معضل مهاجرت نیروی انسانی استارتاپها
مهران کرمی مدیرعامل هاب اصفهان:
نیروی انسانی مهمترین عنصر و ماده اولیه یک استارتاپ است. نیروی انسانی متخصص منجربه خلاقیت هم میشود. یکی از چالشهای استارتاپها افزایش نرخ مهاجرت نیروی انسانی است که همراه خودش دانش را نیز میبرد. گاهی مشاهده میشود نیروی انسانی استارتاپها در جایگاه مناسب خود قرار ندارند و از تخصصشان فاصله گرفتهاند. درواقع برخی افراد بهدنبال این هستند که در یک تیم همه کارها را انجام دهند و این مشکل بیشتر در کسبوکارهایی که در حوزه آی تی و آی سی تی فعالیت دارند بیشتر دیده میشود؛ این در حالی است که کسبوکارهای آی تی و آی سی تی بیشتر نیازمند نیروی انسانی متخصص هستند. استارتاپها بیشتر در مراحل اولیه دوستانه در کنار هم قرار میگیرند و از جمع دوستان و آشنایان همتیمی اضافه میکنند. در مراحل ابتدایی که در کنار هم هستند، بهدنبال هدفهای فردیاند؛ ولی جلوتر که میروند هدفهای همتیمیها را نیز دنبال میکنند. بهتدریج که کسبوکارهای نوپا رشد میکنند باید منابع انسانیشان توانمندتر شود. با توجه به تفاوت پرداختیها در اصفهان و تهران، با چالش مهاجرت نیروی انسانی به پایتخت نیز مواجه هستیم. گاهی بهخاطر تفاوتهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مهاجرت نیروی انسانی استارتاپها به سایر کشورها نیز مطرح است. دنیای کسبوکار دنیای رقابت است و شرایط کاری و مزایای کارکردن در شهرهای مختلف متفاوت است؛ بنابراین انتخاب افراد نیز تفاوت پیدا میکند. یکی دیگر از چالشهایی که در بخش نیروی انسانی کسبوکارهای نوپا وجود دارد، این است که بیشتر نیروها ترجیح میدهند فریلنسری کار کنند؛ یعنی پروژهای را دست بگیرند و انجام دهند و ترجیحشان این نیست که در کنار یک تیم قرار بگیرند و تعهد به ساعت کارکردن داشته باشند. وقتی فریلنسری کار میکنند، کار از خودشان است و این شیوه کارکردن از دیدگاه آنها راحتتر است. استارتاپهای فعال در پایتخت نیز با چالش نیروی انسانی مواجهاند؛ چراکه برخی نیروها تمایل دارند به خارج از کشور مهاجرت کنند و در بسیاری مواقع پذیرای نیروی انسانی استارتاپی از اصفهان هستند. برخی مواقع کسبوکارهای نوپا وقتی به یک مرحلهای میرسند بهخاطر نبود سرمایههای زیرساختی و فرهنگی به تهران مهاجرت میکنند؛ چون بازار کار تهران متفاوت است و آنها تمایل پیدا میکنند که کسبوکار و تیمشان را به تهران ببرند. برای اینکه استارتاپها به این سمت بروند که از نیروی انسانی متخصص استفاده کنند، دیدگاه اکوسیستمی باید فرهنگسازی شود. دانشگاهها، کارگاهها و مراکز سرمایهگذاری دولتی و غیردولتی روی ترویج دیدگاه افرادی که کسبوکار راهاندازی میکنند تأثیرگذارند. همواره رویکرد صاحبان کسبوکارهای نوپا یکبعدی است و اکوسیستمی و زنجیرهای نیست. بهطورمعمول بیشتر نیروی انسانی استارتاپی که مهاجرت میکنند تمایل به بازگشت ندارند.
کمبود متخصص برای نوپاها
نوید ادریس دبیرکل اتاق بینالمللی جوانان ایران:
خلق ارزش، منابع انسانی و سرمایه سهضلع حیاتی و مهم کسبوکارهای نوپا و استارتاپها هستند. همزمان با ایجاد خلق ارزش، جذب مشتری به سبک نوآورانه و خلاقانه نیز صورت میگیرد. سرمایه، مدیریت هزینه و منابع و زیرساختها چهارچرخ حرکتی کسبوکار نوپا بهشمار میرود. نیروی انسانی روح حرکتی یک کسبوکار است. در اولویتگذاری برای مسیر موفقیت استارتاپها اولویت نخست، استفاده از نیروی انسانی متخصص است. نیروی انسانی کسبوکارهای نوپا را باید افراد متخصص و ماهر پوشش دهند. باتوجه به فناورمحوربودن ساختارهای استارتاپ ها و کسبوکارهای دانشبنیان، نیازمند افرادی هستیم که با فناوری آشنا باشند و استفاده از آن را بهخوبی یاد گرفته باشند؛ بنابراین بیش از 80درصد هزینههای استارتاپها به نیروی انسانی ارتباط پیدا میکند. یکی از چالشهای موجود عدم تناسب بین سرعت راهاندازی کسبوکارهای نوآفرین و جدید در جامعه امروز ما با مجموعههای اصلی آموزشی ازجمله دانشگاهها و مراکز آموزشی هستند؛ البته که دانشگاهها نیز در حال بهبود شرایط برای تطبیق با مهارت موردنیاز این نوکارآفرینان هستند؛ ولی سرعتشان کند است و بههمین دلیل آموزشها و مهارتهای لازم تناسبی خوبی با مجموعههای کسبوکارهای نوپا و دانشبنیان نداشته و کمبود نیروی کار متخصص در بین این کسبوکارها نمایان است. بحران مهارتی نیروی کار در بیشتر کشورهای دنیا دیده میشود؛ ولی این کشورها برنامه مدونی برای پوشش این خلأ دارند و برنامهریزی کوتاهمدت و بلندمدتی در نظر گرفتهاند. به دلیل ماهیت کار تیمی استارتاپها باید افراد متخصص همچون تیم والیبال درهمتنیده و همکاری کنند. دقیقا مانند بازی ورزشی والیبال در استارتاپها نیز هر فردی جایگاه کلیاش مشخص است و برای آن مهارت باید متخصص باشد.آمار بیکاری اصفهان 12درصد است که بالاتر از نرخ بیکاری کشور است. این بیکاری بیشتر در بین نیروی انسانی متخصص دیده میشود. تغییر قانون کار برای کسبوکارهای نوپا یکی از راهکارهایی است که میتوان ارائه کرد. امروز قوانین ما تفاوتی بین کسبوکارهای بزرگ (بالای 50 نفر) و کسبوکارهای خرد و کوچک که نسبتا فراوانی بیشتری دارند قائل نشده و تمام فشارها و فرایندهایی که برای یک کسبوکار بزرگ ویژه نیروی انسانی آن در نظر گرفته شده، ویژه یک کسبوکار جدید نیز دیده میشود و اینکه قانونگذار برای تصحیح قوانین شناخت کافی از کسبوکارهای نوپا ندارد، باعث شده تا کسبوکارهای نوپا بیشتر متحمل شکست شوند. متأسفانه امکانات و حمایتهای ویژه کسبوکارهای نوپا برای ادامه مسیر در تهران با ضریب چندبرابری در حال تحقق است و شهرستانهای بزرگی همچون اصفهان بینصیب ماندهاند. شاید دلیل عدم درک صحیح از شرایط کسبوکارهایی همچون اصفهان، این است که پایتختنشینها حباب کاذبی دور خودشان درست کردهاند. برنامهریزی برای تناسب آموزشها با نوکارآفرینان، راهکار پیشنهادی دیگری است. امروزه تناسب درستی بین کسبوکارهای جدید و آموزش مهارتها دیده نمیشود و این بحران مهارتی در سراسر دنیا وجود دارد که با همگرایی و بررسی این بحران میتوان بهبودی موقت و بلندمدت حاصل کرد. یکی از پیشنهادهای دیگر برنامهریزی برای ارتقای فرهنگ کار و کسبوکار است. متأسفانه امروزه مواردی ازجمله کار تیمی، فرهنگ صحیح زندگی همراه با اشتغال و… مورد غفلت واقع شده است.