همین چند روز پیش بود که آخرین آمار اعلامشده توسط دفتر مطالعات پایه منابع آب (از یکم تا شانزدهم مهرماه) نشان داد حجم آب پشت سد زایندهرود به ۱۵۴ میلیون مترمکعب رسیده که برابر ۱۲درصد از حجم سد بوده و نسبت به سال گذشته ۲۴درصد کاهش را ثبت کرده است؛ همچنین بیآبی باعث شده است امسال احتمال رهاسازی آب بهمنظور کشت پاییزه نیز بسیار ضعیف باشد؛ چراکه به گفته محمود چیتیان، معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آبمنطقهای، بازگشایی زایندهرود بر اساس ابلاغ سالانه مُبتنی بر برنامه منابع و مصارف حوضه آبریز انجام میشود. بنا به گفته او به رسانهها،سال آبی گذشته ازلحاظ ورودی آب به مخزن سد، سال مناسبی نبود و خشکسالی در پاییز سال جاری نیز استمرار یافته است.
کفگیر به ته سد خورد!
حالا و اما در شرایطی که بارشهای پاییزی هنوز آغاز نشده است و بنا به گزارشهای هواشناسی این بارشها از آذرماه در اصفهان شروع خواهد شد، وضعیت سد زایندهرود بیش از همیشه بحرانی شده است، بحرانی که باعث شده، نیروگاه برقآبی اصفهان هم از مدار خارج شود. این خبری است که در روزهای گذشته بر خروجی رسانهها قرار گرفت تا نشان دهد، کفگیر زایندهرود دیگر به تهخورده و این سد در انتظار معجزه است. آنطور که چیتیان، معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آبمنطقهای اصفهان دراینباره به «ایسنا» گفته است: «به دنبال کاهش تراز و حجم مخزن سد زایندهرود از روز چهارشنبه، بیستم مهر، تنها نیروگاه برقآبی اصفهان بهطور کامل از مدار خارج شد. بنابراین و با توجه به کاهش تراز آب دریاچه سد زایندهرود و خارجشدن نیروگاه از مدار بهمنظور تأمین آب موردنیاز مجبور به خروج آب از دریچههای تحتانی سد هستیم و در این راستا، نمونهبرداری برای آزمایشهای مربوط و کنترل کیفی بهصورت روزانه انجام میشود.» خارجشدن نیروگاه از مدار در شرایط کنونی سد زایندهرود البته موضوعی غیرقابلپیشبینی نبود؛ بلکه اواخر شهریور گذشته بود که مدیر سد و نیروگاه زایندهرود نیز با پیشبینی این موضوع به «ایسنا» گفته بود که اگر در پاییز بارندگی نداشته باشیم، تراز نیروگاهی از دست میرود و آب از نیروگاه خارج نمیشود؛ البته جدای از موضوع تولید برق، با توجه به آبی که از دریچه تخلیه تحتانی خارج میشود، موضوع کیفیت آب نیز تأثیرگذار است؛ بهویژه با سیلابی که چند وقت اخیر در اصفهان رخ داد و کدورت آب را بهشدت بالا برد. حسن ساسانی، مدیرعامل شرکت آبمنطقهای اصفهان نیز دراینباره گفته بود که ذخیره سد زایندهرود تا آبان و آذر نیز کاهشی خواهد بود و با توجه به وضعیت حجم سد زایندهرود، کلیه مصارف باید کاهش یابد؛ بنابراین در این شرایط خروجی سد زایندهرود در مهر و آبان بهگونهای سختگیرانه خواهد بود.امیدواریم بارشها از آذرماه انجام شده و نگرانیها برای تأمین شرب نیز مرتفع شود.
وضعیت آبی خاص!
وضعیت کنونی زایندهرود، فقط نیروگاه را نشانه نگرفته، بلکه پیشبینیها حاکی از این است که در صورت استمرار شرایط فعلی و کاهش بارش نزولات آسمانی، تأمین آب شرب اصفهان نیز بهزودی به مخاطره میافتد. این موضوع را مجید مختاری، سخنگوی شرکت آبوفاضلاب استان اصفهان، به «ایسنا» گفته است: «طی ششماهه امسال ۶۰۰ لیتر بر ثانیه از منابع آبهای زیرزمینی کاهش یافته است، آبدهی چاههای فلمن با ظرفیت ۳,۲ مترمکعب بر ثانیه در شرایط جریان زایندهرود به صفر رسیده و اکنون تنها منبع تأمین آب شرب اصفهان، آبهای سطحی است. منابع تأمین آب استان اصفهان همواره محدود است؛ بنابراین توصیه ما به مردم،صرفهجویی در مصرف آب است؛ اما پاییز امسال با توجه به تأخیر بارشها و کاهش ذخیره سد زایندهرود که کمتر از ۱۶۰ میلیون مترمکعب است، شرایط تأمین آب شرب خاصتر است و این نگرانی وجود دارد که درزمینه تأمین آب با مشکلاتی مواجه شویم.» او به محدودیت آبهای زیرزمینی هم اشارهکرده و گفته است: «طی ششماهه امسال ۶۰۰ لیتر بر ثانیه از منابع آبهای زیرزمینی کاهش یافته است؛ از سوی دیگر، آبدهی چاههای فلمن با ظرفیت ۳,۲ مترمکعب بر ثانیه در شرایط جریان زایندهرود، به صفر رسیده و اکنون تنها منبع تأمین آب شرب اصفهان، آبهای سطحی است.» سخنگوی شرکت آبوفاضلاب استان اصفهان در پاسخ به این پرسش که این میزان ذخیره سد زایندهرود کفاف چند ماه آب شرب اصفهان را میدهد؟ توضیح داده است: «این موضوع نیاز به یک نگاه بلندمدت دارد. همواره منابع تأمین آب محدود است؛ بنابراین باید در بلندمدت استفاده صنعت و کشاورزی را از ذخیره سد زایندهرود محدود کنیم و اکنون در حال برنامهریزی این موضوع در توزیع آب هستیم. سعی داریم موضوع پساب و بازچرخانی آب را داشته باشیم و قراردادهایی با صنعت منعقد شده است تا بار مصرف صنعت و کشاورزی غیرمثمر را از موجودی سد کاهش دهیم. با توجه به ذخیره سد زایندهرود امیدواریم مطابق پیشبینی هواشناسی با بارشهایی که از آذرماه خواهیم داشت، با مشکل مواجه نشویم و با همراهی مردم از این بحران عبور کنیم.» او با تأیید اینکه زنگ خطر بحران تأمین آب شرب اصفهان به صدا درآمده است، تأکید کرد: «با توجه به منابع محدود پشت سد و کاهش منابع آب زیرزمینی، بهطورقطع تنها راه ما در اصفهان، توزیع عادلانه آب با استفاده از هوشمندسازی شبکه و همراهی مردم در مدیریت مصرف است.» در این میان، اگرچه چشم امید برای رفع مشکل بیآبی به بارشها در پاییز دوخته شده است، به گفته منصور شیشهفروش، مدیر بحران استانداری اصفهان، کمبارشی در استان اصفهان بهطور محسوس در پاییز ۱۴۰۱ ادامه خواهد داشت و بارندگیها از اواسط آذرماه آغاز خواهد شد. آخرینمدل خروجی هواشناسی نشان میدهد که بارشهای مؤثر پاییزی در سال ۱۴۰۱ در منابع آب بخش کشاورزی با تأخیر زمانی دیرتر از زمان موعد خود و از آذر آغاز خواهد شد و بیشترین کاهش بارش نسبت به حالت نرمال از اواسط آبان تا اواسط آذر خواهد بود؛ همچنین میانگین بارش در سال زراعی گذشته در استان ۱۲۳ میلیمتر بوده که نسبت به بلندمدت بین ۲۲ تا ۵۰ درصد در مناطق شرقی و غرب استان کاهش داشته و بیشترین کمبارشی استان مربوط به مناطق شرق و مرکز اصفهان است. او در گفتوگو با رسانهها با بیان اینکه در بهار امسال هیچ بارشی را نداشتهایم و افزایش میزان تبخیر سطحی و کاهش رطوبت خاک سبب تشدید شرایط خشکسالی طی سال آبی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ شد، افزود: «بررسی وضعیت خشکسالی استان با توجه به شاخص SPEI منتهی به آخر شهریور ۱۴۰۱ در یک سال زراعی نشان از افزایش پهنه خشکسالی دارد؛ بهطوریکه ۹۸درصد از مساحت استان درگیر خشکسالی بلندمدت است.»مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با اشاره به اینکه از اواخر پاییز بهبود بارشها را انتظار داریم و بارندگیهای استان به شرایط نرمال بازمیگردد، عنوان کرد: «تداوم دوره خشکسالی طولانیتر از شرایط نرمال بوده است و کمبارشی حداقل تا اواخر پاییز ادامه خواهد داشت و در زمستان شــرایـــط بــارش نرمال پیشبینی میشود.»