این روزها همهجا رنگ و بوی غمی مقدس به خود گرفته. داغی که هرگز سرد نمیشود، خونی که همواره میجوشد و ساکن نمیماند. هرروز برایش اشکهای بیشتری ریخته میشود، منظومههایی بلندتر و داستانهایی پرستیزتر گفته میشود و در هر کجا که نسیمی از نام حسین پیچیده باشد، بیرق عزا برافراشته میشود. شاید یکی از پرشورترین آیینهای فرهنگی مذهبی ایرانیها، عزاداری دهه اول محرم باشد؛ اما دیگر کشورهای شیعه نیز سنتهای مخصوص خودشان را دارند. عراق اولین سرزمینی است که صدای مرثیه بر حسین را شنیده است. نخستین اشکی که در عالم برای حسین از چشمی سرازیر شد، بر خاک عراق فروافتاد. حالا از پس هزارهها مردم عراق هرچه دارند را به میدان تعزیه اباعبدالله میآورند. تعزیهای به وسعت یک کشور. هیئتها و مجالس عزاداری در عراق از لحاظ ساختاری کمی با عرف مجالس ایران متفاوتاند. غالبا مکان عزاداری بانوان و آقایان در دو بنای جدا بوده و نوحهخوان و سخنران نیز در مجالس زنان، خانم و در مجالس آقایان، مرد است. در مراسم ابتدا اشعاری که در گویش بومی به آن قصیده گفته میشود را میخوانند و بعد از روضهای که به پیوست قصیده است سخنرانی آغاز میشود. مجددا پس از سخنرانی کمی روضه خوانده میشود و بعد از آن «اللطمیة» یا همان مداحی و سینهزنی را آغاز میکنند. سینه زنی در مردان تفاوت کمی با شیوه سینهزنی ما ایرانیها دارد؛ اما سینهزنی زنان به گونهای سنتی و متفاوت است. بسته به فرهنگ هر منطقه، برخی زنان با دو دست به صورت ضربدری بر سینه و بازو میزنند و در مناطق دیگر ، زنان با موهای باز به سر و صورت خود میزنند. هردو شیوه این سینهزنیها در زنان جنوب ایران هم دیده میشود. ترتیب ذکر مصیبتهای هر شب در دهه اول قرارداد خاص خودش را دارد. در شب اول مصائب در روایاتی از پیامبر و ائمه بیان میشود. شب دوم نقل خروج امام حسین علیه السلام از مدینه و شب سوم خروج از مکه است. شب چهارم ماجرای ورود به کربلا گفته میشود. شب پنجم به ذکر مصیبت جناب مسلم میپردازند. شب ششم روضه اصحاب را میخوانند. شب هفتم که در آن مراسم باشکوهی برگزار میشود، متعلق به مدح حضرت عباس است. عباس ابن علی علیهماالسلام چنان جایگاهی در بین عراقیها و حتی غیر شیعیان دارد که ایشان را «امام عباس» میخوانند. روز هفتم در عراق «یومالعباس» است. در مراسم عزاداری برای حضرت نوعی از نان که به آن «خبزالعباس» گفته میشود را به صورت نذری بین مردم پخش میکنند. بعضیها در آن نان پنیر و سبزی هم میگذارند. شب هشتم به سوگ قاسم، پسر امام حسن علیهالسلام مینشینند، شب نهم مخصوص حضرت علیاکبر است. شب دهم نیز روضه علی اصغر و سیدالشهدا را میخوانند. روز دهم محرم هرسال در عراق با غوغایی محشرگونه برگزار میشود.هرکدام از این شبها دم و نوحه مخصوص خود را دارند که بعضیهایشان در بین عراقیها بسیار معروفاند. مثلا در شب عاشورا که ایرانیها «مکن ای صبح طلوع» میخوانند، عراقیها نیز به زبان خود نوحهای را دقیقا با همین معنا زمزمه میکنند که میگوید: «یا لیل طوِّل ساعاتک» ای شب ساعتهای خود را طولانیتر کن. در شب علیاکبر مرثیه مشهوری با مطلع «علی راح» یعنی علی رفت را میخوانند. برخی در شب شهادت امیرالمؤمنین علیهالسلام نیز این مداحی را تکرار میکنند. بین عربهای محلی برای شب عزاداری حضرت قاسم نیز نوحهای به نام «یما ذکرینی» مادر مرا به یاد بیاور وجود دارد که در رثای سن و سال کم آن حضرت است.
مرثیههای بیمرز
آیینهای سوگواری در فرهنگهای مختلف شیوههای گوناگونی دارد. هرچقدر فرد از دسترفته عزیزتر باشد، مراسم عزا هم باشکوهتر برگزار میشود.
نوشته شده توسط: اصفهان زیبا در در جامعه | دیدگاه بسته شده