آیتالله رئیسی در این مصاحبه با بیان اینکه نشان دادهایم در مذاکرات صادق هستیم، گفت: اگر آنچه جمهوری اسلامی بر آن تأکید دارد یعنی «رفع تحریمهای ظالمانه»، «تضمین اعتمادآفرین و اطمینانبخش» و «حلوفصل مسائل پادمانی بهصورت قطعی» محقق شود، یک توافق خوب امکانپذیر است. متن کامل این گفتوگو به شرح زیر است.
آقای رئیسجمهور همانطور که میفرمایید صنعت هستهای را برای اهداف صلح آمیز میخواهید؛ اما شما اولا از این صنعت برای تولید برق استفاده میکنید و ثانیا برخی اسناد وجود دارد که فعالیتهای غیرصلحآمیز داشتهاید.
درباره مذاکرات هستهای آنچه به پیشینه این مسئله برمیگردد، آن است که آمریکاییها از برجام خارج شدند و اروپاییها به تعهدات خود به ملت ایران عمل نکردند؛اما جمهوری اسلامی ایران به تعهدات خود پایبند بود و طبق نظر آژانس نه یک بار، بلکه بارها اعلام کرده که ایران به تعهدات خود در برجام عمل کرده است.نقض این تعهد اول از ناحیه آمریکاییها اتفاق افتاد؛ بعد هم عدم انجام تعهدات از ناحیه اروپاییها اتفاق افتاد. مذاکرات برای رفع تحریمها بود؛چون این تحریمها علیه ملت ایران ظالمانه است. این ظلمی است به ملت ایران. وقتی که ایران به تعهدات خود عمل کرده است چرا تحریم شود؟ ضمن اینکه باید توجه داشته باشیم کسی نمیتواند برای حق برخورداری جمهوری اسلامی ایران از داشتن دانش و صنعت هستهای محدودیت یا ممنوعیت ایجاد کند. بارها هم جمهوری اسلامی اعلام کرده که در دکترین دفاعی خود سلاح هستهای وجود ندارد و آنچه مورد تأکید جمهوری اسلامی بوده و هست، بهره بردن از دانش هستهای است که هم اکنون این دانش در ایران بومی شده است. بارها به این نوع ادعاهای بیاساس پاسخ داده شده است. دوربینهای آژانس در مراکز هستهای فعال بوده و گفته شده آنچه تاکنون در جمهوری اسلامی اتفاق افتاده در راستای استفاده صلحآمیز است. بارها اعلام کردهایم با توجه به توانمندی در این حوزه، بهرهمندی از صنعت هستهای فقط در جهت مصارف صلحآمیز است. چرا به استفاده صلح آمیز از صنعت هستهای محدودیت ایجاد میکنند. امروز در حوزههای درمانی، کشاورزی، نفت، گاز و بسیاری از حوزهها از صنعت هستهای استفاده میشود و این استفاده صلحآمیز حق ملت ایران است. چرا ایران از این حق محروم شود؟ بهرغم همه این ادعاهایی که بعضا آژانس یا کشورهای اروپایی میکنند، آژانس در ۱۵ گزارش خود اعلام کرده که ایران هیچگونه – صریح میگویم – در استفاده صلحآمیز از صنعت هستهای پای خود را فراتر نگذاشته است و تخلفی ندارد. آژانس تاکنون ۱۵ بار بیانیه داده است.
آیا میخواهید به توافق (برجام) بازگردید؟ زیرا میدانید برخی مقامات آمریکایی بر این باورند که شما قصد بازگشت به توافق برجام را ندارید.
ما بارها اعلام کردیم که در مذاکرات برای رسیدن به یک توافق خوب و عادلانه و پیگیری رفع تحریمها جدی هستیم. این ادعا (عدم تمایل ایران به بازگشت به برجام) هم از همان ادعاهای بیاساسی است که مطرح میکنند. الان مشکل توافق کجاست؟ چه کسی و چه جایگاهی برای توافق مشکل ایجاد کرده است؟ آمریکاییها تصمیم نمیگیرند. مسئله خیلی روشن است؛ ما اعلام کردیم یکی از نکات موردتوجه و ضروری که رفعشکنی آمریکاییها است،ممکن است برای آنها آسان باشد که خیلی راحت بخواهند پیمان خودشان را نقض کنند و بیایند و راحت بگویند که ما گویا پیمانی را نبستیم؛ اما به راستی پیمان و میثاق بستن راهکارش همین است؟ اگر در دنیا بین کشورها میثاقی بسته شود و سپس یک طرف بیاید بهصورت یکطرفه بگوید که من از پیمان خارج شدم، اصلا جایی برای پیمان بستن در دنیا میماند؟ آمریکا میخواهد در برابر این نقض پیمان چه جوابی بدهد؟ به مردم خودش چه جوابی میخواهد بدهد؟ به مردم دنیا چه جوابی میخواهد بدهد؟ میخواهد بگوید که من یک پیمانی را بستم و بعد هم به راحتی از این پیمان خارج شدم؟ این کارِ آمریکاییها مورد سرزنش همه دنیا قرار گرفت.
بر اساس گفتههایتان سؤال میکنم. آیا شما بر این باور هستید که در آینده نمیتوانید به آمریکاییها اعتماد کنید؟ و به خاطر همین موضوع این سؤال را کردم که آیا قصد بازگشت به توافق برجام را دارید؟ زیرا به نظر میرسد به ما اعتماد ندارید. همانطور که میدانید پرزیدنت بایدن این اختیار را ندارد که چیزی را به رئیسجمهور آتی آمریکا تحمیل کند.
ما به دلیل رفتاری که از آمریکاییها تاکنون دیدهایم، نمیتوانیم به آنها اعتماد کنیم؛ لذا اگر تضمین وجود نداشته باشد، به آمریکاییها اعتمادی نیست؛ کمااینکه بارها پیمانها را نقض کردهاند.
به نظر میرسد شاید اصلا توافقی شکل نگیرد.
اگر بتوانیم از این توافق منافع اقتصادیمان را تأمین کنیم و آنچه جمهوری اسلامی بر آن تأکید دارد، یعنی «رفع تحریمهای ظالمانه»، «تضمین اعتمادآفرین و اطمینانبخش» و «حلوفصل مسائل پادمانی به صورت قطعی» محقق شود یک توافق خوب کاملا امکانپذیر است. ما نشان دادیم هم در مذاکرات صادق هستیم و هم به دنبال یک توافق خوب با رفع تحریمها هستیم.
اگر توافقی شکل بگیرد آیا حاضرید چهار آمریکایی را که در ایران زندانی هستند، آزاد کنید؟ آیا این میتواند بخشی از موضوعهای توافق باشد؟ ما در پایتخت (تهران) و در بازار بودیم، مردم رفتار بسیار دوستانهای با آمریکاییها داشتند و مهماننواز و مهربان هستند. بر این اساس داشتم فکر میکردم آیا هنوز به آمریکا به عنوان شیطان بزرگ نگاه میکنند یا خیر؟
اصولا ما با حبس و زندانیکردن هیچکس موافق نیستیم؛ اما اگر فردی جرمی مرتکب شده باشد، طبیعتا باید دستگاه قضایی به این جرم رسیدگی کند. افرادی که در زندان هستند، با حکم قاضی در زندان بهسر میبرند. این افراد دارای تابعیت ایرانی هستند. ما تابعیت مضاعف را در قانون اساسی خود به رسمیت نمیشناسیم؛ یعنی اگر کسی تابعیت ایرانی داشت، مرتکب جرمی شد یا تابعیت آمریکایی داشت و در ایران مرتکب جرمی شد، طبیعتاقابل پیگیری است. دستگاه قضایی بنا بر ادله به پرونده رسیدگی میکند. بارها اعلام کردهایم که دستگاه قضایی در ایران مستقل است و به اتهامها رسیدگی میکند. پیوندزدن مسئله زندانیان به برجام یا توافق کارِ درستی نیست. این موضوع خودش مسئله مستقلی است؛ آمریکاییها در این موضوع دارند کار سیاسی میکنند. ایرانیهای بیگناهی در زندانهای آمریکا هستند که تنها جرم آنها دور زدن تحریمها بوده است. آنها گناهی نکردند که در زندانهای آمریکا بمانند؛ بلکه باید به خانوادههای خود بازگردند. بارها به آمریکاییها اعلام شده که این موضوعها میتواند با دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ایران مورد گفتوگو قرار گیرد؛ اما آمریکاییها باز هم با این موضوع سیاسی برخورد میکنند و آزادی زندانیان را به برجام پیوند میزنند؛ درحالیکه این موضوع میتواند بهعنوان یک مسئله مستقل انساندوستانه بین دو کشور حل شود. در هر صورت بنده مایل نیستم کسی در زندان بماند و این موضوعها قابل بررسی و گفتوگو است.
به نظر میرسد هیچ فضا یا امکانی برای برگزاری مذاکرات مستقیم یا رفع تنشها بین ایران و آمریکا وجود ندارد. آیا با وجود این حجم از نفرت امکان برگزاری مذاکرات مستقیم و ارتباط مستقیم میان آمریکا و ایران وجود دارد؟
آنچه از آمریکاییها در ذهن مردم ایران در این سالها وجود دارد، شامل مسائلی چون ساقط کردن هواپیمای مسافربری، تحریک صدام به جنگ با ایران و حمایت از گروههای تروریستی و منافقین است، منافقینی که ۱۷هزار نفر از مردم ایران را در کوچه و بازار به شهادت رساندند و رئیسجمهور و نخستوزیر جمهوری اسلامی ایران را شهید کردند، امروز تحت حمایت آمریکاییها هستند. اینها در ذهن مردم ایران است. چگونه مردم ایران میتوانند درخصوص اقداماتی که آمریکا انجام داده است، بیتفاوت باشند. همچنان در ذهن ملت ایران پرسشهای جدی وجود دارد. چرا اینقدر ظلم به مردم ایران انجام دادند؟ مگر مردم ایران چهکار میخواستند انجام دهند؟ مگر مردم ایران بهجز استقلال، آزادی و توجه به آرمانهای خود حرف دیگری دارند؟ چرا اینقدر به ملت ایران ظلم میشود؟ مردم میگویند چرا حق مردم فلسطین اینقدر واضح ۷۰ سال ضایع میشود؟ این پرسشها برای ملت ایران هست. باید آمریکایی به این پرسشها پاسخ دهند.
برداشتن تحریمها چه میزان اهمیت دارد؟ چینیها، روسها و ایرانیها دارند به یکدیگر نزدیکتر میشوند.
رفع تحریمها برای ما اهمیت دارد؛ اما بدانید تحریم ظالمانه آمریکا علیه ایران یک تهدید بود؛ اما ملت ایران این تهدید را به یک فرصت تبدیل کردند و این فرصت برای ملت ایران در رسیدن به پیشرفتهای صنعتی و اقتصادی نقش بسیاری داشته است. ملت ایران با این تحریمها متوقف نشده است و میتوانید آثار آن را ببینید. در دورانی که تحریمها ایجاد شده یکی از صنایعی که تحریم زیادی برای آن وضع شد، صنایع نظامی ایران است؛ اما امروز پیشرفتهترین صنایع نظامی را ایران دارد. خودِ آمریکاییها و کشورهای منطقه هم میدانند ما پیشرفتهترین صنایع نظامی را داریم. علیه ایران تحریمهای زیادی وضع شد؛ اما اگر تحریم میخواست مؤثر باشد، باید در صنایع نظامی مؤثر میبود. در صنایع دیگر هم همینطور، ما در کارهای علمی و فناورانه پیشرفتهای زیادی داشتیم؛ بهرغم همه تهدیدها و تحریمهایی که آمریکاییها کردند. میخواستند برای ملت ایران مشکل فراهم کنند؛ اما این ملت متوقف نشد. پیشرفتهای حوزههای مختلف شاهد این موضوع است که تحریمها نتوانسته ما را متوقف کند. معلوم است که تحریم مشکلاتی را ایجاد میکند؛ نهفقط برای ما برای خودِ آمریکاییها و اروپاییها هم مشکلاتی ایجاد کرده است. ما امروز یکی از کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت و گاز هستیم. تحریم آمریکایی باعث میشود نه خودشان، نه اروپاییها و نه کشورهای دیگر نتوانند از این نفت و گاز ما استفاده کنند. ما با تحریمها چه کردیم؟ ما هم تحریمها را بهعنوان یک تهدید به فرصت تبدیل کردیم. ما حتما دنبال رفع مشکل تحریم هستیم؛ ولی اگر آمریکاییها تحریمها را برندارند، هرگز متوقف نخواهیم شد. ما حرکت و پیشرفت کشور را بند به این قضیه نکردیم و قرار نیست بکنیم؛ اما ما دو چیز را دنبال میکنیم: یک، «خنثیکردن تحریمها»؛ دو، «رفع تحریمها» و در هر دو جهت دولت ما حرکت میکند؛لذا میز مذاکره را ترک نکردیم و الان توپ در زمین آمریکاییهاست؛ یعنی آمریکاییها باید تحریم را بردارند و به آنچه ما گفتیم پایبند شوند و این پیمانشکنی که در ادوار مختلف در دولت آمریکا بوده، به این پیمانشکنی پایان بدهند.
میخواهید به نیویورک سفر کنید و در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کنید. بایدن در آنجا حضور خواهد داشت. آیا مایل به ملاقات با پرزیدنت بایدن هستید و بهصورت رودر رو با ایشان ملاقات میکنید؟
برنامهای برای ملاقات ندارم. فکر نمیکنم چنین ملاقاتی پیش بیاید. من هیچگونه برنامهای برای ملاقات با ایشان ندارم و همچنان که در قبل هم اشاره کردم، نه ملاقات و نه مذاکره را مفید نمیبینم.
به نظر شما اختلاف چه است؟ از منظر شما تفاوت میان حکومت ترامپ و دولت بایدن چیست؟
ادعای دولت جدید آمریکا این است که با ترامپ و دور قبلی تفاوت داریم. این موضوع را بارها از طریق پیام به ما اعلام کرده و خودشان نیز این مسئله را گفتهاند؛ اما ما باید به عملکردها نگاه کنیم ببینیم آیا عملکردشان تفاوت کرده یا تفاوت نکرده است؟ اگر تفاوت نکرده است باید گفت در چه موضوعی شما با هم متفاوت هستید؟ دولت فعلی آمریکا گفته است که ما روشهایی را که در دولت قبل انجام شده است، قبول نداریم و میخواهیم روشها را تغییر دهیم؛ اما آنچه ما در عمل دیدیم، تغییر حاصل نشده است. میبینیم که تحریمها همچنان ادامه پیدا کرده است؛ درحالیکه قرار نبود تحریمها ادامه پیدا کند و قرار بود به تعهدات در توافق عمل شود؛اما به تعهدات تاکنون عمل نشده است. من فکر میکنم دولت جدید آمریکا باید در عمل اثبات کند که متفاوت با دولت قبل است؛ یعنی در عمل تحریمها را بردارد و به تعهداتی که دولت قبل آن تعهدات را به هم زد و از برجام خارج شد، پایبند باشد.
اگر تحریمها برداشته شود، آیا شما به همان برنامه توسعه هستهایتان برخواهید گشت؟
ما اعلام کردهایم که صنعت هستهایمان در جهت توسعه اقتصادی، همچون حوزههای صنعت، کشاورزی، نفت و گاز و پتروشیمی و امثال این بخشها قرار دارد؛ لذا چرا مانع میشوند که ایران از این حق قانونی خودش استفاده نکند؟ اما ما در هر صورت از این حق قانونی خودمان استفاده میکنیم. ما هیچ زمانی به دنبال ساخت سلاح هستهای نبوده و نیستیم.
آیا این درست است که پس از شهادت سردار سلیمانی وعده انتقام را دادید؟
گروههای تروریستی منطقه و کشورهای سوریه و عراق را ناامن کرده بودند و مردم نیز در مقابل گروههای تروریستی ایستادگی کردند. حاج قاسم سلیمانی قهرمان مبارزه با تروریسم است؛ یعنی اگر امروز در دنیا بخواهیم یک نماد مبارزه با تروریسم معرفی کنیم، حاج قاسم سلیمانی و آقای ابومهدی المهندس بهعنوان دو نماد مبارزه با تروریسم هستند و حقیقتا تلاش آنها و تلاش نیروهای سوری، عراقی و ایرانی در منطقه باعث امنیت شد. امروز اگر شاهد امنیت در عراق و سوریه هستید، مرهون تلاش حاج قاسم سلیمانی است. آیا کسی که نماد مبارزه با تروریسم است، باید مورد تشویق قرار گیرد یا ترور شود؟ کاری که آمریکاییها، یعنی دولت وقت و شخص ترامپ برای ترور آقای حاج قاسم سلیمانی انجام داد، حقیقتا یک جنایت بود. آیا باید به این موضوع رسیدگی شود یا خیر؟ یعنی یک انسانی که قهرمان مبارزه با تروریسم است آیا به این باید رسیدگی شود یا خیر؟ یا اینکه این ظلم به منطقه، ظلم به حاج قاسم، ظلم به تمام آزادیخواهان و کسانی که داعیه مبارزه با تروریسم در دنیا دارند، ظلم به آنها نیست؟پرسش این است: آیا باید عدالت را دنبال کرد یا نه؟ و کسانی که مرتکب این جنایت و ظلم شدند آیا باید مورد پیگیری قانونی قرار بگیرند یا نه؟ آنچه ما بهعنوان جمهوری اسلامی آن را دنبال میکنیم و دنبال خواهیم کرد، اجرای عدالت است. حتما باید اجرای عدالت را درباره جنایتی که ترامپ و همدستانش نسبت به ترور یک انسان مجاهد و مبارز که نقش بزرگی در امنیت منطقه داشت دنبال کرد و ما مصمم به اجرای عدالت، یعنی رسیدگی به ترور حاج قاسم سلیمانی هستیم. من در سفر به عراق در کسوت رئیس قوه قضائیه با رئیس دادگاه عالی عراق صحبت کردم و از آنها خواستم مسئله را بهصورت جد دنبال کنند و بعد از آن هم که در کسوت رئیسجمهور قرار گرفتم باز هم گفتم باید کار از طریق دادگاه عالی عراق و مراجع و مسئولان قانونی در دنیا دنبال شود. ما رسیدگی به این جنایت را هرگز به بوته فراموشی نخواهیم سپرد و کار را دنبال خواهیم کرد.
از نظر شما شامل ترور هم میشود؟
ترورِ حاجقاسم سلیمانی تروری دولتی بود. دیدید که آقای ترامپ رسما گفت: من دستور ترور را دادم. آیا نباید کسی که خودش دستور ترور داده است، مورد رسیدگی قرار گیرد؟ چرا شخصیت مجاهدی مثل حاجقاسم سلیمانی را ترور کرده است؟باید مسئله ترور شهید حاجقاسم سلیمانی را تا اجرای عدالت دنبال کنیم.
منظور شما از عدالت چیست؟ چشم در برابر چشم، یعنی ترور در برابر ترور؟
من نکته آن را بگویم. جمهوری اسلامی ایران آنقدر شهامت دارد که اگر عینالاسد را میزند یا از حزب الله لبنان حمایت میکند، رسما ا علام میکند ما که ابایی از این قضیه نداریم. در هر جای دنیا ما اقدامی کردیم، اعلام میکنیم و این شهامت را داریم. ما از نوع اقداماتی که امروز آمریکاییها و رژیم صهیونیستی در دنیا و منطقه انجام میدهند و باعث ناامنی میشوند، انجام نمیدهیم.
میتوانید درباره وضعیت زنان در ایران توضیحهایی را ارائه کنید؟ آیا محدودیتها نسبت به زنان تشدید شده است و آنها تحت فشار قرار گرفتهاند؟
هر کس در زندگی اجتماعی خود و همچنین کشورهای مختلف دیدگاهها، قوانین و مقرراتی دارند. مردم مسلمان و زنان و دختران ما یک اخلاق و روحیه بسیار ریشهدار، تمدنی و فرهنگی دارند که این هم مربوط به امسال و پارسال و ۴۰ سال قبل و ۱۰۰ سال قبل نیست. درواقع میشود گفت صدها سال مردم این مرز و بوم با حجاب، عفت و با رعایت حریمهای لازم زندگی کردهاند. این موضوع مربوط به این ۴۰ سال هم نیست. شما اگر تاریخ ملت ایران را درست مطالعه کنید، میبینید که سالها و قرنها زنان ما با اخلاق عفیفانه زندگی کردهاند و این موضوع مربوط به الان نیست. الان هم این روحیه را مردم عزیز ما و زنان و دختران ما دارند و لذا خودشان همواره بهعنوان یک امر خودجوش آن را رعایت میکنند. اصلا کسی به آنها یاد نداده و تکلیف شخصی هم نکرده است؛ بلکه خودشان را مقید میدانند. این باورهای مردم است. شما ببینید زندگی مردم این مرزوبوم همواره اینطور بوده است؛ یعنی در باور و اعتقادشان این قضیه ریشه دارد. آنچه مسلم است اینجا کسی به زندگی خصوصی مردم کاری ندارد و به هیچ عنوان تعرضی به زندگی خصوصی افراد ندارند. در مسائل اجتماعی هم مردم خودشان رعایت میکنند؛ یعنی میدانند قانونی وجود دارد و به این قانون همه پایبند هستند. اگر در مواردی هم خلاف قانون دیده شود، تأکید شده است که به هیچ عنوان کسی حق ندارد برخوردهای فراقانونی و خلاف مقررات داشته باشد.
در دولت شما امکان حضور زنان در ورزشگاهها بهوجود آمد. به نظر میرسد قدری قوانین را نرمتر کردید.
زنان ما در ورزش حضور دارند و میبینید در حوزههای مختلف ورزشی به صورت فراوان وقتی دختران و زنان ما افتخار میآفرینند، سرود جمهوری اسلامی نواخته میشود. در مسائل اجتماعی فراوانی زنان حضور دارند، در حوزه علم و تعلیم و تربیت حضور دارند. تمام اعضای خانواده ما دختران ما و همسر بنده در مسائل اجتماعی و علمی ایفای نقش میکنند و در دانشگاهها حضور دارند. زنان امروز در جامعه اسلامی نقشآفرین هستند. به نظرم بعضا شاید بعضیها از این نقشآفرینی زنان ما عصبانی هستند.مسائل را باید در ایران واقعی دید. من در سخن قبلی به شما گفتم کسانی که مدعی هستند نشانههایی نسبت به هولوکاست وجود دارد، بگذارید تحقیق و بررسی شود. نسبت به این قضیه باز معتقد هستم بروید ببینید که در فضای ملت ایران، در فضای دختران و زنان ما چه اتفاقهایی افتاده است؟ انقلاب اسلامی شکوه و عظمتی به زنهای ایران داده است. امروز تعداد دانشجویان خانم ما در دانشگاهها چه میزان هستند، آقایان چه میزان؟ و قبل از پیروزی انقلاب چند نفر از این خانمها در دانشگاهها بودند؟ اصلا میزان قابلقیاس هست؟ بگویم ۱۰ برابر، ۲۰ برابر، ۱۰۰ برابر، امروز خانمهادر دانشگاهها، در عرصه اجتماعی، مراکز آموزشی، پزشکی و درمانی، دیوان عالی کشور، در مجلس، در دولت و در بخشهای مختلف حضور دارند. امروز زنان ما در جمهوری اسلامی نقش ایفا میکنند. اینکه من در آن قضیه به شما گفتم آنهایی که مدعی هستند نشانههایی در هولوکاست وجود دارد، بگذارید تحقیق کنند؛ به شما هم امروز میگویم دست شما باز است. بیایید تحقیق کنید ببینید امروز چه ارزشهایی در رابطه با حضور زنان و دختران در جامعه آفریده شده است و حقیقت این حضور را ببینید و منعکس کنید.