تاریخ گواه رنج و مقاومت زنانی است که شاید نام آنان کمتر زینتبخش آیینها و خیابانهای شهر بوده، اما یادشان بر لوح سینه کسانی که خاک جبهه را لمس کردند، حک شده است؛ چرا که هشت سال دفاع مقدس در برابر دشمن در لوای همین استقامتها، تلاشها و ازخودگذشتگیها و مادریها تقدس یافته است؛ مادرانی برای همه سربازان ایران!» این مانیفست سالن چیدمان است که روی دیوار ورودی نشسته تا ذهن مخاطب را بیشتر درگیر آنچه میبیند، کند! المانهایی که یک سرهمهشان میرسد به مادر؛ به مادر شهید!چشم که میاندازی، ابتدای سالن، فضایی مادرانه از خانهای که نشانهها میگویند، خانه یک مادر شهید است را میبینی: «یک صندلی چوبی، چادرنماز سفید با گلهای ریز بنفش مادر که قاب عکس فرزند شهیدش را به آغوش کشیده و با تسبیح تربتش، صورتش را نوازش میکند، یک چرخ خیاطی که یادگار روزها و سالهای خیلی دور است و هزار خاطره را به هم دوخته و شکافته و پنجرهای که با پردههای سفیدش و گلهای صورتیاش، رو به خاطرات مادر و پسری باز میشود. رادیو، تلویزیون، فانوس و چند قاب عکس ازعزیزی که سالهاست نداردش!» بهعلاوه عکسها و برشهای فیلمی که با پروژکتور روی دیوار سایه انداخته، اینجا نام و یاد مرحومه فاطمه صادقزاده مادر شهید حسین قجهای، فرمانده زرینشهری لشکر 27 محمد رسول الله را زنده میکند.پلاکهای درهم تنیده سربازان جنگی کمی آن سوتر و درست در مرکزیترین نقطه این خانه، شبیه لوستری از سقف آویزان شده و تلألؤ نورشان، چشم هر رهگذری را آرام آرام نوازش میدهد. جلوتر که میروی به قابهایی میرسی که با هارمونی خاصی چیده شدهاند؛ همان چارچوبهایی که حکایت دیگری برای مادران شهدا دارند؛ وقتی جای خالی عزیزی را برایشان پر میکنند که سالهاست ندارندش!انتهای سالن، رد چشمانت میرسد به نخهای قرمزی که از یک کلاف بافتنی و دو میل به صدها پوتین متصل شده و به آنها جان داده است؛ به صدها رزمندهای که با سلام و صلوات و دعای خیر مادرانشان، بدرقه میدان رزم شدند. اینجا رد هر نخ را که بگیری به دو قلب میرسی؛ یکی قلب مادر و یکی قلب فرزند!گالری بعدی، گالری عکس است؛ جایی که بیش از هفت عکاس، عکسهای خود با محوریت مادران شهدا را به نمایش گذاشتهاند؛ از «مرتضی اکبری» تا «مهدی جانیپور» و «آزاده عزیزیان». انتهای این سالن اما با عکسی از «روحاله جوانی» که «سکینه واعظی»، مادر شهیدی را با شش شهید خانوادهاش به تصویر کشیده است، جلوه دیگری دارد و نمایی دیگر به این گالری داده است.«مصطفی شعرباف» و هنرهایش را در گالری بعدی یعنی گالری نقاشی میتوانید ببینید؛ هشت اثر از آثار این هنرمند در این نمایشگاه ارائه شده است؛ ضمن اینکه این استاد بنام نقاشی اصفهان در طول برگزاری این نمایشگاه به خلق و اجرای دو اثر با موضوع مادران شهدا میپردازد.
میشود با زبان هنر با مردم صحبت کرد
آنطور که سعید معتمدی رئیس دفتر ادبیات پایداری حوزه هنری اصفهان میگوید حوزه هنری با توجه به رسالت هنری خود، در برپایی و برگزاری نمایشگاه مادر ایران از زاویه هنر به موضوع دفاع مقدس نگاه کرده است. او در گفتوگو با اصفهان زیبا میگوید: براساس صحبتی که با گروهی از دوستان هنرمندمان انجام شد، تصمیم گرفتیم وحدت در انتخاب و چینش آثار دیده شود؛ به گونهای که مخاطب هم آن وحدت را لمس و درک کند. به گفته معتمدی، در این نمایشگاه قرار شد عنصر وحدت، مادر شهدا باشد؛ برای همین نام «مادر ایران» برای آن انتخاب شد.
رئیس دفتر ادبیات پایداری حوزه هنری اصفهان با بیان اینکه برگزاری این نمایشگاه جرئت ورود به موضوع میخواست که ما پیدا کردیم، یادآور شد: به عقیده من میشود به مفهوم جنگ و دفاع مقدس هنری، نگاه کرد و برای هر سبک و سلیقهای از مردم، با زبان هنر صحبت کرد؛ به طور کل میشود کلیشهها را کنار گذاشت و از بافتهای همیشگی جدا شد. معتمدی در خاتمه با بیان این که بخش چیدمان با چهار اثر از مجتبی مجلسی، حمیدرضا کشاورزی، حامد مغروری و رسول معصومزاده در گالری گلستان ارائهشده است، خاطرنشان کرد: در سالن عکس نیز میزبان عکاسان مهدی جانیپور، مرتضی اکبری، علیرضا جلیلیفر، مهدی کریمی سودرجانی، وحید مؤمنزاده، آزاده عزیزیان، مرتضی صالحی و روحالله جوانی بودیم که نزدیک به ۲۰ عکس با موضوع مادران شهدا را به نمایش گذاشتند. معتمدی ادامه داد: در سالن نقاشی نیز میزبان مصطفی شعرباف، تحصیلکرده رشته هنرهای تجسمی (نقاشی) هستیم که 45 سال است در زمینه نقاشی آبرنگ، فعالیت دارد و با این تکنیک، آثار زیادی با موضوعات چهرههای سرداران و رزمندگان، شهدا، مادران شهدا و لحظههای مقاومت و ایثار خلق کرده است.
چیدمانی با محوریت مادر شهید
مجتبی مجلسی، مدیر مجمع طراحان گرافیک انقلاب اسلامی که مسئولیت هنری سالن چیدمان نمایشگاه مادر ایران را به عهده دارد، نیز در گفتوگو با خبرنگار اصفهان زیبا عنوان میکند: متأسفانه در طی سالهای بعد از جنگ، هنر چیدمان کمتر به سمت موضوع دفاع مقدس رفت و به مراتب آثار هنری کمی در این زمینه خلق شد؛ لذا سعی کردیم با همکاری تعدادی از دوستان و استفاده از ایدههای آنها، این خلأ را به نحوی پر کنیم.او درخصوص روند اجرایی بخش چیدمان و تصمیم بر داشتن یک زمینه مادرانه مشترک، خاطرنشان میکند: در این بخش تصمیم گرفتیم حتی از مادر شهید فراتر برویم و به مادرانی بپردازیم که نه تنها فقط مادر شهید بودند، بلکه برای همه شهدا و همه سربازان مادری کردند. مجلسی ادامه میدهد: در زمان جنگ عدهای بودند که سالهای سال دور هم جمع میشدند و برای همه رزمندهها لباس میدوختند، غذا و مواد غذایی آماده میکردند و برای همه سربازها مادری میکردند. این ایده و این اتفاق خیلی ویژه بود و در نهایت به یک چیدمان تبدیل شد که در آن تعداد زیادی پوتین داشته باشیم و یک میل بافتنی که از آن میل بافتنی و از آن کاموا تعداد زیادی نخ به سمت پوتینها سرازیر شود و این ایدهای شد برای مادرهایی که مادر همه سربازان ایران بودند.مدیر مجمع طراحان گرافیک انقلاب اسلامی در خصوص طراحی یکی دیگر از آثار چیدمان نمایشگاه میگوید: یکی از پربسامدترین نشانههایی که در خانههای مادران شهدا پیدا میکنید قاب عکس است؛ بنابراین یک ایده هم با چینش قاب عکسها داشتیم تا ادای احترامی شود به این نشانه که از اتفاق نشانه مظلومی است. مجلسی همچنین به طراحی یک چیدمان دیگر برای گرامیداشت یاد مادران شهدا که از دنیا رفتهاند، اشاره میکند و یادآور میشود: چینشی را هم به مادران شهدایی اختصاص دادیم که آرام آرام از میان ما میروند و جای خالی و خاطراتشان برای ما میماند.او به اختصاص یکی از طاقچههای گالری برای یادبود مادر شهید حسین قجهای که فروردین امسال به رحمت خدا رفتهاند، اشاره میکند و ادامه میدهد: یک ویدئوآرت مربوط به مادروالامقام شهید قجهای نیز روبهروی این چیدمان پخش میشود و مخاطب را به نوعی با چیدمان همراه میکند. مجلسی میگوید: لوستری هم با تعداد زیادی پلاک جنگی تزیین و در مرکزیترین نقطه خانه شهید نصب شده است. آنطور که مجلسی میگوید حرکت این پلاکها و موسیقی که ایجاد میشود با موسیقی ویدئو آرت هماهنگی خوبی دارد و فضای فوقالعادهای را در ورودی گالری چیدمان ایجاد کرده است.مجلسی در خاتمه هنر را زبان بیان زیباییها و زشتیها میداند و عنوان میکند: دفاع مقدس پر از زیباییهایی است که کمتر توانستهایم به مخاطبان خصوصا نسل جدید ارائه دهیم. هنر میتواند در مسیر انتقال این زیباییها خیلی مؤثر واقع شود و نقش خوبی ایفا کند. با توجه به تجربه کاری خودم وقتی به دهههای هفتاد و هشتاد نگاه میکنم و آن زمان را با دهه نود و زمان فعلی مقایسه میکنم، میبینم که بحث هنر دفاع مقدس خیلی بیشتر از گذشته پذیرفته شده و مخاطب هم نسبت به دفاع مقدس اشراف بیشتری دارد و با خیلی از جلوهها و ویژگیهای دفاع مقدس بهتر آشنا شده است. امروز نسبت به گذشته مخاطب خیلی ویژهتر و همراهتری داریم و این نشان میدهد زبان هنر توانسته است در طی این سالها تا اندازهای بحث دفاع مقدس را همراهی کند و در انعکاسش به مخاطب موفق عمل کند.