استفاده از سوخت مازوت راهکاری غیرکارشناسانه است که مدیران کشور برای مقابله با کمبود گاز در زمستان آن را اتخاذ میکنند؛ درحالیکه این سوخت موجب تشدید آلودگی هوا میشود. بهمن سال گذشته بود که به مدار آمدن مشعلهای مازوت در نیروگاه شهید بهشتی اصفهان رسانهای و عنوان شد که سرمای شدید و یخبندان در سراسر کشور در روزهای اخیر، مصرف گاز را به شدت افزایش داده و به همین دلیل نیز همه نیروگاهها به منظور جلوگیری از قطعی برق، ملزم به استفاده از مازوت هستند. به گزارش «اصفهانزیبا» این درحالی بود که سال 93 بود که به دستور مراجع قضایی، نیروگاههای برق، موظف به حذف این سوخت از چرخه تولید انرژی شدند و شیرهای مازوت نیز پلمب شد تا آنها را وادار به استفاده از گاز طبیعی و گازوئیل کنند؛ چراکه این سوخت نقش مؤثری در تشدید آلودگی هوای اصفهان ایفا کرده و یکی از متهمان ردیف اول وضعیت هوای این کلانشهر به شمار میآمد؛ بهطوریکه مدیرکل وقت محیطزیست از سهم 16 درصدی دو نیروگاه اصفهان در آلودگی هوای این کلانشهر سخن به میان آورد: «مصرف سوخت مازوت توسط نیروگاهها آلودگی هوای اصفهان را تشدید میکند و ذخیره سوخت مازوت نیروگاهها نیز با افزایش 8درصدی در مقایسه با زمان مشابه سال گذشته به 89درصد ظرفیت رسیده است. توسعه نیروگاهها، خارج از مناطق شهری بوده و نیروگاههای شهید منتظری و اصفهان نیز قدمتی بیش از 30 سال دارند. اگر فرض را بر آن بگذاریم که تمام نیروگاههای تولید برق از سوخت مازوت استفاده کنند، باز هم سهم آنها در آلایندگی هوای استان بر اساس گزارش اداره محیطزیست استان، 16 درصد است.» حالا و در شرایطی که هوا روبه سردی است دوباره بیم مازوتسوزی در شرایطی میرود که آلودگی هوا در آسمان اصفهان، همواره در حال ولگردی است و رهایش نمیکند؛ اصفهانی که گزارشها نشان میدهد، از اول سال تا سی ام مهرماه، تعداد روزهای هوای پاک در آن صفر و تعداد روزهای قابل قبول ۱۱۹، ناسالم برای گروههای حساس ۷۸ و ناسالم برای عموم ۷ روز بوده است.
کمبود جدی گاز در کشور
چندی پیش نیز حسین حسینزاده، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با رسانهها با اشاره به مصرف هفت برابری گاز در ایران، از کمبود گاز در زمستان امسال خبر داد و گفت که اگر تولید در بیشترین حالت ظرفیت پارس جنوبی صورت گیرد که این مقدار در سال گذشته به مقطع 800 میلیون متر مکعب در روز هم رسید، باز کشور با مسئله کمبود گاز روبهرو میشود.به گفته این نماینده مجلس، همه افراد جامعه باید یاری کنند تا مشکلات موجود در زمینه گاز حل شود، کاهش مصرف از سمت مردم شاید یک طرف موضوع باشد، اما طرف دیگر این صنایع هستند که باید بهروزرسانی شوند تا مصرفشان کاهش یابد؛ ایران در گذشته در حوزه صادرات گاز سرآمد بود؛ اما متأسفانه در حال حاضر در مصرف گاز داخل کشور با چالش روبهرو هستیم. آنطور که داریوش گل علیزاده، سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان محیطزیست نیز به «مهر» گفته است: «ر وزانه ۸۵۰ تا ۸۷۰ میلیون متر مکعب گاز با ورود به شبکه داخلی صرف بخشهای مختلف خانگی، تجاری و صنعتی کشور میشود، حال اگر مصرف در یکی از این بخشها مثلا خانگی افزایش یابد، به ناچار برای تأمین سوخت کافی از سهم نیروگاهها کم میشود تا مشکلی برای بخش خانگی ایجاد نشود. سوخت گاز مورد مصرف روزانه نیروگاهها ۲۶۰ تا ۲۷۰ میلیون متر مکعب یا معادل همین میزان سوخت مایع مانند گازوئیل و مازوت است؛ اما زمانی که هوا سرد میشود مصرف گاز در بخش خانگی روزانه بیش از ۱۰۰ میلیون متر مکعب افزایش مییابد که برای جبران آن باید از بخش صنعت کم شود تا اختلالی در برق بخشهای مختلف مانند خانگی، بیمارستانها و برخی صنایع ایجاد نشود. در اینجا نیروگاهها به ناچار به سمت مصرف سوخت دوم یعنی گازوئیل یا مازوت میروند و گاهی هم تلفیقی (گاز و مازوت) مصرف میکنند که این امر موجب تشدید آلودگی هوا میشود.» گلعلیزاده با بیان اینکه سازمان حفاظت محیط زیست به طور کامل با مصرف مازوت مخالف است، تصریح کرد: «اگر قرار است مازوت یا زغال سنگ بسوزانند، باید حتما سیستم کنترلی نصب کنند تا خروجی منطبق با حدود مجاز تعیینشده از سوی دولت باشد؛ این در قانون هوای پاک هم آمده است.»سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست افزود: «میزان گوگرد مازوت مصرفی سهونیم تا چهار درصد وزن حجمی آن است؛ یعنی میزان سولفور یا گوگرد در مازوت حدود ۳۵ تا ۴۰ هزار قسمت در میلیون (ppm) است؛ بنابراین وقتی سیستم کنترلی نباشد و آلودگی منتشر شود، به مرور طی فعالیت شیمیایی تبدیل به ذرات معلق ثانویه میشود و شاخص آلایندگی هوا در بیشتر شهرها همان ذرات معلق کمتر از ۲,۵ میکرون است. از این رو حجم آلودگی افزایش مییابد.»
هشدار!
در این میان، اما هشدارهای کمبود گاز، نگرانیهایی را نسبت به مصرف دوباره سوخت مازوت در صنایع به ویژه صنایع و نیروگاه اصفهان ایجاد کرده است. سال گذشته نیز اگرچه در ابتدا تاکید بر تأمین گاز مورد نیاز صنایع در کشور شد، اما به دلیل کمبود تولید گاز و اولویت تأمین گاز مورد نیاز بخش خانگی در فصل زمستان، با تصمیم شورای عالی امنیت ملی، مجوز رسمی استفاده از سوخت ناپاک مازوت صادر شد؛ اگرچه مدیران استان بعد از مازوتسوزی در اصفهان اعلام کردند که مخالف این تصمیم بودند؛ اما مشعلهای مازوتسوز نیروگاههای اصفهان فکپلمب شد.
امسال مازوتسوزی در پالایشگاه نداریم
البته نهم مهر ماه علی سلاجقه، رئیس سازمان محیطزیست در حاشیه جلسه هیئت دولت درباره استفاده از سوخت مازوت در اصفهان تأکید کرد که امسال مازوتسوزی در پالایشگاه اصفهان نخواهیم داشت و قصد داریم در پالایشگاه شازند نیز مازوتسوزی نداشته باشیم. با این وجود این مقام مسئول از مازوتسوزی در نیروگاههای اصفهان هیچ صحبتی به میان نیاورد. این درحالی است که سال گذشته پالایشگاه اصفهان استفاده از سوخت مازوت را تکذیب کرد.
دراین باره مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با اشاره به اینکه سال گذشته اصفهان 121 روز هوای آلوده و امسال نیز بیش از 90 روز آن را تجربه کرد و روز پاک هم نداشت، با توضیح علت آلودگی اصفهان، به «اصفهان زیبا» توضیح میدهد که طی شش ماه نخست امسال در 14 شهرستان 19 کانون گردوغبار شناسایی شده که بیش از یک میلیون و 90 هزار هکتار وسعت کانونهای فرسایش بادی استان است و از سوی دیگر خشکی زایندهرود، عدم رطوبت، عدم کشت کشاورزان و … این گردوغبار را تشدید کرده است.منصور شیشهفروش ادامه میدهد: «در شش ماه دوم سال شاهد انتشار منابع متحرک و ثابت آلاینده هوا همچون صنایع، نیروگاهها و خودروها هستیم و امسال مطابق پیشبینی هواشناسی با کاهش جابهجایی هوا مواجهیم که در این شرایط با ایجاد وارونگی دما، شاهد ماندن آلایندهها خواهیم بود؛ بنابراین در این شرایط تأمین مستمر گاز برای نیروگاهها ضرورت دارد.»
تأکید مدیریت بحران استان بر عدم مصرف مازوت
او با اشاره به پیگیریهای مستمر مدیریت استان برای تأمین گاز صنایع بهخصوص نیروگاهها در فصل سرد، میگوید: «در قانون هوای پاک تأکید شده که نیروگاهها باید خروجی خود را استاندارد و همچنین تجهیزات استاندارد بر روی خروجی خود نصب و سوخت پاک مصرف کنند. همچنین باید سیستمهای فیلترینگ کاهش آلودگی هوا را نصب کنند و شرکت توانیر و وزارت نیرو موظف به انجام این کار است و در قانون مدیریت هوای پاک نیز وزارت نفت ملزم به سولفورزدایی مواد سوختنی است.»مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان تصریح میکند: «مدیریت استان، امسال به وزارت نفت تأکید کرده که باید گاز نیروگاهها به صورت پایدار و بدون وقفه تأمین شود. بنابراین در این شرایط وزارت نفت و نیرو ملزم هستند که گاز مصرف کنند و تأکید مدیریت بحران استان عدم مصرف مازوت در زمستان امسال است.»او البته میگوید: «مدیریت بحران استان کاهش و مصرف بهینه گاز در بخشهای خانگی و کشاورزی و همچنین رعایت دمای رفاه را به ادارات ابلاغ کرده است تا سیستمهای گرمایشی خود را در پایان ساعت کاری خاموش و موتورخانههای خود را استاندارد کنند. در استان مخالف استفاده از سوخت مازوت در صنایع هستیم؛ البته مصرف این سوخت بستگی به شرایط پیش رو و تصمیمات کشوری دارد.»
آلایندگی مازوت بیش از هزار برابر گاز
از سوی دیگر حسین احمدیکیا، عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان در این باره به «اصفهانزیبا» میگوید: «آنچه مسلم است با مصرف مازوت، فوق العاده آلودگی هوای اصفهان بالا میرود؛ چراکه مازوت چندین برابر خودروها ایجاد آلودگی میکند و اما عدد نهایی آلودگی مازوت طی چند هفته دیگر به طور رسمی اعلام خواهد شد.»او با تأکید بر اینکه میزان انتشار آلایندههای مازوت فوقالعاده بالا و بیش از هزار برابر حالتی است که گاز سوزانده میشود، تصریح میکند: «حجم گوگرد بیش از سه درصد وزن مازوت است. در حالیکه میزان گوگرد در سوخت گاز نزدیک به صفر است؛ بنابراین با توجه به حجم تولید بالای نیروگاههای اصفهان، اگر این صنایع به سمت مصرف سوخت مازوت بروند، شرایط آلودگی هوا فوقالعاده برای شهر اصفهان خطرناک خواهد شد.»این فعال در حوزه پژوهش آلودگی هوا با اشاره به تبعات زیستمحیطی مازوت، میگوید: «به طور قطع آلودگی حاصل از ذرات معلق ناشی از مازوت بسیار بالاست و سالانه خسارت آلودگی هوای اصفهان حدود 500 میلیون دلار است که این عدد تنها مربوط به خسارات بهداشتی است؛ اما وقتی خود مازوت مصرف میشود، با توجه به خوردگی بالای اکسیدهای گوگرد، این ذرات خطرات زیادی برای آثار باستانی ایجاد میکند و با رطوبت، تولید باران اسیدی میکند؛ البته با توجه به نزدیکی دو نیروگاه تولید برق در اصفهان، بیشترین خسارت متحمل سلامت شهروندان میشود.»
توسعه صنایع منجر به مازوت در اصفهان شد
او با اعتقاد بر اینکه مصرف گاز بخش خانگی نسبت به سالهای قبل زیاد تفاوتی نداشته، چراکه جمعیت اصفهان رشد قابل توجهی پیدا نکرده است، تصریح میکند: «افزایش مصرف گاز به دلیل بارگذاری بیشتر صنایع در استان است که موجب مصرف بیشتر برق مصرف میشود، بنابراین معتقدم که حتی یک نیروگاه هم برای اصفهان کفایت میکرد و طبیعتا افزایش مصرف گاز بیشتر به دلیل مدیریت نامناسب مسئولان است که مصرف گاز بخش صنعت را بالا برده است که این شرایط موجب شده هوا نسبت به سالهای قبل زیاد سرد نشود.»احمدیکیا با اشاره به تغییرات اقلیمی موجود و اینکه باید در مهر ماه هوا سردتر از امروز باشد، اما آنچنان سرد نیست که بخواهیم مصرف گاز را کمتر کنیم، میگوید: «به طور قطع امروز مصرف گاز به دلیل استفاده صنایعی همچون فولاد مبارکه، ذوبآهن، پالایشگاه و کورههای آجرپزی بالا رفته است که با توجه به افزایش مصرف گاز بخش خانگی، بعضا با کمبود گاز مواجه میشویم و با توجه به اینکه در فصل سرد نمیتوان گاز بخش خانگی را قطع کرد، در نتیجه مسئولان ناچار به کاهش غیرمستقیم گاز نیروگاه و بعضا قطع آن میشوند در این شرایط نیروگاهها مازوتسوزی میکنند.»او تأکید میکند: «در شرایط فعلی، آلودگی هوای اصفهان بیش از حد نرمال سازمان بهداشت جهانی و در زمستان به طور میانگین هفت برابر حالت بحرانی است؛ بنابراین هر چه آلودگی هوا بیشتر شود به صورت تصاعدی سلامت شهروندان به خطر می افتد.»