نوجوانان در این مقطع سنی یاد میگیرند در بزرگسالی چطور درآمدزایی کنند؛ چطور خلق ارزش کنند و در مواجهه با بحرانهای اقتصادی نیز مدیریت درستی داشته باشند و دخلوخرجشان را تنظیم کنند. علاوهبراین، اعتمادبهنفس آنها افزایش پیدا میکند و قدردانتر میشوند.سواد اقتصادی نوجوانان ابزار مهمی برای بهبود توانایی مالی آنها در همه دوران زندگی شان است. ایجاد فضا و شرایط لازم برای آموزش سواد مالی نوجوانان به آنها کمک میکند نحوه استفاده صحیح از پول، چه در دوران تحصیل و چه در زندگی شغلی و آینده را یاد بگیرند تا از این طریق به رفاه مالی ایدئال خود دست پیدا کنند. دانش و مهارتهای مربوط به سواد اقتصادی نوجوانان وسیع و متنوع است و بهطور کلی هر فعالیتی که با استفاده از پول صورت می گیرد، میتواند زمینه را برای آموزش یک مهارت مالی به نوجوانان در اختیار والدین قرار دهد. نوجوانان با داشتن سواد مالی افراد علاوه بر اینکه درک خوبی درباره تئوریها و مفاهیم موجود در این حوزه پیدا میکنند، میتوانند از این دانش در اقدامات خود درزمینه مدیریت مالی نیز به شکلی کاربردی استفاده کنند؛ بااینحال، نوجوانان در این زمینه از سایر گروههای سنی از سواد کمتری برخوردارند. اگر فرزندان از همان سنین کودکی با مسائل مدیریت مالی و بودجهبندی آشنا شوند، در بزرگسالی عملکرد بهتری خواهند داشت. ذهنی که از کودکی با پسانداز، سرمایهگذاری، سود بانکی و مدیریت درست داراییها آشنا شده باشد، میتواند در آینده بهتر از پس مشکلات و چالشهای اقتصادی زندگی برآید؛بهویژه آنکه ما در جامعهای زندگی میکنیم که غول بیشاخودم تورم بر آن احاطه پیدا کرده است.اهمیت بهبود سواد مالی، به خاطر عواملی چون توسعه محصولات جدید مالی، پیچیدگی ابزارها و بازارهای مالی، تغییرات سیاسی و عوامل اقتصادی، افزایش یافته است. کشورهای در حال ظهور و توسعه یافته نیز درگیر مسائل مربوط به سطح سواد مالی شهروندان خود هستند؛ زیراعمدتا سرمایه گذاران با زمینههای دشوار اقتصادی و مالی روبهرو میشوند؛ از همین رو آموزش سواد مالی و اقتصادی به افراد از سنین پایین اهمیت پیدا میکند.
توسعه نیروی انسانی؛ زیربنای توسعه اقتصادی
یک پژوهشگر حوزه سواد اقتصادی به «اصفهانزیبا» میگوید: «بسیاری از استادان توسعه داخلی و بینالمللی به این نتیجه رسیدهاند که نیروی انسانی یکی از عناصر مهم پیشرفت است. این نیروی انسانی وقتی به خوبی آموزش ببیند، میتواند پیشرفت مناسبی را رقم بزند. در این راستا، طی چند سال اخیر اتفاقهای خوبی رقم خورده است. برای اینکه فرزندان آینده بهتری داشته باشند باید روی این قشر سرمایهگذاری بیشتر شود؛ چه بسا نیروی انسانی باکیفیت، اقتصاد باکیفیتی را به همراه دارد.»محمدمهدی کمال عنوان میکند: «در کشورهای غربی روی سواد اقتصادی نوجوانان کار میشود. از سال 2008 همزمان با بحران اقتصادی نگرش جدیدی ایجاد شد. بر اساس این نگرش، به اهمیت سواد مالی و اقتصادی بیشتر بها داده شد .یک روی سکه این بحران اقتصادی افرادی بودند که وام دریافت کرده و نتوانسته بودندوام ها را بازپرداخت کنند؛ بنابراین اهمیت سواد مالی و اقتصادی رواج بیشتری پیدا کرد.»کمال بیان میکند: «دنیای امروز با دنیای ده سال قبل متفاوت است و روزبهروز پیچیدهتر میشود.نهادهای مالی متعددی روی زندگی ما اثرگذارند؛ بهعنوانمثال، به اندازهای که الان مردم با بورس آشنا هستند تا ده سال قبل آشنا نبودند؛ همچنین درصد سودی که بانکها از وامها دریافت میکردند، در گذشته با امروز متفاوت بود. باوجود این تفاسیر این ضرورت احساس میشود که نوجوانان با سواد اقتصادی و مالی آشنایی داشته باشند.»این پژوهشگر حوزه سواد اقتصادی اذعان میکند: «رفتار هر فردی بهویژه رفتار اقتصادی او در دوره نوجوانی و جوانی شکل میگیرد.اگر یک نوجوان دراین مقطع سنی کارکردن را برای خودش ننگ نداند،در جوانی با عشق کار میکند ودر بزرگسالی برایش عادی است که بهمنظور راهاندازی یک کسب وکار سختیها را به جان بخرد؛ درمقابل اما نوجوانی که در این مقطع سنی با کار کردن ارتباط برقرار نمیکند در بزرگسالی این انتظار را دارد که پیشنهاد یک شغل سطح بالاتر را داشته باشد و هیچ گاه برای کارآفرینی تلاش نمیکند.»او خاطرنشان میکند: «نوجوانان در سنین پایین باید برای سنین بالاتر تمرین کرده و در ابعاد مختلف خودشان را آماده کنند و با مفاهیم سواد مالی، سواد اقتصادی و کارآفرینی آشنا شوند. جامعه ما نیاز به کارمند ندارد؛ بلکه به فضایی نیاز دارد که در آن استعدادها بروز پیدا کند و افراد بتوانند به واسطه شکوفایی این استعداد کسب درآمد داشته باشند .افراد به جای اینکه برای کسب درآمد زیر چتر دولت بروند، باید بتوانند خودشان درآمدزایی کنند.»
نوجوانان خلق ارزش را یاد میگیرند
این پژوهشگر حوزه سواد اقتصادی میگوید: «کار فراتر از تعریفی که در ذهن بیشتر افراد جا افتاده است، به معنای خلق ارزش و آفرینش است. درواقع افراد باید بتوانند خلق ارزش کنند تا درآمدزایی داشته باشند. یکی از نکتههایی که در آموزش سواد اقتصادی به افراد گفته میشود این است که همگی تکلیفشان را باخودشان بدانند که قرار است در آینده چطور خلق ارزش و آفرینش کنند. آنها متوجه میشوند که افراد اگر بخواهند در آینده درآمد کسب کنند، باید از نوجوانی شروع کنند و به دنبال کسب مهارت باشند یا در فضای هنری مشغول به کار شوند تا از این فضا خلق ارزش کنند.»او خاطرنشان میکند: «هر فرد برای درآمدزایی سه روش را انتخاب میکند: روش اول، کارمند بودن است تا از راه کارکردن برای دولت بتواند درآمد کسب کند؛ روش دوم، از طریق سرمایه گذاری است تا بتواند از طریق مشارکتدادن افراد میانسال و مسنتر به واسطه سرمایهای که این افراد دارند، در یک کسب و کار درآمدزایی داشته باشد و روش سوم این است که فرد خودش کار و کاسبی راه اندازی کرده و از این محل درآمد کسب کند.» کمال اذعان میکند: «برای نوجوانان امکانپذیر نیست که با کارمندشدن درآمد کسب کنند؛ پس درآمدزایی از روش اول برای نوجوانان منتفی است؛ روش دوم،یعنی مشارکت در سرمایهگذاری نیز برای نوجوانان امکانپذیر نخواهد بود؛ چون اندوخته کافی برای سرمایهگذاری ندارند؛مدل سوم یعنی کارآفرینی و راهاندازی کسب وکار برای نوجوانان اهمیت دارد . باید از سن نوجوانی تمرین کرده و خودشان را برای سنین بالاتر آماده کنند و این مقدمهای برای راه اندازی کسبوکار در آینده است.»این پژوهشگر حوزه سواد اقتصادی تصریح میکند: «در ایران ترویج سواد اقتصادی نوجوانان در کتب درسی مورد غفلت واقع شده است و کشورهای غربی، بهویژه آمریکا،درزمینه آموزش سواد اقتصادی و مالی از کشور ما جلوتر هستند؛ بنابراین باید در این زمینه تلاشهایی صورت گیرد تا این خلأ برطرف شود. بخشی از این تلاشها از طریق گنجاندن آموزشها در کتب درسی باید صورت گیرد. درواقع اهمیت دارد که در کتابهای درسی چه مباحثی به دانش آموزان آموزش داده میشود؛ ولی این آموزشها نباید منحصر به کتب درسی باشد؛بلکه فراتر از کتب درسی نیز دانشآموزان باید مهارتهای لازم را کسب کنند؛ چون تغییر در کتب درسی فرایند پیچیدهای است و اگر خانوادهها آگاه باشند و روی این موضوعها نیز کار کنند، این خلأ برطرف خواهد شد.»کمال میگوید: «آگاهی خانوادهها مهمتر از کتب درسی است. وقتی این آگاهی شکل بگیرد، تقاضا نیز شکل میگیرد و عرضه نیز افزایش پیدا میکند که البته این عرضه باید کیفی باشد. وقتی نوجوان در این مقطع سنی بایکسری مباحث آشنا شود و بحرانهایی را نیز پشت سر بگذارد، مثلا نیاز به خرید چیزی داشته باشد که فراتر از توان خودش است، در بزرگسالی نیز در مواجهه با این مشکلات مدیریت بهتری میتواند داشته باشد.»
اعتمادبهنفس نوجوانان ارتقا مییابد
او عنوان میکند: «وقتی نوجوانان سواد اقتصادی و مالی را آموزش میبینند، قدر کارکردن را بیشتر میدانند و اعتمادبهنفس آنها افزایش مییابد. آنها بهمراتب، همزمان با رشد شخصیتی، در ارتباط با دنیای اطرافشان بهتر عمل میکنند. خوشبختانه طی چند سال اخیر خانوادهها به اهمیت این موضوع آگاه شدند و در این باره تقاضا شکل گرفته است که افزایش تقاضا منجر به افزایش عرضه نیز خواهد شد؛ ولی دربرخی مواقع این عرضه با کیفیت نیست؛ یعنی آموزش سواد اقتصادی و مالی از کیفیت بالایی برخوردار نبوده است. متأسفانه افرادی هستند که بحثهای انگیزشی را با عنوان سواد اقتصادی جا می زنند و ادعای آموزش سواد اقتصادی دارند.»این پژوهشگر حوزه اقتصادی بیان میکند: «طی پنج سال یا ده سال گذشته بیشتر نگران کمیت آموزش سواد اقتصادی بودیم؛ ولی الان باید بیشتر روی افزایش کیفیت آموزشهای اقتصادی سرمایهگذاری کنیم تا هر خوراکی به فرزندان داده نشود. اخیرا در اصفهان اتفاقهای خوبی رخ داده و به واسطه مطالعههایی که انجام شده، روی این موضوع کار شده است.»
رفتارنوجوانان اصلاح میشود
در اصفهان نیز چند سالی است که بسترهای لازم برای آموزش اقتصادی به نوجوانان فراهم شده است. مؤسسه فرهنگی تربیت اقتصادی حکیم یکی از مراکزی است که در دانشگاه اصفهان این آموزشها را به نوجوانان ارائه میکند. مدیر این مؤسسه به تأثیراتی که آموزشهای سواد اقتصادی روی تمامی ابعاد شخصیتی میگذارد، اشاره میکند. مــدیــر مــؤســســه فرهنگی تربیت اقتصادی حکیم به «اصفهانزیبا»میگوید: «تربیت اقتصادی یکی از مهارتهای اصلی است که نوجوانان از سنین پایینتر بهطور حتم باید تجربه کنند . تجربههای اولیه کمک میکند از اتفاقهای نامناسبی که در بزرگسالی ممکن است برایشان اتفاق بیفتد، جلوگیری شود و با مشکلات مالی روبهرو نشوند.»مریم حسینی تصریح میکند: «به واسطه این یادگیریها ذهن نوجوانان رشد پیدا میکند و دیدشان به مسائل اصلاح میشود و رفتارهای آنها عاقلانهتر میشود و افراد خلاقتری نیز میشوند؛ از سوی دیگر، بسیاری از مشکلات رفتاری آنها با والدینشان اصلاح میشود؛چون وقتی این مفاهیم را میآموزند، اعــتــمــادبــهنــفــس آنها افزایش مییابد و بچههای قدردانتری میشوند. چون میدانند بابت هر چیزی تلاشی صورت گرفته است، بهراحتی نمیتوانند هزینه و اسراف کنندو قدر زحمت والدینشان را بیشتر میدانند.» حسینی اذعان میکند: «همزمان با یادگیری سواد اقتصادی و مالی بچهها به خودشناسی نیز میرسند و علاقهها و استعدادهایشان را کشف میکنند و در نهایت انتخاب درستتری در کسبوکار و رشتههایشان پیدا خواهند کرد.» مدیر مؤسسه فرهنگی تربیت اقتصادی حکیم بیان میکند: «همزمان با آموزش این مفاهیم اقتصادی شخصیت نوجوانان رشد میکند و متوجه میشوند که تا چه اندازه توانمند هستند و مهارتهایشان نیز افزایش پیدا خواهد کرد؛ درنتیجه زمینه برای ورود آنها به دنیای کسبوکار فراهم خواهد شد و دیدشان به شغلهای آینده گسترده میشود.»حسینی خاطرنشان میکند: «یکی از سرفصلهای لازم برای آموزش نوجوانان این است که آنها آیندهنگری را یاد بگیرند و خودشان را برای شغلهایی که در آینده ایجاد خواهد شد، آماده کنند؛ در این صورت به آنها کمک میشود که در آینده فرصتهای شغلی بیشتری داشته باشند و به واسطه آموزش و مهارتی که کسب میکنند، شغل مرتبط با خودشان را پیدا کنند.» مدیر مؤسسه فرهنگی تربیت اقتصادی حکیم بیان میکند: «همزمان با آموزش سواد اقتصادی نوجوانان میتوانند با مهارتهایی آشنا شوند که این مهارتها را به ایدههای جدید تبدیل کنند و ذهن آنها خلاقتر شود.»او اذعان میکند: «مؤسسه فرهنگی تربیت اقتصادی حکیم از سال 94 در دانشگاه اصفهان کارش را آغاز کرده و اولین مجموعهای است که تعالیم اقتصادی را به نوجوانان آموزش میدهد؛ ضمن اینکه استانداردهای تربیت اقتصادی توسط این مؤسسه استخراج شده و مفاهیم اقتصادی از نوجوانی تا بزرگسالی به آنها آموزش داده میشود.»