سال تحصیلی 1402-1401 درحالی پس از دوسال آغاز شد که بنا بر گــزارشهــای سازمان نــوســازی و بهسازی مدارس، 34مــدرســه در اصفهان دچار فرونشست بوده و باید این مدارس قبل از شروع سال تحصیلی تخلیه میشدند. تخلیه و جابهجایی مدارس، اما تا روزهای منتهی به مهرماه ادامه داشت. حالا و در شرایطی که بیش از دوهفته از شروع سال تحصیلی میگذرد، آیا این تخلیه و جابهجاییها انجام شده است و مدارس ایمن شدهاند؟
این عدد البته اندکی بیشتر است؛ به این دلیل که بههرحال مدارس به خاطر شیوع کرونا حدود دوسال تعطیل بودهاند. آمار دقیقی از تعداد مدارس فرسوده ندارم؛ ولی آموزشوپرورش، زمانی که کارشناسان نوسازی، مدرسه دچار فرونشستی را شناسایی و نیازمند تخلیه اعلام کنند، آن مدرسه را تخلیه میکند. ممکن است بنا به تشخیص این کارشناسان البته تنها بخشی از مدرسه نیازمند تخلیه باشد و نه همه آن،که در این صورت نیز قسمتها و سازههای درگیر فرونشست تخلیه شدند. خوشبختانه درحالحاضر، هیچ مدرسه خطرآفرینی در استان اصفهان وجود ندارد که دانشآموزی در آن حضور داشته باشد. تخلیه مدارس درگیر فرونشست، بسیار سخت بود؛ ولی بههرحال انجام شد؛البته برای اینکه مدرسهای تخلیه شود، ممکن بود چندین مدرسه را جابهجا کنیم؛ مثل مدارسی که در ناحیه 5 وجود داشتند. این جابهجایی بسته به جنسیت و مقطع تحصیلی دانشآموزان صورت گرفت تا قبل از شروع سال تحصیلی مشکلی در این زمینه وجود نداشته باشد.
با این اوصاف، برخی از مدارس جمعیتشان بیشتر از قبل شده و برخی دیگر نیز حتما دونوبته شدهاند. آیا این مسئله مبحث آموزش دانشآموزان را با چالش روبهرو نمیکند؟
ایدئال آموزشوپرورش، قطعا این مسئله نیست. بههرحال وقتی چند مدرسه از مدار خارج میشوند، چنین اتفاقاتی نیز میافتد. سرعت خروج دانشآموزان از مدارس، امسال کمی بیشتر از ورود به مدرسه بود؛ به همین دلیل بهناچار برخی از مدارس دونوبته شدند و بعضی دیگر نیز تعداد دانشآموزانشان افزایش یافت؛ البته تلاششده تا جمعیت این کلاسها نسبت به سالهای گذشته کمتر باشد. در دوسال گذشته بهدلیل برگزاری کلاسها بهصورت آنلاین و نیمهحضوری، اگر جمعیت کلاسها افزایش مییافت خیلی به چشم نمیآمد. درحال حاضر سعی شده است که کلاسی بیش از 40نفر جمعیت نداشته باشد.
آیا استانداردی در رابطه با جمعیت دانشآموزان در کلاسهای درس وجود دارد؟
بله؛ حدود 27نفر یا کمتر باید جمعیت باشد؛ ولی امکانات موجود فعلا به ما این اجازه را نمیدهد؛ البته درحالحاضر حتی کلاس تکنفره نیز در برخی از مناطق محروم و دورازدسترس برگزار میشود.
چه تعداد کلاس یکنفره در استان اصفهان برگزار میشود؟
تعداد این کلاسها اندک است و بیشتر در روستاهای دورافتاده برگزار میشود. روال به این صورت است که معلم به کلاس میرود و تقریبا مانند کلاس خصوصی تدریس میکند. درواقع در این کلاسها معلم بهصورت تماموقت در اختیار دانشآموز است.
در حال حاضر کمبود چه تعداد مدرسه در استان اصفهان احساس میشــود؟ اصــلا نسبــت بـــه سایــــر استانها سرانه فیزیکی چطور است؟
وضعیت استان اصفهان، نسبت به برخی از استانها بهتر و در مقایسه با بعضی از استانهای دیگر کمتر است. اصفهان بهدلیل صنعتیبودن، استان مهاجرپذیری است و بهخاطر همین هم جمعیتش مدام در حال افزایش است؛ مانند استانهای خراسان رضوی و تهران. این مهاجرت در خود استانها نیز انجام میشود و مردم به شهرهای بزرگ مهاجرت میکنند و به همین علت هم جمعیت روستاها در حال کاهش است. در این شهرهای بزرگ و پرجمعیت، مسلما نیاز به مدارس بیشتری احساس میشود. در شهر اصفهان و شهرستانهایی مثل کاشان، نجفآباد، دولتآباد، شاهینشهر و… کمبود مدارس بهچشـم میخــورد و بــرخی از مــدارس بهصورت دونوبته فعالیت میکنند.
بهطورکلی چه تعداد دانشآموز در استان اصفهان حضور دارند؟
یکمیلیون نفر دانشآموز امسال به سر کلاسهای درس رفتند تا سال تحصیلی 1402-1401 را رقم بزنند.
مدارس فرسوده نیز در اصفهان به چالشی اساسی تبدیل شده است. آیا این مدارس در دوسالی که کرونا شیوع داشت، تعمیر و بازسازی شدهاند؟ ضمن اینکه به هرحال فرونشست در اصفهان درحال پیشروی و ممکن است سازهها در برابر مقاومسازیها چنـدان پــایــدار نبــاشنـــد و دوبــاره مشکلآفرین شوند یا اینکه مدارس جــدیــدی به لیســت مــدارس درگیـــر فرونشست اضافه شود!
بله؛ همانطور که شما اشاره کردید در جاهایی که کمبود مدرسه و فضای آموزشی احساس میشود، مدارس فرسوده بیشتری هم به چشم میخورد. بههرحال عمر یک سازه که به سر آید و دچار فرسودگی شود، باید از چرخه تعلیم و تربیت خارج شود و دیگر امکان استفاده از آن وجود نداشته باشد. مدارس فرسوده امکان بهسازی هم ندارند و باید بهطور کامل بازسازی شوند. هم در شهر اصفهان و هم شهرستانهای دیگر این مدارس وجود دارند؛ ولی در حال حاضر بهدلیل عدمایمنی، دانشآموز در آن حضور ندارد و توسط کارشناسان نوسازی این مدارس از ردهخارج شدهاند. آموزشوپرورش بهدنبال جایگزینکردن مدارس جدید بهجای این مدارس فرسوده با استفاده از اعتبارات دولتی و همچنین حمایتهای خیرین است. خوشبختانه استقبال خیرین مدرسهساز برای ساخت مدرسه در استان اصفهان خیلی خوب و نسبت به سایر استانها بیشتر است. در هفتماه گذشته بهصورت میانگین یکونیم کلاس در روز افتتاح یا کلنگزنی شده است. این میزان در ماههای اخیر به چهارکلاس در روز رسیده است. بخشی از این کلاسها با کمک خیرین ساخته میشود و بخش دیگری هم با استفاده از اعتبارات دولتی. بهنظر میرسد در روزهای آینده مشکلی از بابت فضای فیزیکی در استان اصفهان وجود نداشته باشد یا کم باشد.
700میلیاردتومان در جریان سفر رئیسجمهور به اصفهان به آموزش وپرورش اختصاص یافت. این بودجه قرار است صرف چه مسائلی شود؟
این اعتبارات بهمنظور تکمیل پروژههای نیمساخت استفاده خواهد شد.
برخی از فعالان حوزه فرونشست مدعی هستند با تخلیه دولتیها از مدارس، مدارس غیردولتی به دلیل اجارهبهای پایین، این ساختمانها را اجاره کردهاند و مشغول به فعالیت در آن هستند. آیا این موضوع صحت دارد؟
خیر؛ مسلما وقتی مدرسه فاکتورهای لازم برای حضور دانشآموزان را نداشته باشد، هیچکدام از مدارس دولتی یا غیرانتفاعی اجازه فعالیت در آنها را نخواهند داشت؛ البته ممکن است در برخی از این مدارس،صرفا بخشی از ساختمان درگیر فرونشست شده باشد و مابقی سازهها امکان استفاده داشته باشند؛ اما در کل اگر استانداردهای مـدرسهای تــأییــد شــده بـاشــد، نیــازی به جــابــهجــایــی و تخلیــه آن از ســوی دانشآموزان مدارس دولتی وجود ندارد و همان دانشآموزان سابق در آن مشغول به تحصیل میشدند.
موضوع مهم دیگری که به یکی از چالشهای اساسی خانوادهها تبدیل شده است، استفاده از تجهیزات گرمایشی مناسب و استاندارد است. آیـــا در حـــال حــاضـــر مــدارس بـــه سیـستـمهــای استــانــدارد مجهــز شدهاند و برای حضور دانشآموزان ایمن هستند؟
بله؛ برای مثال، دیگر در کلاس درسی از بخاری استفاده نمیشود؛ مگر در مناطق خاص. پس از اتفاقاتی که برای دانشآموزان «شینآباد» رخ داد، دولت دراینباره حساس شد و بههمینخاطر نیــز اکنــون تمــامــی مــدارس مجهــز بــه سیستمهای گرمایشی استاندارد و ایمن هستند. مدارس نوساز که قطعا از همان سالهای ابتدایی که ساخته شدهاند بــه ایــن سیــستــمها مجهــز هستـنـد وایمن شدهاند و در مدارس دیگر هم استانداردهای لازم در نظر گرفته شده است. بههرحال نمیتوان کلاس درسی را بدون درنظرگرفتن استانداردها و ایمنیهای لازم برگزار کرد؛ مگر اینکه موارد خاصی وجود داشته باشد که بنا به دلایلی سیستمهای گرمایشی در آن از استاندارد خارج شده و نیازمند استانداردسازی باشد که اداره کل نوسازی و بهسازی باید بهسرعت دراینباره اقدام کند.
آیا در استان اصفهان، همچنان مدارس کپری یا کانکسی فعالیت میکنند؟
مدارس کپری در اصفهان وجود ندارد؛ اما مدارس کانکسی چندین مورد در مناطق دورافتاده و محروم وجود دارد؛ مناطقی که بهغیراز استفاده از کانکس چاره دیگری وجود ندارد؛ البته کانکس همیشه هم بد نیست؛ بههرحال در روستایی که بالای کوه است، بهترین سازهای که میشود استفاده کرد همین کانکس است. مشکلی هم ایجاد نمیکند و پنج دانشآموز نیز در آنها تحصیل میکنند. این مدارس در شهرستانهایی مثل فریدن و سمیرم و فلاورجان به چشم میخورند که البته باید آرامآرام از چرخه خارج شوند. در این کانکسها نیز از تجهیزات استاندارد استفاده میشود.
با گذشت بیش از دوهفته از آغاز سال تحصیلی، هنوز بسیاری از اتباع خارجی، بهویژه افغانهایی که سال گذشته و با حمله طالبان به افغانستان به اصفهان مهاجرت کردند و فاقد مدرک هویتی هستند، موفق به تحصیل نشدهاند؛ درحالیکه بنا به گفته رهبری، همه دانشآموزان اتباع حتی آنهایی که مدرک هویتی ندارند، نباید از حضور در مدارس محروم شوند!
آموزشوپرورش وظیفه خود میداند که شرایطی را فراهم آورد تا همه دانشآموزان ایرانی و خارجی امکان ثبتنام در مدارس را داشته باشند؛ اما بههرحال، هرکدام از این دانشآموزان قاعدتا باید دارای مدرک یا اسناد هویتی باشند؛ البته آمایش سرزمین و دریافت مدرک هویتی زمانبر است و طول میکشد؛ به خاطر همین هم ممکن است برخی هنوز موفق نشده باشند که در مدارس ثبتنام کنند. بههرحال این یک فرآیند قانونی است که باید طی شود تا آنها موفق به ثبتنام شوند. این افراد تعداد زیادی را تشکیل میدهند.
چه تعداد از دانشآموزان اتباع هنوز موفق به ثبتنام در مدارس استان اصفهان نشدهاند؟
آمار مشخصی از آنها نداریم و از آنجا که برخی از آنها فاقد مدرک هویتی هستند، نمیتوان آمار دقیقی از آنها ارائه داد. ولی حدودا ممکن است تعداد زیادی از این افراد موفق به ثبتنام نشدهاند. پیشبینی میشود که مشکل این افراد بهزودی حل شود؛ البته ممکن است بهدلیل پرشدن مدارس، آنها نتوانند در نزدیکترین مدرسه به منزلشان ثبتنام کنند و خیلیهایشان هم موفق به ثبتنام شدهاند. پیشبینی میشود امسال نسبت به سال گذشته تعداد این دانشآموزان بیشتر باشد. تقریبا حدود 80درصد از این دانشآموزان ثبتنام کردهاند.
آماری از دانشآموزان اتباعی که از ثبتنام بازماندهاند، موجود دارید؟
بهطورکلی بـازمانـدگی دانـشآمــوزان از تحصیل برای آموزشوپرورش از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است؛ مهم است که همه دانشآموزان آموزش ببینند و تعلیم و تربیت شوند؛ چراکه لازمه یک زندگی خوب آموزشدیدن و باسوادشدن است؛ بههمینخاطر هم معاونت سوادآموزی آموزشوپرورش این افراد را شناسایی میکند و درصورتیکه نیاز به تعلیم داشته باشند، به مدارس معرفی میشوند. اگر سنشان هم بالا رفته باشد، معاونت ســوادآموزی پیــگیــر ســوادآمــوزی آنهــا خــواهــد شــد.
عمده دلیلی که دانشآموزان افغان از مدرسه بازمیمانند، چیست؟
به هرحال بهدلیل شرایط زندگیشان ممکن است این افراد موفق به ثبتنام نشوند.
کودکانی در اصفهان زندگی میکنند که تابعیت ایرانی دارند؛ اما بهدلایل مختلف نتوانستهاند مدرک هویتی دریافت کنند. تکلیف این افراد برای حضور در مدارس چیست؟
این کودکان نیز با هماهنگی آموزش و پــرورش و نهــادهــای دیگــر شناســایی مــیشــــونـــد و اجــازه نمـــیدهیـــم کـــه دانشآموزی از حق تحصیل محروم شود؛ ولی آنها نیز باید خودشان پیگیر اسناد هویتیشان باشند تا بتوانند در مدارس ثبتنام کنند.
پروسه ثبتنام این دانشآموزان آیا فرآیند خاصی دارد؟
این افراد باید به ادارههای مناطق یا نواحی مراجعه کنند تا وضعیت آنها در کمیسیون مخصوص بررسی و مشکل بازماندگی از تحصیل آنها برطرف شود. بههرحال این افراد، برای حضور در مدارس باید یک سند هویتی داشته باشند.
آیا آمار دانشآموزان بازمانده از تحصیل در اصفهان در دو سال شیوع کرونا با تغییری مواجه شده است؟
قبل از شیوع کرونا نیز برخی از دانشآموزان بهدلایل خاص امکان حضوردر مدارس را نداشتند؛ اما در دوسال گذشته تعداد این دانشآموزان نسبت به قبل اندکی بیشتر شده است. بههرحال، ممکن است بنا به دلایل مختلف، جامعهای نتواند بهصورت صددرصد همه دانشآموزان خود را تحتپوشش آموزش قرار دهد.نه اینکه آموزشوپرورش نخواهد، بلکه ممکن است خود خانوادهها تمایلی به تحصیل دانشآموزان نداشته باشند و اجازه تحصیل به فرزندان خود ندهند. اگر آموزشوپرورش دانشآموزی را در استان رصد کند که شرایط تحصیل را نداشته و برای همین هم در مدرسه حضور پیدا نکرده باشد، سعی به اقناع خانواده او میکند تا امکان حضور در مدرسه برای او مهیا شود؛ اما همانطور که اشاره کردم، ممکن است به هردلیلی این اتفاق نیفتد و دانشآموزی از تحصیل بازماند. در دوران کرونا تعداد این دانشآموزان افزایش یافت و میتوان گفت که در حال حاضر حدود یک یا یکونیم درصد از دانشآموزان در استان اصفهان از حق تحصیل محروم شدهاند و امکان حضور در مدارس را ندارند؛ درحالیکه این میزان باید به صفر برسد و هیچ دانشآموزی در استان وجود نداشته باشد که از حق تحصیل محروم شود.
عمده دلایلی که باعث شده است ایـن افــراد در اصفهــان از تحصیــل باز بمانند، چیست؟
فقر فرهنگی یا فقر اقتصادی سبب این مسئله شده است.
در خــود شهــر اصفهــان هم آیــا دانشآموز بازمانده از تحصیل وجود دارد؟
بله؛ فرقی نمیکند در شهر اصفهان هم این کودکان حضور دارند؛ ولی شاید در روستاها که امکان شناسایی اینها وجود دارد، این دانشآموزان راحتتر شناسایی شوند؛ درحالیکه در حاشیههای شهر این کودکان بیشتر به چشم میخورند و جنسیت آنها هم فرقی ندارد و تقریبا به یکمیزان است. این دانشآموزان معمولا در روستاها شناسایی میشوند؛ ولی در شهرهای بزرگ ممکن است محدودیتهایی برای شناسایی آنها وجود داشته باشد.
دانشآموزان بازمانده از تحصیل آیا بهطورکلی از تحصیل بازماندهاند یا در میانههای راه، امکان حضور در مدارس را نداشتهاند؟
هردو وجود دارد. دانشآموزی هست که چندکلاس درسخوانده؛ ولی بهدلایلی ناچار به ترک تحصیل شده است.شناسایی این افراد آسانتر است؛ زیرا آدرس و مدارکی از آنها موجود است؛ درحالیکه دانشآموزانی که اصلا در مدرسه حضور نیافتهاند، شناساییشان سختتر است. ممکن است برخی هم مهاجرت کرده باشند و در دسترس نباشند.
آماری از دانشآموزان مهاجری که از اصفهان به خارج از کشور مهاجرت کردهاند، دارید؟
خیر؛ این آمار را در دسترس نداریم.
دانشآموزانی که بهدلیل ابتلا به کرونا فوت کردهاند، چطور؟
این آمار درحال استخراج است.
موضوع دیگری که آموزشوپرورش در بسیاری از استانها با آن مواجه است، کمبود معلم است. وضعیت نیروی انسانی در استان اصفهان چگونه است و آیا کمبود معلم احساس میشود؟ آیا امسال و با شروع سال تحصیلی کلاسی بدون معلم باقی مانده است؟
بله؛ یکی از مشکلاتی که برخی از استانها را با چالش مواجه کرده، همین کمبود نیروی انسانی است. تلاش شده است در استان اصفهان این مشکل بهعنوان اصلیترین معضل آموزشوپرورش رصد و راهکارهایی برای رفع آن اتخاذ شود.
چه راهکارهایی؟
با مساعدت وزارتخانه تعدادی معلم جدید به خدمت گرفته شدند و اینگونه بخشی از مشکل کمبود معلم در استان اصفهان حل شد؛ همچنین استفاده از نیروهای حقالتدریس و بازنشسته و نیروهای خرید خدمت نیز راهکار دیگری برای حل مشکل کمبود معلم است. دوسه روز قبل از مهرماه نیز مانور حضوریشدن مدارس بهمنظور رصد شناسایی کلاسهای بی معلم برگزار شد و تا به این لحظه مشکلی بابت تأمین معلم نداشتهایم. امسال، اولین سالی است که قبل از شروع مدارس و فرارسیدن مهرماه، معلم همه کلاسها مشخص شده و خوشبختانه هیچ کلاسی هم بدون معلم نمانده است؛ درحالیکه در سالهای گذشته این مسئله تا مدتها طول میکشید.
آیــا تأمیــن معلم بــرای مــدارس تکنفری یا مدارسی که در مناطق محروم فعالیت میکنند با چالشی مواجه است؟
بستگی دارد؛ تأمین معلم در برخی از مدارس سخت و در بعضی دیگر آسانتر است. برای تأمین معلم در این مناطق از خود حاشیهها شروع کردیم، نه انتقال معلم از مرکز به این فضاها.
اخیرا بخشنامهای منتشر شد که براساس آن دستگاههای دولتی میتوانند نیروهای مازاد خود را به آموزشوپرورش منتقل کنند. بهنظر شما این مسئله و همچنین استفاده از نیروهای خدمات خرید که ممکن است تــوانـایــی لازم در تــدریــس را نداشته باشند، چه تبعاتی برای امر آموزش به همراه دارد؟
بهتــرین شیــوه تــأمیـــن معلــم، مسـلمـــا بهکــارگیــری فــارغالتحصیــلان دانشـگاه فرهنگیان است؛ چراکه این دانشگاه نیروهای خود را صرفا بهمنظور تدریس به دانشآموزان تربیت میکند. فردی که تصمیم دارد، آموزگار شود در این دانشگاه چهارسال تحصیل میکند و با علاقه و اشتیاق حرفه معلمی را انتخاب میکند؛ پس باید ظرفیت این دانشگاه افزایش یابد که البته امسال این اتفاق افتاد و حتی دانشآموزان با رتبههای بالا و ممتاز و حتی تکرقمی جذب این دانشگاه شدند؛ بنابراین باید گفت اصلیترین راهکار حل مشکل کمبود نیرو در سیستم آموزشوپرورش استفاده از این نیروهاست. اما بالاخره کمبود نیرو باعث شده است تا آموزشوپرورش بهناچار برای جبران از روشهای دیگر استفاده کند. تلاش میشود تا افرادی که به شیوهای غیر از تحصیل در دانشگاه فرهنگیان جذب آموزشوپرورش میشوند، در مدتزمان کوتاهی آموزشهای لازم در این باره را ببینند. بههرحال در دانشگاه فرهنگیان فرد چندین سال درس میخواند و برای ورود به حرفه آموزگاری آماده میشود؛ درحالیکه سایر افراد باید در دورههای کوتاه چندساعته یا چندماهه شرکت کنند تا برای ورود به این حرفه مهارتهای لازم را بهدست آورند. در رابطه با بخشنامه هم باید بگویم که برخی از دستگاهها مازاد نیرو دارند و خواهان ورود به آموزشوپرورش هستند؛ ولی آموزشوپرورش بهواسطه اینکه سازمان تخصصی است، امکان پذیرش هرکسی را ندارد. فردی که وارد سیــستم آمــوزشوپــرورش میشـــود و میخواهد به تعلیم و تربیت دانشآموزان بپردازد باید قواعد خاصی را بپذیرد و ویژگیهای لازم را داشته باشد؛ بنابراین اگر کسی شرایط لازم برای ورود به این نهاد را داشته باشد، او را خواهیم پذیرفت؛ این درحالی است که افرادی که در سایر دستگاهها مشغول به کار هستند، بیشتر دارای رویکرد اداری هستند و نه آموزشی.
آیا این سختگیریها برای انتخاب معلمانی که در مدارس غیرانتفاعی مشغول به تحصیل هستند هم وجود دارد؟
بله؛ بخشی از این سختگیریها ازسوی خود مؤسسان مدارس غیرانتفاعی انجام میشود؛ چون به هرحال نام مدرسه یـکبــرنــد اســت و میتــوانــد در جذب دانشآموز تأثیر زیادی داشته باشد. ازطرفدیگر خود آموزشوپرورش نیز سختگیریهایی برای جذب نیروی انسانی در این مدارس دارد و همانطور که برای معلمان دیگر کلاسهای مختلف برگزار میشود این افراد نیز بهمنظور آموزش در دورههای ضمن خدمت شرکت میکنند و برای استخدام نیز از سوی مؤسسان مدرسه مصاحبه میشوند وآمــوزشوپــرورش نیــز آنهــا را گزینش میکنــد.
چنـــددرصــد از نیـــــروی انســـانی مــدارس اصفهــان از طـریــق همیــن دانشگاه فرهنگیان تأمین میشود؟
در حال حاضر این عدد خیلی چشمگیر نیســت؛ ولی بــا افزایــش کمــی و کیــفی دانشگاه فرهنگیان این عدد میتوانند بهمرور افزایش یابد. امسال تقریبا یکهزار و 370 نفر از این دانشگاه به چرخه آموزشوپرورش وارد شدهاند؛ البته همانطور که اشاره کردم، این عدد با ایدئال آموزشوپرورش هنوز فاصله زیادی دارد.
ایدئال آموزشوپرورش جذب چه تعداد معلم از این دانشگاه است؟
باید شرایطی فراهم شود تا تمام نیاز آموزشوپرورش از طریق فارغالتحصیلان دانشگاه فرهنگیان تأمین شود. درواقع آن روز، روز آموزشوپرورش است و کیفیت آموزش ارتقا خواهد یافت که تمامی نیاز آموزشی با استفاده از فارغالتحصیلان این دانشگاه تأمین شود.
یکی از راهکارهایی که برای رفع کمبود نیروی انسانی آموزشوپرورش به آن اشاره کردید، استفاده از نیروهای بازنشسته است. آیا این موضوع مبحث آموزش را با مشکل روبهرو نمــیکنــد؟ بههــرحال ممکــن اســت یکفرد بازنشسته نیرو و انرژی لازم برای تدریس را نداشته باشد؛ ضمن اینکه در دوسال گذشته و با شیوع ویروس کرونا در کشور، بسیاری از این معلمان توانایی برگزاری کلاسهای آنلاین را نداشتند!
این افراد بهصورت داوطلبانه دوباره مشغول به تدریس میشوند و آموزش وپرورش نیز از تجربه آنها استفاده میکند. بههرحال، این معلمان سالها تدریس کردهاند و فوتوفن معلمی را بهخوبی بلد هستند؛ اما بههرحال استفاده از نیروی جوان در برخی از مقاطع امری مطلوب و پسندیده است. درحال حاضرنیــروی انســانـــی در آمـــوزشوپـــرورش بهصورت تلفیقی از افراد باتجربه و معلمان جوان است.
در دوســال گــذشته که بــهدلیــل شیوع کرونا مدارس تعطیل بودند و آموزش بهصورت مجازی انجام میشد، قطعا بسیاری از دانشآموزان با افت تحصیلی روبهرو شدهاند. حالا و با حضوریشدن کلاسهای درس، آیا برای جبران عقبماندگی درسی دانـشآموزان برنامهریزی شده است؟
بله؛ جلسات مختلفی دراینباره برگزار شــد. بـــر ایــن اســاس، بخـشــی از ایــن کموکاستیها و افت تحصیلی که ناخواسته به دانشآموزان متحمل شده است در کلاسهای درسی که در تابستان گذشته تحتعنوان «تثبیت و یادگیری» برگزار شد، جبران شد؛ ولی هنوز آموزشوپرورش دراینباره به نقطه ایدئال نرسیده است و به همین دلیل هم قرار است در طول سال تحصیلی این عقبماندگیها جبران شود. دانشآموزان در ابتدای سال، سطحسنجی میشوند و سپس آن دسته از دانشآموزانی که دارای عقبماندگی درسی هستند، در کلاسهای جبرانی و اضافه شرکت میکنند. قرار است بخشنامهای به مــدارس ارســـال شـــود تــــا جــبــــران عقبماندگیهای درسی از همان ابتدای سال انجام شود و اولیای مدارس در این رابطه زمان را از دست ندهند. بههرحال جبران این عقبماندگی و افت تحصیلی نیاز به زمان دارد و بهیکباره صورت نمیگیرد.
در دو سال گذشته به دلیل شیوع کــرونا و شــرایط شکنـنـده جامعــه، بسیاری از دانشآموزان خانهنشین و منزوی شدند. آیا برای جبران فشارهای روحی و روانی ناشی از کرونا که به دانشآموزان در این دوران تحمیل شد، برنامهای وجود دارد؟
تــوجــه ویــژه بـــه تنــدرســی و شـادابــی دانشآموزان در مقاطع تحصیلی در دستور کار است؛ بههمین منظور نیز تابستان امسال، برگزاری مسابقات دانشآموزی پس از سهسال و مسابقات دانشآموزی معلمان و فرهنگیان در دستور کار قرار گرفت و در کل کشور اجرا شد. در همین راستا اصفهان هم در سهنوبت، میزبان دانشآموزان دختر و پسر و همکاران فرهنگی بود. همه اینها نشاندهنده اهتمام ویژه به شادی جوانان و نوجوانان است. علاوه بر این، در حوزه تجهیزات ورزشی و آمادهسازی زمینهای چمن و سالنهای ورزشی اعتبارات بسیار خوبی ازسوی دولت درنظر گرفته شده است. همه این اقدامات دستبهدست هم خواهند داد تا فضای پرنشاط و شادابی برای دانشآموزان مهیا شود؛ همچنین براساس طرح شهیدخرازی در روزهای پنجشنبه و جمعه ویژه دختران و مادران و پسران و پدران، از مهرماه امکان استفاده از فضاها و تجهیزات ورزشی آموزشوپرورش را خواهند داشت که همین امر گامی است درراستای تندرستی و شادابی دانشآموزان و خانوادههای آنها.
یکی از موضوعات مهم دیگری که بهویــژه در دوســال شیـــوع کـرونــا و تـعـطیـــلـــی آمــــــوزش حضــــوری موردتوجه قرار گرفت، فراهمنبودن زیرساختهای مجازی و عدم آشنایی برخی از معلمان با این فضا مشکلات زیادی را به همراه آورد؛ درحالیکه خود آموزشوپرورش هم در سالهای گذشته در حال طراحی سامانهای به نام «شادپلاس» بود که طراحان آن مدعی بودند با استفاده از آن تمامی دانشآموزان، حتی در مناطق محروم میتوانند از آموزش آنلاین استفاده کنند. این طرح اما باوجود هزینههای بسیاری که صرف آن شد، به سرانجام نرسید و در میانه راه متوقف شد. برای تقویت زیرساختهای مجازی آیا راهکارهایی اندیشیده شده است یا قرار است آموزش از این به بعد صرفا با همان روش معمول و سنتی ادامه یابد؟
خیر؛ بههرحال دوران کرونا ناملایمتیها و مشکلاتی را برای همه جامعه بهوجود آورد؛ ولی پیامدهای مطلوبی هم به همراه داشت؛ مثلا یکی همین که باعث شد تا دانشآموزان و معلمان از فناوریهای جدید استفاده کنند؛ اما اکنون همه تلاش ما این است که از شبکه ملی شاد بهعنوان مکمل استفاده کنیم؛ چراکه در طول زمان خیلی از نواقص این شبکه برطرف شده است و میتوان در راستای برقراری عدالت آموزشی از آن بهعنوان یک فرصت استفاده کرد. برای مثال، چنانچه برای دانشآموزان در شهر اصفهان کلاس کنکور گذاشته شود، استفاده از فضای مجازی باعث میشود تا سایر دانشآموزانی که حتی در مناطق محروم زندگی میکنند هم بتوانند در این کلاسها بهصورت آنلاین شرکت کنند و از آن بهرهمند شوند؛ درحــالیکه اگر این فــرصــت مهیــا نبود، این دانشآموزان نمیتوانستند از چنین امکانی بهرهمند شوند.
مهــمترین چـــالشــی کـــه بعـــد از دوسال سخت و پراسترس اکنون آموزشوپرورش با آن روبهرو است، چیست؟
همان بحث افت تحصیلی دانشآموزان بهصورت پنهان و آشکار است که راهکار رفع آن نیز برگزاری کلاسهای تقویتی و جبرانی است. بههرحال در این مدت، کلاسها بهصورت آنلاین برگزار و تعلیم و تربیت دانشآموزان با چالشهایی روبهرو شده است؛ درحالیکه با حضوریشدن کلاسهای درس باید زمینه برای توجه مدارس به مسائل اجتماعی و بلوغ تربیتی مهیا شود.
حضور برخی از معلولان در مدارس عادی آموزشوپرورش نیز با مشکلاتی روبهرو است؛ چرا که سالهاست آموزشوپرورش اعتقاد دارد که برخی از افراد دارای معلولیت باید در مدارس عادی تحصیل کنند. این درحالی است که بعضی از مدیران مدرسه از این موضوع سرپیچی میکنند و اجازه حضور آنها در کلاسهای درس را نمیدهند. تکلیف دانشآموزان دارای معلولیت چیست؟
در اداره آمــوزش و پــرورش استثنـایـی کارشناسان خــوبی حضــور دارنــد که وظیـفه آنها تشخیص حضــور دانــشآمــوزان دارای معلــولیـــت در مــدارس عــادی یــا مدارس با نیازهای ویژه است؛ چراکه برخی از دانشآموزان اگر در مدارس عادی تحصیل کنند وضعیتشان بهتر خواهد بود و بعضی دیگر نیز نیاز به توجه بیشتر و ویژهای دارند. اگر بنا به تشخیص کارشناسان این افراد نیازمند تحصیل در مدارس عادی باشند، کادر مدرسه نیز موظف به پذیرش و توجه به آنها هستند.
شما از این الزام صحبت میکنید؛ اما واقعیت این است که در برخی از مدارس عادی برخورد مناسبی با دانشآموزان دارای معلولیت صورت نمیگیرد!
باید اولیای مدرسه به نیازهای این افراد توجه ویژهای داشته باشند. درواقع باید زیرساختهای فکری و پرورشی لازم در این باره مهیا شود. بههرحال تعداد زیادی از دانشآموزان باید در این مدارس حضور یابند و امکانات ویژه نیز برای آنها مهیا شود. ازسوی دیگر، مدارسی داریم که برای حضور دانشآموزان دارای معلولیت آمادهسازی و به تجهیزات خاص و لازم مجهز شدهاند که دانشآموزان با سهولت بیشتری بتوانند در این فضاها حضور پیدا کنند. در سالهای اخیر بهویژه چندماه گذشته، چهار مدرسه مختص دانشآموزان استثنایی و با نیازهای ویژه در اصفهان تأسیس شده است؛ همچنین مدرسهای برای دانشآموزان دارای اتیسم ساخته شده که دارای امکانات ویژه و متناسب با نیازهای دانشآموزان دارای معلولیت است.
آیا این مدارس دارای خوابگاه هم هستند یا مثلا سرویس ایاب و ذهاب تا دانشآموزانی که در شهرستان نیز زندگی میکنند، بتوانند در آن مدارس حضور پیدا کنند؟
خیر؛ این مدارس خوابگاه ندارند. برای فراهمکردن سرویس نیز خانوادهها با کمک آموزشوپرورش و بهزیستی باید اقدام کنند.
آیا مدارس استثنایی نیز با چالش کمبود نیروی انسانی مواجه هستند؟
بله؛ در این حوزه نیز کمبودهایی وجود دارد که با استفاده از روشهای مختلف که به آن اشاره کردم، سعی شده است این کمبودها جبران شود.
اخباری که از گوشه و کنار شنیده میشــود، حــاکــی از ایــن اســت که استقبال دانشآموزان و خانوادههای آنها از مدارس عادی در حال کاهش است. آیا این مسئله صحت دارد و در سالهای گذشته تغییری در جمعیت دانشآموزان اصفهانی در مدارس عادی رخ داده است؟
باید توجه داشت که طبقهبندی مدارس تا حدودی آسیبزاست؛ به هرجهت برخی از خانوادهها بهدلیل تمکن مالی تمایل دارند فرزندان خود را در مدارس خاص یا برند ثبتنام کنند؛ البته خود این موضوع هم مشکلاتی بهوجود میآورد؛ برای مثال ممکن است فاصله جغرافیایی مدرسه تا منزل دانشآموزان بسیار زیاد باشد و این موضوع تردد دانشآموز را سختتر کند و او برای رفتوآمد نیاز به سرویس داشته باشد. خود این موضوع هم باعث افزایش ترافیک میشود. درکل باید تلاش شود تا فاصله کیفی که بین مدارس وجود دارد، کاهش یابد و دانشآموزان برای تحصیل نزدیکترین مدرسه به محل سکونت را انتخاب کنند. کار سختی است؛ ولی شدنی است. کاهش فاصله کیفی بین مدارس میتواند گام مؤثری در راستای برقراری عدالت آموزشی باشد. اصلا امسال آمــوزشوپــرورش، شعــار «تربیـت دینی عدالت آموزشی» را سرلوحه کار خود قرار داده است.
درحالی شما از عدالت آموزشی سخن به میان میآورید که اگر بگوییم تحقق این امر رؤیایی دست نایافتنی است، اغراق نکردهایم. برای مثال امسال بیشترین سهم در رتبههای ممتــاز کنــکور را همین مـــدارس غیرانتفاعـــی و سمپـــاد و… به خود اختصاص دادند!
حرفهای من به این معنا نیست که در استان اصفهان فقط یک نوع مدرسه داشته باشیم، بلکه باید فاصله بین مدارس مختلف ازلحاظ کیفی کم شود. باید پذیرفت که بالاخره برخی از دانشآموزان دارای هوش بالایی هستند و تمایل دارند در مدرسه تیزهوشان درس بخوانند؛ درحالیکه برخی دیگر نیز نیازهای ویژه دارند و باید در مدارس با نیازهای ویژه تحصیل کنند یا عده دیگری بهدلیل توانایی اقتصادی تمایل دارند در مدرسه غیــرانتفــاعـــی تحصیــل کنـنـد؛ اشکالــی هم ندارد؛ ولی این مسئله نباید باعث از بین رفتن عدالت آموزشی شود. باید به مدارس عادی توجه بیشتری عنایت شود تا بتوانند کیفیت آموزشی را افزایش دهند. آموزشوپرورش امسال با این شعار ورود کرده است. عدالت آموزشی میتواند بهصورت منطقهای یا مدرسهای ایجاد شود؛ مثلا فلان منطقه یا مدرسه شاید به توجه بیشتری نیاز داشته باشد و باید تسهیلات ویژهای مثل معلمان بیشتر یا برگزاری کلاسهای کنکور و مشاوره و … برای آنها درنظر گرفت. معمولا در شهرهای بزرگ تنوع مدارس وجود دارد و امری طبیعی است؛ ولی همانطور که اشاره کردم، باید فاصله کیفی بین آنها کاهش یابد.
شهریه مدارس، بهویژه شهریه مدارس عادی که سالهاست به معضلی برای خانوادهها تبدیل شده نیـــــز یکـــــی دیــگـــر از مشــکـــلات خــانوادههاست. مدارس عادی از یکطرف میگویند آموزشوپرورش آنها را موظف به اخذ شهریه کرده و از طــرف دیگر هم آمــوزشوپــرورش مدعی است که گرفتن شهریه الزامی نیست. از سوی دیگر، شهریه مدارس غیرانتفاعی نیز امسال با افزایش چشمگیری روبهرو شد که خانوادهها را متعجب کرد!
در بحث شهریهها باید گفت مدرسه دولتی که برایش شهریه تعریف نشده است، اجازه دریافت هزینهای تحت این عنوان را ندارد.
خیلی از مدارس تحت عنوانهای دیگر اقدام به دریافت این شهریه میکنند. این معضل سالهاست که پابرجاست. بالاخره تکلیف مدارس عادی چیست؟ باید شهریه دریافت کنند یا نه؟
مدارس غیردولتی و نمونه دولتی و شاهد و… شهریههایشان مشخص است و برای همین هم هزینه دریافت میکنند؛ اما مدارس غیرعادی بهغیراز هزینه کتاب و بیمه نباید هزینه دیگری با اجبار از خانوادهها دریافت کنند؛ البته ممکن است از افرادی که تمایل به کمک دارند تحتعنوان کمکهای مردمی هزینهای دریافت کنند.
پس چــرا مدارس عــادی هــزینــه دریافت میکنند؟
ما به آنها میگوییم که شهریه نگیرند. در سالهای گذشته سرانهای به مدارس واریز نشده بود. امسال، اما بعد از 10سال سرانه خوبی به مدارس واریز شد و به همیـــنعلـــت هــم امســـال راحــتتــر از سالهای قبل میتوانیم مانع از آن شویم که کمکهزینهای از والدین در هنگام ثبتنام دریافت شود. بااینوجود اگر کسی از این مسئله شاکی باشد، میتواند به ما اعلام کند تا با متخلفان برخورد کنیم.
از برخورد قانونی با متخلفان حرف زدید. در سالهای گذشته، نه صرفا در اصفهان که در کل کشور، کلیپهایی از تنبیه جسمی دانشآموزان توسط برخی از معلمان در فضای مجازی دســتبهدســـت شــده کـــه انتقادهای زیادی هم به دنبال داشت. برای جلوگیری از این اتفاقات، چه اقداماتی انجام شده است؟
این موضوع مشخص و محرز است. تنبیه، بهویژه تنبیه جسمی، ناپسند است و بههیچعنوان نباید انجام شود. مسلما اگر چنین اتفاقی در هر مدرسهای صورت بگیرد با آن قاطعانه برخورد خواهد شد؛ هــرچنــد تنبیــه جسمــی معمــولا منسوخ شده اســت و در حال حــاضــر معلمــان و دانشآموزان ارتباط بسیار خوبی با هم دارند.