شوکت میرضیایف با عنوان میزبان و اولین سخنران این اجلاس مطرح کرد: به جناب آقای رئیسی و همتایان خود این اقدام تاریخی را تبریک عرض میکنم. درعینحال ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه نیز در بخشی از سخنرانی خود در این اجلاس با اشاره به اینکه روسیه از پیوستن ایران به این سازمان بهطور کامل حمایت میکند، عنوان کرد: بر این باور هستیم که عضویت کامل ایران در سازمان همکاری شانگهای یک تغییر مثبت خواهد بود. ایران برای همکاریهای منطقهای نقش مثبتی را ایفا میکند. اسناد عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای که شامل 40 سند است، ۲۳ شهریور با حضور ژانگ مینگ،دبیرکل سازمان همکاری شانگهای به امضای حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشورمان رسید؛ همچنین پیش از عزیمت رئیسجمهور کشورمان به سمرقند، لایحه عضویت ایران در این نهاد اقتصادی منطقهای برای طی مراحل قانونی تقدیم مجلس شورای اسلامی شد؛ نهادی که محوریت فعالیت آن هـمــکاریهــای چــنـــدجانــبــه در حوزههای اولویتدار توسعه و رسیدگی به موضوعهای مهم و تقویت همکاریهای اقتصادی و سیاسی اعضاست و هماکنون 9 کشور هند، جمهوری قزاقستان، جمهوری خلق چین، قرقیزستان، پاکستان، فدراسیون روسیه، تاجیکستان، ازبکستان و ایران عضو آن هستند.
عضویت ایران در شانگهای از تحولات مهم در تاریخ این سازمان است
رئیسجمهور کشورمان در سخنرانی روز جمعه خود در اجلاس سران سازمان همکاریهای شانگهای اظهار داشت: توجه ایران به ترتیبات مهمی همچون سازمان همکاری شانگهای و بریکس بیانگر اهتمام ما به شرکت در تلاشهای کشورهای همسو برای پیریزی یک نظام بینالمللی عادلانه، متعالی و مبتنی بر مشارکت است. این رویکردها در کنار توانمندیهای گسترده جمهوری اسلامی ایران، حرکت آینده سازمان شانگهای را سرعت میبخشد و تسهیل میکند. علاوه بر نقشآفرینی در جهت تضمین ثبات و امنیت در منطقه، بهویژه در مقابله با تروریسم تکفیری و افراطگرایی، قاچاق موادمخدر و سایر اشکال جرایم سازمانیافته بینالمللی و همچنین میزبانی از میلیونها تن از آوارگان کشورهای همسایه، جمهوری اسلامی ایران راهبرد «تعمیق چندجانبهگرایی اقتصادی» را در دستور کار خود دارد. آیتالله رئیسی امضای یادداشت تعهدات جمهوری اسلامی ایران در این نشست و عضویت در سازمان همکاری شانگهای را گام مهمی در عرصه سیاست منطقهای و بینالمللی جمهوری اسلامی ایران دانست و تأکید کرد: مطمئنا با حضور فعال و مؤثر جمهوری اسلامی ایران در فعالیتهای سازمان همکاری شانگهای، این عضویت بهعنوان یکی از تحولات مهم در تاریخ این سازمان ثبت خواهد شد. متن کامل سخنان دکتر رئیسی در این نشست به شرح زیر است:
سازمان شانگهای نماد خانواده بزرگ تمدنی قاره کهن آسیاست
در ابتدا خرسندی خود را از حضور در شهر زیبا و تاریخی سمرقند ابراز میدارم. مایلم مراتب قدردانی خود را از جناب آقای شوکت میرضیایف، رئیسجمهور محترم ازبکستان، دولت و مردم این کشور بهخاطر استقبال گرم و میهماننوازی صمیمانه و برگزاری خوب این نشست اعلام کنم. سمرقند و بخارا و خوارزم شهرهایی باشکوه و فرهنگساز بودهاند که همواره چون ستارههایی درخشان در تمدن و شعر پارسی میدرخشند. بزرگترین ظرفیت ما برای صلحسازی، ظرفیت تمدنی ماست. اینک که این قاره کهن دوباره سربرآورده است، باید بار دیگر تمدنساز شود. سازمان همکاریهای شانگهای که نماد این «خانواده بزرگ تمدنی» است، اکنون در جایگاهی ایستاده که میتواند بر پایه ویژگیهایی مانند عدالت، معنویت و احترام به کرامت انسانی، افقهای جدیدی از همگرایی منطقهای و همکاریهای امنیتساز را بنا نهد. در سالهای اخیر چندجانبهگرایی اقتصادی و سیاسی مورد تهدید جدی قرار گرفته و دولت آمریکا با قلدرمآبی تمام درصدد تحمیل خواستهها و قوانین داخلی خود بر نظام بینالملل و کشورهای دارای حاکمیت و استقلال برآمده و استفاده گسترده از اهرم «اجبار» را در دستورکار خود قرار داده است. بدون تردید، یکجانبهگرایی آمریکا، به دنبال عقب نگهداشتن کشورها از مسیر توسعه مستقل خود است. سازمان همکاری شانگهای در مقابله با یکجانبهگرایی و تحریمهای ظالمانه نیازمند اتخاذ راهکارهای نوین و تدابیر ویژه است؛ از آن جمله شکلدهی به تجارت پایدار میان اعضای این سازمان است که خود نیازمند توسعه مشترک زیرساختها در حوزه مبادلات مالی، تبادلات کالایی و مبادله دادهها میان کشورهاست.
تأمین مالی پروژههای لجستیکی و تسهیلکننده تجارت در اولویت قرار گیرد
در پی تحولات بینالمللی، کشورهای عضو بیش از گذشته به تجارت با یکدیگر روی آوردهاند. این فرصت در شرایطی پدید آمده است که ضعفهای زیرساختی میتواند مانع از توسعه پرشتاب تجارت میان اعضا شود. برای غلبه بر این چالش، در حوزه زیرساختهای مالی، ضروری است تأمین مالی پروژههای لجستیکی و تسهیلکننده تجارت در اولویت قرار گیرد. در این راستا، سازوکار «مبادلات بینبانکی» و «تأمین مالی سازمان همکاری شانگهای» قادر به ایفای نقش مهمی است؛ افزون بر این، شتاب در انعقاد موافقتنامههای تجارت آزاد و نیز همکاریهای گمرکی نقش مهمی در تسهیل تجارت در منطقه خواهد داشت.
ظرفیتهای ترانزیتی ایران در خدمت تقویت مواصلات در سازمان شانگهای
در کنار همکاریهای مالیبانکی، مایلم حوزههای مهم مواصلات و امنیت انرژی را بهعنوان دو حوزه کلیدی و مهم برای سازمان همکاریهای شانگهای موردتوجه قرار دهم. بهرغم پتانسیلهای چشمگیر، اتصالات زیرساختی در حوزه ترانزیت میان اعضای سازمان همکاری شانگهای چندان گسترده نیست. ایران اولویت ویژهای برای توسعه کریدور شمالجنوب قائل است و سرمایهگذاری عظیمی انجام داده است. افزون بر آن، کریدور چین آسیای مرکزی غرب آسیا دریای مدیترانه که از پتانسیلهای بالایی برخوردار است، در شرایط کنونی «بخش مهمی از راهحل» توسعه تجارت میان شرق و غرب اوراسیا محسوب میشود. با همکاری اعضای سازمان همکاری شانگهای میتوان زمینه لازم برای اجراییشدن این کریدور و بهرهمندی اعضا از مزایای آن را فراهم آورد. شکلدهی به «ترانزیت پایدار» نیازمند همکاری چندجانبه اعضا در توسعه زیرساختهای سخت و نرم است. تأمین مالی مشترک زیرساخت کریدور شمالجنوب، همچنین کریدور چین غرب آسیا دریای مدیترانه و نقشآفرینی مشترک در اجراییکردن و مدیریت آنها را میتوان بهعنوان یک راهکار، در قالب سازمان همکاری شانگهای مطرح کرد. مایلم اعلام کنم شبکه حملونقل و ترانزیتی جمهوری اسلامی ایران و نیز ظرفیتهای بندری ما در دریای خزر، خلیجفارس، دریای عمان و اقیانوس هند در خدمت تقویت مواصلات در سازمان همکاری شانگهای است؛ همچنین باتوجهبه اهمیت مقوله سلامت در جهان کنونی و جایگاه دیپلماسی سلامت در همافزایی دولتها در خدمترسانی به ملتها، جمهوری اسلامی آمادگی خود را برای میزبانی از دبیرخانه همکاریهایِ بخشِ سلامتِ شانگهای اعلام میدارد و بدینوسیله از وزرای کشورهای عضو، برای برگزاری اولین نشست حوزه سلامت شانگهای در ماه دسامبر سال جاری میلادی دعوت میکند.
آمادگی ایران برای ایفای نقش مؤثر درزمینه تأمین امنیت عرضه انرژی
دارندگان عظیمترین ذخایر انرژی جهان در کنار اقتصادهای بزرگ مصرفکننده انرژی، در سازمان همکاری شانگهای حضور دارند. سایر کشورهای عضو نیز دارای مزیتهای فوقالعاده ترانزیتِ انرژی بین مراکز تولید و کانونهای مصرف هستند. این ترکیب، مستعدِ شکلگیری همکاریهای متنوع و مؤثر در حوزه انرژی است. همکاری در حوزههایی نظیر ایجاد بازارهای برقِ سازمان شانگهای و اتصال آنها با سایر شبکههای برقِ منطقه بازار برق در حالِ تأسیس در سازمان اکو و همچنین همکاری در تأمین نیازهای نفتی و گازی کشورهای عضو ازجمله موارد قابلتوجه است. بیتردید، همگرایی در حوزه انرژی در سازمان همکاری شانگهای به توسعه بیشتر اقتصادی و نهایتا کاهش هزینههای امنیتی و اقتصادی و ثبات در منطقه و فرامنطقه کمک چشـــمگیــری خـواهـد کرد. جمهوری اسلامی ایران با بهرهمندی از ظرفیتهای کمنظیر خود از قبیل ۱) مجاورت با دو حوزه بزرگ نفتی و هیدروکربوری جهان یعنی خلیجفارس و دریای خزر، ۲) شبکه مواصلاتی نفت و گاز و موقعیت ترانزیتی مناسب و ۳) نیروی انسانی متخصص آماده است نقش مؤثری را در این حوزه و در راستای رفع نگرانی اعضا در تأمین امنیت عرضه انرژی ایفا کند.
ترسیم الگوی امنیت نوین در آسیا؛ بدون دخالت خارجی
منطقه ما طی چند دهه گذشته طعم تلخ مداخله خارجی را چشیده و حاصل آن چیزی جز ایجاد تروریسم و اشاعه ناامنی نبوده است. نتیجه آن نیز شرایطی است که هماکنون در افغانستان با آن مواجهایم. آمریکا نهتنها از شکست خود در افغانستان درس نگرفته است؛ بلکه همچنان سیاست اشاعه ناامنی و مداخلهجویی را به سمت دیگر مناطق آسیایی تسری میدهد. الگوی امنیت نوین در آسیا باید بر پایه «توسعه مشترک و تعمیق چندجانبهگرایی بدون دخالت قدرتهای خارجی» شکل گیرد تا تدابیر جمعی برای مقابله با چالشهای پیش روی صلح و توسعه عملیاتی شوند. جمهوری اسلامی بهعنوان کشوری که از مبانی اندیشهای و فرهنگی غنی بر ضد افراطگرایی و تروریسم تکفیری برخوردار است و همچنین در این مسیر با موفقیت، توانمندی و کارایی خود را اثبات کرده، بر این باور است که تولید هنجارها و مقررات بینالمللی در مبارزه با تروریسم، نباید توسط کشورهایی که خود تروریسمپرورند، انجام شود. جمهوری اسلامی ایران باور دارد که صلح پایدار در افغانستان، راهحلی جز تشکیل دولتی فراگیر که برایند گفتوگوهای اصیل بینالافغانی و با مشارکت تمامی گروهها، اقوام و مذاهب باشد، ندارد.
پیگیری سیاستهای ناتو تهدیدی برای مناطق مختلف
تجربههایی مانند افغانستان و سوریه باید مایه عبرت باشند و از تکرار آنها پرهیز شود. پیگیری سیاستهای ناتو به هر شکل، تهدیدی برای مناطق مختلف ایجاد میکند. استقرار صلح و ثبات و امنیت در منطقه قفقاز برای جمهوری اسلامی ایران بسیار اهمیت دارد. ما همواره بر رعایت تمامیت ارضی، حاکمیت ملی و نفی هرگونه تغییر در مرزهای شناختهشده بین جمهوری آذربایجان و جمهوری ارمنستان تأکید کردهایم. طرفین بایستی اختلافهای خود را از طریق گفتوگو و بهصورت مسالمتآمیز و بر اساس حقوق بینالملل حلوفصل کنند. جمهوری اسلامی ایران همانطور که از منافع و امنیت ملی خود و منطقه پاسداری میکند، آمادگی خود را برای مساعدت به رفع اختلافهای بین این دو کشور همسایه نیز اعلام میدارد. امضای یادداشت تعهدات جمهوری اسلامی ایران در این نشست و عضویت در سازمان همکاری شانگهای، گام مهمی در عرصه سیاست منطقهای و بینالمللی جمهوری اسلامی ایران است. مطمئنا با حضور فعال و مؤثر جمهوری اسلامی ایران در فعالیتهای سازمان همکاری شانگهای، این عضویت بهعنوان یکی از تحولهای مهم در تاریخ این سازمان ثبت خواهد شد.
در حاشیه اجلاس چه گذشت؟
آیتالله رئیسی در سفر سهروزه به ازبکستان و همچنین در حاشیه بیستودومین اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای، با تعدادی از سران کشورهای شرکتکننده در این اجلاس دیدار کرد و گفتوگوهای دوجــانــبــهای را از ســر گــذرانــد کــه گفتوگو با ولادیمیر پوتین و شی جین پینگ، رؤسایجمهور روسیه و چین ازمهمترین آنها بود. روز نخست، به دیداررئیسجمهور کشورمان با همتای ازبکستانی خود و امضای 17 سند همکاری با حضور هیئتهای عالیرتبه و مقامات دو کشور ایران و ازبکستان گذشت. در روز دوم این سفر، آیتالله رئیسی در امتداد سیاست همسایگی و منطقهای، با دیگر همتایان خود همچون روسیه، پاکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و البته دبیرکل سازمان همکاری شانگهای دیدار و گفتوگوهای دوجانبهای کرد و در این نشستها توسعه روابط همسایگی و منطقهای را سیاست اصولی جمهوری اسلامی ایران برشمرد. دیدار با تجار ایرانی در ازبکستان، حضور در جمع نمازگزاران مسجد سمرقند و غرس نهال یادبود از دیگر برنامههای رئیسی در روز دوم سفر بود. رئیسجمهور کشورمان همچنین در سومین روز سفر به سمرقند و همزمان با برگزاری بیستودومین اجلاس سازمان همکاری شانگهای و در حاشیه این اجلاس با رؤسایجمهوری چین و بلاروس دیدار کرد.در دیدار روز پنجشنبه آیتالله رئیسی با ولادیمیر پوتین، رؤسایجمهور دو کشور از پیشرفتهای چشمگیر در روابط دو کشور بهویژه در عرصههای بانکی، حملونقل زمینی و دریایی، گمرک و انرژی صحبت کردند. رئیسجمهور ضمن مرور سیاستهای توسعهطلبانه ناتو، تحولات قفقاز را مورد اشاره قرار داد و گفت: هرگونه تغییر در ژئوپلیتیک منطقه اقدامی بیثباتکننده وغیرقابلپذیرش است.ولادیمیر پوتین نیز با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران درزمینه تکنولوژیهای پیشرفته، دستاوردهای خوبی داشته است، افزود: تمایل داریم در این زمینهها همکاری داشته باشیم. او به روابط گسترده تجاری مسکوتهران اشاره و از افزایش رفتوآمد مقامات اقتصادی دو کشور ابراز خشنودی کرد و اظهار داشت: حجم تجارت بین دو کشور در سال گذشته میلادی ۸۱درصد و در پنجماهه نخست امسال ۳۰درصد افزایش یافته است. رئیسجمهور روسیه از مراحل پایانی توافقنامه همکاریهای جدید تهرانمسکو خبر داد و گفت: برای تدوین پیشنویس سند همکاریهای راهبردی اقتصادی میان دو کشور آمادگی داریم. پوتین به افزایش تعاملها و رایزنیهای مسئولان اقتصادی دو کشور اشاره کرد و اظهار داشت: یک هیئت از روسیه با حضور نمایندگان ۸۰ شرکت بزرگ روسی هفته آینده عازم ایران خواهد شد.رئیسجمهور کشورمان همچنین در گفتوگو با رئیسجمهور چین در حاشیه اجلاس شانگهای در روز جمعه درباره توسعه همکاریهای راهبردی اقتصادی و تقویت چندجانبهگرایی به توافق رسید. آیتالله رئیسی برنامه همکاریهای جامع راهبردی ایران و چین را نشانه و نماد اراده دو کشور برای توسعه همهجانبه روابط دانست و اظهار داشت: ظرفیتهای گسترده موجود در زمینههای نفت و انرژی، ترانزیت، کشاورزی، تجارت و سرمایهگذاری بستر بسیار مناسبی برای تعمیق و توسعه روابط اقتصادی بین دو کشور است. شی جین پینگ نیز در این دیدار از مواضع مستقل جمهوری اسلامی ایران در موضوعهای بینالمللی تقدیر کرد و گفت: روابط ایران و چین، روابطی راهبردی است و فارغ از هر تحول بینالمللی توسعه خواهد یافت. رئیسجمهور چین همچنین بر آمادگی کشورش برای استفاده مفید از سازوکارهای تعاملی، بهخصوص سازوکار تعامل هیئتهای عالیرتبه دو کشور، تأکید کرد.
او با اشاره به نقش مهم ایران در امور منطقهای و بینالمللی بیان کرد: چین از عضویت جمهوری اسلامی ایران در سازمان بریکس حمایت میکند.