذاری در بخش گردشگری ابتدا به شهرداری مراجعه میکنند که شهرداری نیز ضوابط خودش را برای اجرای پروژهها در شهر و بافت تاریخی شهرها دارد و همچنین سایر ارگانها نیز هرکدام نسخه جداگانهای برای جذب سرمایهگذار دارند. در این شرایط سرمایهگذاران دچار سردرگمی میشوند؛ این در حالی است که سرمایهگذاران از ابتدا باید به میراث فرهنگی و گردشگری مراجعه کنند و این ارگان باید راهبری خوبی برای هدایت سرمایهگذاران داشته باشد تا بتواند به آنها امتیازاتی را ارائه کند.استان اصفهان ظرفیتهای زیادی در حوزه گردشگری دارد؛ ولی هنوز نتوانسته از این ظرفیتها بهدرستی استفاده کند. فرایندها شفاف نیست و سرمایهگذاران مطلع نیستند که ابتدا باید به کدام ارگان مراجعه کنند و با چه دستفرمانی حرکت کنند. متأسفانه مدیریت یکپارچه و کلانی برای راهبری بهینه سرمایهگذاران نیست کـه بــهصورت یــک چتــر حمــایتــی مسیــر پرریسک و طولانی پروژههای گردشگری را برای آنان هموار کند. اطلس بهروز و کاربردی از پروژههای سرشار و جاذب سرمایهگذاری در اصفهان با رویکردهای گردشگری وجود ندارد. همه میدانیم که حدود چهار تا پنجسال طول میکشد تا یک هتل ساخته شود؛ زمانبربودن هتلسازی از یکسو و دخیلشدن عوامل محیطی، باعث شده تا بازگشت سرمایه به این بخش طول بکشد. وقتی سرمایهگذار این ریسک را میپذیرد و وارد کار میشود اگر بهدرستی هدایت و حمایت نشود سرخورده میشود.اگر اولویت حکمرانان و مدیران شهری گردشگری باشد، بهطورحتم در اینراستا کارها پیش خواهد رفت. علاوه بر عوامل داخــلی، عــوامل خـارجــی نیــز در بخــش گــردشگری دخیــل هستنـد؛ بنابراین هر اندازه هم در داخل برنامهریزی داشته باشیم ولی از سیاستهای کلان تبعیت نکنیم، نمیتوانیم به نقطه مطلوب برسیم. اصفهان ازلحاظ جاذبههای گردشگری در رتبه مطلوبی قرار دارد؛ ولی بهلحاظ زیرساختی و جذب سرمایهگذار و بهتبع آن تسخیر بازار هدف گردشگری، رتبه مناسبی ندارد و یکی از عوامل دخیل در این مسئله و کمکاری در حوزه توسعه زیرساختهای گردشگری این است که سیاستهای کلان روی سیاستهای داخلی سایه انداخته است. گردشگران داخلی بهخاطر جاذبه گردشگری زایندهرودبه اصفهــان رفـتوآمــد داشتـنـــد که در کنارش از جاذبههای تاریخی نیز بازدید میکردند؛ به خــاطر همیــن در شــرایــط فعلی گردشگری داخلی افت کرده است؛ ولی افت گردشگری خارجی تحتتأثیر سیاستهای کلان بوده است.