سختگیریهای اداری مؤلفهای است که طی سالیان گذشته فعالان اقتصادی اصفهان همواره به آن گلایه مند بودند؛بااینحال به غیر از برگزاری جلسهها در عمل اقدامی برای رفع این مشکلات صورت نمیگیرد. تسهیل فضای کسبوکار به عوامل متعددی بستگی دارد؛ بنابراین باید شرایطی ایجاد شود تا فضای کسب منجر به افزایش تولید و بهرهوری بیشتر شود. مسئولان باید مسیر کسبوکار را برای تولیدکنندگان هموار کنند که لازمه آن، حذف قوانین دستوپاگیر است. یکی از مهمترین مشکلات اقتصادی، روند پیچیده و طاقتفرسای دریافت مجوزهای کسبوکار است؛ بهطوریکه تولیدکنندگان برای شروع هر کسبوکار و ادامه فعالیت آن باید مراحل و ضوابط مختلف و همچنین پیچوخمهای اداری را طی کنند تا بتوانند مجوز بگیرند. این مسیر سخت باعث میشود به تعداد زیادی از متقاضیان مجوز داده نشود یا اینکه بسیاری از آنها به دلیل تلفشدن سرمایه و انرژیشان در طیکردن این مراحل زمانبر، از ادامه راه منصرف شوند. این مشکلات در صنعت محصولات غذایی محسوس است.
دردسرهای تغییر فرمولاسیون
یک تولیدکننده کنسرو در اصفهان به «اصفهانزیبا» میگوید: «دریافت مجوز از دستگاههای اجرایی ذیربط بخش زیادی از انرژی تولیدکنندگان مواد غذایی را میگیرد. سازمان غذا و دارو یکی از همین دستگاههای اجرایی است؛ درواقع هر کارخانه بعد از اینکه از وزارت صنایع یا جهاد کشاورزی مجوز تأسیس و پروانه بهرهبرداری گرفت باید مجوزهای لازم را از سازمان غذا و دارو یا معاونتهای غذا و دارو در استانها دریافت کند. این مجوزها شامل پروانه بهرهبرداری و پروانه مسئول فنی میشود؛ یعنی تولیدکننده یک کارشناس تحصیلکرده در رشته مربوط را که از سوی سازمان غذا و دارو تأیید صلاحیت شده است، معرفی میکند. این شخص باید آموزش ببیند و پروانه مسئول فنی دریافت کند. بعد از اینکه دو مجوز برای هر محصول تولیدی دریافت کرد، پروانه ساخت نیز باید دریافت کند؛ اما مشکل اینجاست که برای هر محصولی با هر گونه تغییری در فرمول ساخت یک پروانه ساخت جداگانه باید گرفت.» مسعود بختیاری ادامه میدهد: «تولیدکننده باید برای کنسرو ماهی معمولی، کنسرو ماهی با فلفل قرمز، کنسرو ماهی با سیر، کنسرو ماهی با فلفل قرمز و سیر و کنسرو ماهی شوید بهصورت جداگانه پروانه ساخت دریافت کند. متأسفانه فرمولاسیون محصولات غذایی اگر اندکی تغییر کند باعث هدررفت انرژی و سرمایه میشود؛
ضمن اینکه زمانبر هم هست.»او عنوان میکند: «کارشناسان غذا و دارو به جای اینکه وقت خود را صرف بررسی سلامت و کیفیت کنند، باید صرف فرایند بوروکراسی پیچیده بهمنظور صدور پروانه ساخت کنند. درواقع باید یک تغییر بنیادی از طریق سازمان غذا و دارو انجام شود. در این راستا پیشنهاد ما این است که برای هر استاندارد ملی یک پروانه ساخت دریافت کنیم.» این تولیدکننده کنسرو در اصفهان خاطرنشان میکند: «برای هر محصول یک استاندارد ملی باید دریافت شود. در این استاندارد مشخص شده که هر محصول از چه موادی تشکیل شده است. در استاندارد 2870 قید شده است که میتوان انواع طعمدهندهها را به موادغذایی اضافه کرد؛ بنابراین وقتی کارخانهای پروانه بهرهبرداری، پروانه مسئول فنی و زیرساختهای لازم برای محصول را دارد، باید یک پروانه ساخت بگیرد.» بختیاری میگوید: «پیشنهاد ما این است که برای هر استاندارد ملی، یک پروانه ساخت گرفته شود.این مشکل باید از طریق سازمان غذا و دارو پیگیری شود و در حیطه اختیار معاونتهای غذا و دارو نیست.» او تصریح میکند: «دست تولیدکننده برای تولید محصولات باید باز باشد. میتوان پروانه ساخت نگرفت؛ ولی مواد مصرفی را روی برچسب قید کرد؛ در این صورت اگر آزمایشی انجام شود و نتیجه این باشد که موادمصرفی با این مواد قیدشده در برچسب مغایرت دارد، میتوان با تولیدکننده برخورد کرد.» این تولیدکننده کنسرو بیان میکند: «تولیدکنندهای که الزامها را رعایت کرده و مجوزهای مربوط را از مسئول فنی گرفته است، رأسا باید اقدام کند و الزامی برای گرفتن پروانه ساخت ندارد. » پیشنهاد یکی دیگر از تولیدکنندگان محصولات غذایی نیز برچسبگذاری روی محصولات است تا آنها از دریافت چندین مجوز بینیاز شوند. «برخی شرکتها نزدیک به 200 پروانه ساخت دریافت کردهاند که هر کدام از این پروانههای ساخت چهار یا پنج میلیون تومان هزینه دارد.اگر یک نفر پروانه کسب برای قنادی دریافت کند، میتواند انواع شیرینی تولید کند؛ ولی وقتی به دنبال تولید صنعتی باشد، با چنین مشکلاتی مواجه خواهد شد.» این را مدیرعامل شرکت کامور به «اصفهانزیبا» میگوید. علی سرشوقی بیان میکند: «در تمام کشورها وقتی یک نفر پروانه بهرهبرداری بهداشتی از محصول دریافت میکند، میتواند در این حوزه انواع تولیدات را داشته باشد؛ مثلا، اگر پروانه بهرهبرداری بیسکویت دارد، میتواند انواع بیسکویت تولید کند؛ در ایران اما اگر تولیدکننده پروانه بهره برداری بیسکویت دریافت کند، برای بیسکویتهای مختلف همچون بیسکویت همراه با شکر، بیسکویت همراه با شوید و سایر بیسکویت باید پروانه ساخت بگیرد که این مانعی در مسیر بهبود کسب وکار است. »به گفته او، فردی که پروانه بهرهبرداری میگیرد باید بتواند انواع محصولات را تولید کند؛ ولی باید از تولیدکننده تعهد بگیرند که ترکیبهای روی برچسب بهطور دقیق همان ترکیبهایی باشد که تولیدکننده در محصولاتش مورد استفاده قرار داده است. سرشوقی میگوید: «رایزنیهای زیادی برای تحقق این امر با هیئت رفع مقرراتزدایی اقتصاد و دارایی انجام و مرتب در کارگروه و کمیسیونها این مسئله مطرح شده است؛ در کمیسیون رفع موانع تولید اتاق نیز این موضوع بررسی شده، ولی اقدامی برای حل آن انجام نشده است.»