برای مشکلی حتی حاضر شدم وام 18درصد در قالب تسهیلات ضروری از بانک بگیرم؛ اما به هر بانکی سر زدم، همه گفتند نداریم و اعتبارات تنها برای ازدواج و فرزندآوری است. اینقدر رفتوآمدها زیاد شد تا یکی از کارمندان بانک گفت تنها چارهاش ازدواج صوری است و بسیاری از این طریق و در توافق با یک محضرخانه مدارک لازم را فراهم میکنند.» این بخشی از گفتههای یکی از شهروندان است. در پیگیری این موضوع، خبرنگار «اصفهانزیبا» به چندین شعبه از بانکهای مختلف سر زد و مسئولان بخش اعتبارات شعب عنوان کردند که چند ماهی است به دلیل اولویت پرداخت وام ازدواج و فرزندآوری، سقف پرداخت وامهای ضروری بسته شده است. کارمند یکی از شعب بانک تجارت نیز گفته این شهروند را تأیید میکند و میگوید: «موردهای مختلفی داریم که زن و مرد با توافق ازدواج صوری میکنند و بعد از طی مراحلی وام ازدواج میگیرند.» او توضیح میدهد: «ما نیز با توجه به کامل بودن مدارک و استعلامهای لازم در ابتدا متوجه نمیشویم؛ اما زمانی پی به این موضوع میبریم که یکی از زوجین قسط وام خود را پرداخت نمیکند و در پیگیری دو طرف متوجه میشویم که تنها برای دریافت وام، ازدواج صوری انجام داده بودند و حتی بعضا طلاق هم گرفتهاند.»
درخواست ازدواج در فضای مجازی
به نظر میرسد در وضعیت اقتصادی موجود، خیلیها در تلاشاند از هر راهی پول دربیاورند. در قضیه مربوط به خواستگاریهای صوری بهوضوح با این موضوع روبهرو بودیم؛ حتی در فضای مجازی برخی آگهیها از طرف دختر یا پسر برای ازدواج صوری به چشم میخورد؛ مثلا آگهی که پسری در آن گفته است: «32 ساله هستم و تصمیم به ازدواج صوری با دختری دارم که شرایطم را بپذیرد و بدون صرف هیچ هزینهای در دفترخانه به عقد هم درآییم و پس از مدتی از یکدیگر جدا شویم.» اگرچه مسئولان کشور این موضوع را رسما تأیید نمیکنند، اما دو سال گذشته بود که محمدمهدی تندگویان، معاون ساماندهی امور جوانان وزارت ورزش و جوانان، در رابطه با افزایش میزان وام ازدواج گفته بود: «وام 60 میلیونی ازدواج در شرایط فعلی گرچه به افزایش آسیبهای اجتماعی در کشور انجامیده، اما کمیسیون فرهنگی مجلس تصویب کرده است رقم این وام برای سال آینده به 100 میلیون تومان افزایش یابد؛ هرچند ردیف بودجهای که دولت برای وام ازدواج در لایحه بودجه در نظر گرفته، نشان از تغییری در مبلغ آن ندارد. بااینحال، اگر مجلس بتواند لایحه بودجه را تغییر دهد و دولت را به افزایش وام ازدواج مجبور کند، باید منتظر گزارشهای بیشتری از آمارهای رو به افزایش ازدواجهای صوری در کشور باشیم؛ ازدواجهایی که ممکن است با طلاقهای صوری و رجوع مجدد به هدف دریافت وام صورت گیرد. زوجهای دستتنگی که سالهاست از زمان ازدواج و زندگیشان زیر یک سقف گذشته، اما حالا با وجود مشکلات اقتصادی با یک طلاق صوری و ازدواج دوباره میتوانند وام ازدواج کمبهره دریافت کنند، وامی که در حالت عادی اگر بخواهند از بانکها طلب کنند، باید چند برابر پولی که دریافت کردهاند، بازپس دهند.» اگرچه برخی از کارمندان بانک از ازدواجهای صوری بهمنظور دریافت وام سخن میگویند، برخی از مسئولان این مسئله را قاطعانه رد میکنند؛ افرادی مثل علی مظفری، رئیس هیئتمدیره کانون سردفتران ازدواج و طلاق که به «همشهری آنلاین» گفته است: «طلاقهای صوری و ازدواج مجدد در محضرخانهها برای دریافت وام کذب است؛ چون بانکها بابت ازدواج اول وام پرداخت میکنند و برای ازدواج دوم، وام نمیدهند. در زمان ازدواج و طلاق، دفترخانه از انگیزه طرفین هیچ اطلاعی ندارد. برای اجرای طلاق باید حکم از طریق دادگاه صادر شود و دفترخانه تنها مسئول اجرای آن است. چنین ازدواجهایی با عنوان ازدواج صوری ثبت نمیشوند و ازدواجهای درست و رسمی هستند که توسط دفترخانهها ثبت میشوند و در صورت چنین اقدامی، دفترخانه مقصر شناخته نمیشود.» امیررضا نقش، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری اصفهان هم دراینباره با تکذیب این موضوع به «ایسنا» گفته است که حتی اگر این مسئله درست باشد، مراجع نظارتی و بازرسی بانکها باید ورود کنند و البته با توجه به هزینههای ازدواج صوری، این موضوع بعید است.
ازدواجی که ثابت شدنی نیست
جبار رحمــانــی، عــضــو هیئتعلمی مــؤســســه مــطالــعــات فــرهــنــگــی و اجتماعی با تحلیل این موضوع به «اصفهانزیبا» میگوید: «افراد در حالی به دلیل دریافت وام ازدواج، حاضر به ازدواج صوری میشوند که این مسئله نمیتواند مشکلات آنها را حل کند. از سوی دیگر، متأسفانه به دلیل جامعنبودن قوانین، مجازاتی برای این کار نیز وجود ندارد و اصلا این مسئله قابلاثبات نیست.»به گفته او، امروزه افراد با هزینههای روزمرهای همچون سفر، مسکن، خوردوخوراک، حملونقل، بیماری و … مواجه هستند؛ درحالیکه درآمد خانوارها با این هزینهها تطابق ندارد و طی چهار دهه گذشته نرخ تورم کشور دورقمی بوده است. در این شرایط نظم زندگی و معیشت افراد دچار گسست میشود و افراد نیز خواهان حداقلهای یک زندگی عادی هستند. در این وضعیت با برهم خوردن زندگی عادی، زندگی معنوی و روحی آنها نیز بر هم خواهد خورد و ممکن است نظام خانواده دارای مشکلاتی شود. از سوی دیگر رسول پیرهادی، استاد فعال درزمینه سیاستگذاریهای اقتصادی نیز با بررسی این موضوع به «اصفهان زیبا» میگوید: «سیاستهای مختلف ازدواج و فرزندآوری موضوع جدیدی نیست؛ از سالهای قبل نیز مطرح بوده است و در دهه شصت نیز به گونههای مختلف همواره مطرح بوده است. این تسهیلات سالهاست در قالب وام ازدواج به جوانان پرداخت میشد؛ هرچند بانکها بسیار سخت زیر بار این تسهیلات میروند؛ چراکه برای آنها بهصرفه نیست وام با بهره 4درصد بدهند.» او ادامه میدهد: «از دید پارهای از مردم نیز اینگونه وامها فرصتی برای بهدستآوردن پول است. در این میان، ممکن است قشر ضعیف جامعه در قالب ازدواجهای صوری سعی کنند این پول را برای اهداف مختلف به دست آورند.» امیرمحمود حریرچی، جامعهشناس و آسیبشناس اجتماعی نیز در رابطه با ازدواجهای صوری به رسانهها گفته است: «با ازدواجهایی روبهرو هستیم که بیش از یک پیوند زناشویی به یک نوع معامله شبیه است! از طرف دیگر ممکن است اشخاص آگهیدهنده به فکر منفعتهای مالی پنهانشده در ازدواجهای صوری باشند. مخصوصا حالا که در نابسامانیهای اقتصادی قرار داریم، ممکن است این کارها برای دریافت وام ازدواج یا امتیازهایی ازایندست مطرح شود. به نظر من وزارت ورزش و جوانان باید به این موضوع ورود پیدا کند و ریشههای آسیبشناسی آن را موردبررسی قرار دهد! یک زمانی طلاق صوری مد شد و خیلیها گفتند به آن توجه نکنید؛ اما چندی بعد از فراگیرشدن این تب برای رسیدن به خواستههایشان با مشکل مواجه شدیم، طلاق میگرفتند تا پسرشان از سربازی معاف شود یا اینکه حقوق دریافت کنند و سایر مسائل! مسلما برای این کار هم اهدافی در میان است و باید موردبررسی قرار گیرد! آنهم در شرایط فعلی که نرخ ازدواج روزبهروز پایین میآید و سن ازدواج بالا رفته و از طرف دیگر نرخ طلاق نیز در حال افزایش است، چنین ازدواجهایی اگر فراگیر شود، میتواند آسیبهای زیادی را به همراه داشته باشد! باید پیش از اینکه فراگیر شود به آن پرداخته و بهصورت ریشهای آن را برطرف کنیم.»