امیرعبداللهیان در دیدار با همتای ارمنستانی خود با اشاره به اینکه منطقه قفقاز شرایط سختی را پشتسر مــیگذارد، تصـــریح کــرد: احتـــرام بـــه تمامیت ارضی کشورهای حوزه قفقاز باید بهعنوان اصل قرار گیرد و ایران نگرانی خود را از حضور نیروهای خارجی در این منطقه بهصراحت اعلام کرده است؛ رویکردی قاطع ازسوی ایران که البته پیش از سفر امیرعبداللهیان به ارمنستان در رزمایش اقتدار در حاشیه ارس و در مرز میان ایران و آذربایجان بهخوبی نمایان شد و بیان مواضع ایران درزمینه عدمتغییرات ژئوپلیتیک در قفقاز جنوبی محوریت آن نشستها بود. وزیر امور خارجه کشورمان همچون گذشته پیام ایران را در رابطه با عدمتغییر مرزها در قفقاز جنوبی را به گوش همگان رساند. به این معنا که آنچه مورد تأکید ایران در همه تنشها و درگیریها میان آذربایجان بوده، اول مبتنی بر حل اختلاف فیمابین از طریق دیپلماسی است؛ اما همانطور که امیرعبداللهیان مطرح کرد، تغییر مرزها خط قرمز ایران است و تحت هیچ شرایطی آن را نمیپذیرد.آنطور که نیروهای زمینی سپاه پاسداران با اجرای عملیاتهای هلیبرن، پهپادی و توپخانهای و همچنین احداث پلهای متحرک و عبور تانکهای ایرانی از رود ارس سناریوهای امنیتی و دفاعی را بهصورت ترکیبی به همسایگان و غیرهمسایگان خود نشان دادند؛ فضایی که البته واکنشهای متعددی را از سوی متحدان آذربایجان نیز در پی داشت. همزمان با سفر امیرعبداللهیان به ایـــــروان، رجــــب طیــــب اردوغــــان، رئیسجمهور ترکیه، نیز برای دیدار با الهام علیاف، همتای آذربایجانی خود و شرکت در افتتاح چندطرح مشترک ازجمله فرودگاه بینالمللی زنگیلان به جمهوریآذربایجان سفر کرد و در بخشی از سخنانش با اشاره تلویحی به نگرانی ایران از بازشدن دالان ارتباطی میان جمهوری آذربایجان و منطقه نخجوان، «ترس و نگرانی برخی محافل در مورد کریدور زنگزور» که نخجوان را به بخشهای غربی جمهوری آذربایجان متصل میکند، بیاساس دانست و تصریح کرد که پسازاین همه اقدامات انجامشده در قرهباغ، جایی برای چنین ترسی وجود ندارد. حالا همزمانی سفر امیرعبداللهیان به ایروان و اردوغان به باکو و همچنین برگزاری رزمایش اقتدار از سوی کشورمان، این موضوع را مطرح میکند که آینده اختلافات میان آذربایجان و ارمنستان بر سر مرزها در سایه متحدان دوطرف به کجا خواهد رسید؟
دلایل ایران برای مخالفت با تغییر مرز با ارمنستان
به گفته کارشناسان حوزه بینالملل ایران همواره کشوری صلحجو بوده و روابط همسایگی را مبتنی بر توسعه روابط دوستانه پیش میبرد؛ اما درعینحال بارها هم تأکید کرده است که نمیتواند بپذیرد درگیریهای میان دو کشور به ازدست رفتن مرز ایران و ارمنستان منجر شود. از طرفی، کشورمان در ماجرای اشغال قرهباغ توسط ارمنستان، حق را به آذربایجان داد و از بازگشت این سرزمین به آذربایجان استقبال کرد؛ اما در موضوع دالان زنگهزور، دیگر حق با آذربایجان نیست و روشن است که ایران موضعی دیگر دارد. سعدالله زارعی، کارشناس و تحلیلگر مسائل منطقه در گفتوگویی با خبرگزاری جهاننیوز عنوان کرد: «بههیچوجه نباید به جمهوری آذربایجان اجازه داد این تحولات غیرطبیعی و توطئهمحور را با واژه توافق فیمابین دو دولت تفسیر کند.» محسن پاکآیین، دیگر کارشناس بینالملل نیز دراینباره میگوید: «ناتو، پس از فروپاشی شوروی با رویکرد حرکت بهسوی شرق، به دنبال این بود که با کمک ترکیه بهعنوان یکی از اعضای ناتو، از مسیر نخجوان-باکو به دریای خزر دسترسی پیدا کند و به مرز روسیه برسد. بر این اساس اعضای ناتو نیز از بازشدن مسیری که ترکیه را با تغییر مرز ارمنستان به باکو متصل کند، حمایت میکردند… کماکان تحریک ترکیه از سوی ناتو برای عبور از ارمنستان و رسیدن به دریای خزر ادامه دارد. نقش اسرائیل نیز در این تحریک و تشویقها پررنگ است و صهیونیستها دنبال بازکردن جای پای خود در این منطقه هستند؛ همچنین بهلحاظ تجاری نیز مرز مشترک با ارمنستان برای ایران اهمیت دارد.» او ادامه میدهد: «ایران بهعنوان بخش مهم راه ابریشم باستانی، حلقه اتصال کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز به دیگر مناطق آسیا و همچنین اروپا و آفریقا بوده است و همواره از حملونقل کالا و مسافر در چارچوب حفظ تمامیت ارضی کشورهای منطقه، حمایت میکند» ؛ آنچه زارعی نیز بر آن تأکید دارد و درباره از دسترفتن بخش قابلتوجهی از مناسبات تجاری دو کشور بیان میکند: «ارمنستان یک استان حساس را که جنبه ترانزیتی دارد، به دشمن خود واگذار میکند؛ درحالیکه این خسارت ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی با هیچ وعده اقتصادی یا سیاسی قابل جبران نیست. جمهوری ارمنستان بهطورقطع با حمله باکو به قرهباغ شمالی مواجه میشود و این بخش ارمنینشین را هم بهسادگی از دست میدهد و در جغرافیای مخالفان خود محصور خواهد شد.»