اگر صدای مفصلی با درد و تورم همراه نباشد و طولانی و به اصطلاح مزمن نشده است، جای نگرانی نیست. در اغلب اوقات، علت صدادادن و تقتق مفاصل، بهخصوص مفصل زانو، خارجشدن هوایی است که در فضای مفصلی به دام افتاده؛ البته فشار زیاد بر مفصل و نیز اصطکاکی که در مفصل و در فرآیند تغییر موقعیت و زاویه مفصلی ایجاد میشود نیز میتواند باعث ایجاد صدای مفصلی نرمال باشند.این دقیقا همان حس و صدایی است که در شکستن قولنج انگشتان دست و پا یا مفاصل دیگر تجربه میشود.
دلایل صدادادن مفاصل
آزادشــدن گاز: ممکن است در مــایـــع سینوویوم که در درون مفصل وجود دارد و مانند نرمکنندهها حرکات مفصــل را تسهیــل میکنــــد، گــاز تولیــد و آزادشــــدن حبابهای هوا صـــدا در مفصـــل ایجـــاد میکند.حرکت تاندون: حرکات مفصل مدیون کنش و واکنش تاندونها و لیگامانهایی است که در اطراف مفصل وجود دارند و به استخوانهای تشکیلدهنده مفصل یا استخوانهای اطراف چسبیدهاند. تغییر وضعیت این تاندونها در جریان حرکات مفصــل و عبـــور آنهـــا از روی زوایـــد و برجستگیهای استخوانی، ممکن است باعث ایجاد صدای مفصلی شود. جالب اینجاست که ممکن است خود فرد این صدا را نشنود و اطرافیان متوجه آن شوند؛ علاوه بر این، کشیدگی لیگامانها نیز میتواند باعث ایجاد صـــدا شــوند. این حالـــت در کشیــدگیهـــای نـــاگهــانــی و بیــش از حــد تاندونها و نیز در مورد تاندونهایی که قبلا آسیب دیدهاند و نیز در افرادی که دچار تغییرات آرتروز شدهاند، بیشتر دیده میشود.سطح ناصاف مفصل: در آرتروز یا ساییدگی مفصلی، غضروف آسیب میبیند و ناهموار میشود؛ لذا مفصلی که دچار آرتروز است، در حین حرکت و با تماس و ساییدهشــدن سطوح ناهموار بر روی یکدیگر، صدا ایجاد میشود. معمـــولا شایــعترین علت صدای مفصلی، تغییرات آرتروز است.تغیــیـــرات مـــایــع مفصـلـــی: بـــرخــی متخصصـــان معتقــدنـــد تغیــیـــرات مــایــع مفصلی مانند کم و زیادشدن حجم آن نیز میتواند باعث تولید صدای مفصلی شوند.
زمان مراجعه به پزشک
در این موارد باید صدای مفصلی را جدی گرفت و به پزشک مراجعه کرد:
زمانی که صدای مفصلی در سنین قبل از میانسالی شروع شود.
وقتی مفصلی آسیبدیده و صدا میدهد.
وقتی صدای مفصلی همراه با محدودیت حرکتی و درد همراه است.
وقتی فرد دچار ورم مفصل است.
وقتی صدای مفصلی دائمی و مزمن شده است.
زمانی که صدای مفصلی متعاقب یا همراه یک رخداد حاد مانند ضربدیدگی و تروما، کاهش دامنه حرکات مفصل و ورم حاد مفصل باشد.
تذکر: نرمی استخوان کشکک و اصطلاحا کندرومالاسی از علل شایع صدای مفصلی بهخصوص در خانمها، افراد چاق، افراد کمتحرک، آپارتماننشینی و مشکلات مربوط به پله و… است.در این بیماری، غضروف استخوان کشکک زانو، در اثر حرکات نامناسب و یا فشار بیش از حد ناشی از وزن بالا و یا… آسیب میبیند. حرکات زانو در کندرومالاسی ممکن است با صدا همراه باشد. علاوه بر اصلاح سبک زندگی، تقویت عضلات چهارسر زانو با ورزشها و حرکات مناسبی که پزشک تجویز میکند، درمان اصلی این بیماری است.
راهکارهای درمانی
اصول کلی درمان صدای مفصلی عبارتاند از:
کنترل و کمکردن وزن
خودداری از دوزانو و چهارزانو نشستن
پیادهروی در زمینهای صاف، بدون مانع و مستقیم
نرم دویدن
دارودرمانی
فیزیوتراپی
راهکارهای طب سنتی ایرانی نیز عبارتاند از کنترل و کاهش وزن،ماساژ ملایم مفصل و اندامهای اطراف با روغنهای مناسب مانند روغن سیاهدانه، بابونه، کنجد، بادام شیرین
تذکر: پزشک طب ایرانی، بنا به نوع بیماری و اتیولوژی و علت صدای مفصلی ممکن است روغنهای متفاوتی را پیشنهاد و تجویز کند. مثلا در خشکی مفاصل و آرتروز روغنهای مرطوب و رطوبتبخش مانند بادام شیرین و کنجد و… ترجیح دارند.
ورزش روزانه و منظم
اصلاح رژیم غذایی
تقویت غضروف با تدابیر غذایی و نیز حرکات ورزشی
تذکر: تدابیر غذایی باید توسط پزشک طب ایرانی و با لحاظ مزاج عمومی فرد و معاینات انجامشده طرحریزی و اجرا شود. بهتر است از نظرات ارزشمند کارشناسان حرکات اصلاحی برای طراحی برنامه ورزشی مناسب بهره گرفت. بین بهبود صدای مفاصل و مصرف مکملهای حــاوی ویتــامیـــنها و کلسیــمها ارتباط همیشگی دیده نمیشود؛ اما در صورت مشاهده هرگونه کمبودی در آزمایشات فرد مراجعهکننده، باید به جبران این کمبودها از طریق غذا و دارو همت گماشت. تجویز غضروفسازهای طبیعی مانند سوپ پای مرغ، پاچه گوسفند، روغن ماهی و… مناسب است.
نکته: با استفاده از عصاره پای مرغ و پاچه گوسفند(طبق دستوری که از منابع طب ایرانی استخراج شده است) میتوان نوعی ژله مفاصل طبیعی تهیه کرد که در بهبود علائم آرتروز و تقویت غضروف مفاصل اثرات قابل تأملی دارد. این ژله را هم میتوان بهعنوان دسر و هم بهعنوان افزودنی به غذا و انواع سوپ مصرف کرد.
آبدرمانی و استفاده از اثرات ارزشمند استخر، سونای بخار، جکوزی و چشمههای آبگرم طبیعیدر مواردی که صدای مفصلی ناشی از بیماری مزمنی مانند آرتروز باشد، ممکن است به تشخیص و تجویز پزشک طب ایرانی، اعمال یداوی مانند زالودرمانی، بادکشدرمانی و… هم مؤثر واقع شود.درمان دارویی با داروهای مفرده و یا ترکیبی زیر نظر پزشک طب ایرانی.