برهکشان عرضهکنندگان اینترنتی دارو
خریدوفروش اینترنتی دارو در سالهای اخیر رواج بسیاری یافته است؛ فقط کافی است که با یک جستوجوی ساده اینترنتی در گوگل به لیستی از سایتها و صفحات مختلف اینترنتی دست یابید که از شیرمرغ تا جان آدمیزاد در بساطشان به چشم میخورد و در کوتاهترین زمان و با نازلترین قیمت آن را در اختیار بیمار قرار میدهند. داروی سقط جنین یکی از همین داروهاست؛ دارویی که در بسیاری از سایتها یا صفحات مجازی بهراحتی خریدوفروش میشود و در اختیار مشتری قرار میگیرد. در یکی از همین صفحات که داروی «سایتوتک» را به فروش میرساند، درج شده است که امکان مشاوره رایگان از طریق واتساپ یا تلفن نیز فراهم است: «قرص سایتوتک از چهار کشور آلمان، آمریکا، کانادا و هند موجود است. همچنین لازم به ذکر است امکان پرداخت هزینه این دارو درِ منزل نیز فراهم شده است. همراه با این قرص بروشور راهنمای استفاده هم ارسال میشود. امکان ارسال محرمانه توسط پیک مرکز، قیمت مناسب تا 300 هزار تومان (فریب گرانفروشان را نخورید)، قابلیت استعلام اصالت از داروخانه، مصرف زیر نظر متخصص زنان و زایمان و مشاوره رایگان تا پایان سقط جنین از جمله موارد دیگری است که در این سایت به آن اشاره و چندین شماره موبایل به منظور سفارش این دارو نیز در آن درج شده است.
عرضه دارو چه آسان!
سایتهای عرضه اینترنتی دارو بیشمارند و علیرغم فعالیت غیرقانونی و عرضه داروی تقلبی و تاریخ گذشته روزبهروز بر تعدادشان افزوده میشود. از سوی دیگر سهولت دسترسی به دارو و همچنین قیمت ارزان و اعمال تخفیفهای متنوع باعث شده است تا این سایتها مشتریهای خودشان را داشته باشند؛ درحالیکه خریدوفروش اینترنتی دارو پیامدهای مختلفی را به همراه خواهد داشت. همین چند روز پیش بود که سازمان غذا و دارو نسبت به خرید اینترنتی دارویی به نام «ایلیا» هشدار داد؛ دارویی که برای بیماران مبتلا به نوع خاصی از بیماری چشم کاربرد دارد و اما خرید اینترنتی آن به گفته سازمان غذا و دارو میتواند منجر به نابینایی شود: «با توجه به حساسیت شرایط نگهداری دارو تنها مسیر مطمئن برای تهیه آن، داروخانه و زیر نظر مسئول فنی است؛ لذا در غیر اینصورت هیچ تضمینی برای تأیید سلامت دارو وجود ندارد و عوارض ناشی از مصرف دارو قابل پیگیری نیست. با توجه به اینکه این دارو یخچالی بوده و شرایط نگهداری آن بسیار حائز اهمیت است، تهیه و مصرف این دارو از شبکههای اجتماعی منجربه عوارض شدید از جمله نابینایی شده است؛ لذا مورد از سوی سازمان غذا و دارو به منظور پیگیری و برخورد به پلیس فتا اطلاعرسانی شد.» خریدوفروش دارو به صورت اینترنتی غیرقانونی است؛ اما علیرغم هشدارهای پیدرپی در رابطه با عوارض داروهایی که به صورت اینترنتی عرضه میشوند، بازار خریدوفروش این داروها داغ است و طرفداران خاص خود را دارد. به گفته محمود اعتباری، معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی عرضه دارو به صورت اینترنتی، امری غیرمجاز و غیرقانونی است و عرضهکنندگان هیچ مجوزی از سازمان غذا و دارو ندارند. او در گفتوگو با «اصفهانزیبا» میگوید که از سایتهایی نظیر دیجیکالا و اسنپدارو به خاطر عرضه غیرمجاز دارو شکایت و پرونده ملی برای آنها تشکیل شده است: «این سایتها مانند ناصرخسروی مجازی فعالیت میکنند و فراوردههای تقلبی و قاچاق را به فروش میرسانند. سازمان غذا و دارو فعالیت این سایتها را تأیید نمیکند؛ چون این داروها تقلبی یا تاریخ گذشتهاند و از آنجا که دارو، کالایی با حاشیه سود بسیار است، این داروها به صورت قاچاق خریدوفروش میشوند.» شهریور گذشته نیز سرهنگ سيد مصطفی مرتضوی، رئیس پلیس فتا اصفهان در گفتوگو با رسانهها نسبت به خریدوفروش اینترنتی دارو هشدار و خبر داد که پلیس توانسته فردی را که با ایجاد صفحه در اینستاگرام اقدام به تبلیغ و فروش داروهای غیرمجاز با عنوان لایهبردار پوست میکرده، دستگیر کند: «بر اساس قانون خریدوفروش محصولات دارویی در فضای مجازی ممنوع است و با توجه به اینکه امکان ارائه داروهای غیر مجاز و دارای عوارض جبرانناپذیر در فضای مجازی همواره وجود دارد.»
غیرقانونی، اما درحال انجام!
براساس اعلام سازمان غذا و دارو، تعداد بازرسیهای ظن به قاچاق حدود ۱۰ درصد مجموع بازرسیهاست و میزان قاچاق در حوزه دارو حدود 5 درصد کل بازار داروست. از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۵ میانگین سالانه حدود ۱۰ درصد واردات دارو در راستای اقتصاد مقاومتی، کاهش واردات دارو را به کشور داریم و همزمان برنامهای طراحی شده تا حدود ۱۰ درصد قاچاق ورودی نیز کاهش یابد. همچنین مطابق تبصره ۳ ماده ۳ قانون مقررات امور پزشکی و دارویی سال ۱۳۳۴ مکملهای تغدیهای که در درمان به کار روند، دارو محسوب میشوند و بیشتر مشکلات تبلیغ غیرمجاز و قاچاق دارو در این گروه است؛ ولی به دلیل تأثیرگذاری برخی اقلام دارویی خاص، قاچاق دارو مهمتر، پیچیدهتر و ردیابی سازمانیافته آن در اولویت قرار میگیرد. درحالیکه خریدوفروش اینترنتی دارو خلاف است و عرضهکنندگان فاقد مجوز هستند، چندی پیش و با شکلگرفتن موجی از انتقادات اسنپ مدعی شد که این اپلیکیشن دارای مجوز صنفی است؛ مجوزی که البته دال بر اجازه خریدوفروش دارو نیست و با وجود اخطارهای متعدد این پلتفرم همچنان درحال فروش انواع داروهاست. به گزارش «فارس»، در قانون توسعه تجارت الکترونیک (بند ب ماده۶) به صراحت ذکر شده که فروش دارو در بستر الکترونیکی ممنوع است. به همین دلیل همه داروخانههایی که با پلتفرم اسنپدکتر همکاری میکنند، این کار را بهصورت غیر قانونی و پنهانی انجام میدهند. لذا اگر هر تخلفی انجام دهند (گرانفروشی، فروش داروهای قاچاق، خارج از شبکه و…) غیرقابل ردیابی و برخورد توسط وزارت بهداشت است. همچنین این امر برخلاف نص صریح ماده ٨ قانون تجارت الکترونیک است، که بر اساس آن باید اطلاعات مبدأ تأمین و ارسال کالا برای مصرفکنندگان ارائه و مشخص باشد؛ اما اسنپدکتر از بیم برخورد وزارت بهداشت با داروخانههایی که با آن پلتفرم همکاری میکنند، نام آنها را پنهان میکند. مرجع برخورد با داروخانه متخلف (گرانفروش، قاچاق فروش و…) وزارت بهداشت است، نه اسنپ! وقتی نام داروخانه هیچوقت افشا نمیشود و اصلا معلوم نیست مبدأ ارسال دارو برای بیمار واقعا داروخانه بوده یا یک قاچاقچی در ناصرخسرو، برخورد با چه کسی باید انجام شود؟ پلتفرمها و صفحات مجازی، اما زیر بار این مسئله نمیروند و روزبهروز دایره فعالیت خود را گسترش میدهند؛ چرا که به گفته کارشناسان دارو حاشیه سود بسیار بالایی را به همراه دارد. اینگونه که بهزاد ذوالفقاری، نایب رئیس دوم هیئت مدیره سازمان نظام پزشکی اصفهان و دکترای حرفهای داروسازی و دکترای تخصصی فارماکوگنوزی به «اصفهان زیبا» میگوید: «دارو گردش مالی بسیار بالایی دارد و یک کالای استراتژیک به شمار میآید؛ همین هم باعث تأمین منافع عرضهکنندگان میشود؛ درحالیکه عرضه این کالای سلامت در فضای مجازی که اتفاقا خلاف قانون است میتواند سلامت مردم را تهدید کند. دارو باید تحت نظارت داروساز به بیمار تحویل داده شود؛ نه اینکه در انبار نگهداری و سپس در اختیار بیمار قرار گیرد. در هیچ جایی از دنیا دارو اینگونه عرضه نمیشود؛ حتی اگر دارو به صورت اینترنتی فروخته شود، مشاوران داروساز حتما اطلاعات و مشاورههای کافی را در اختیار بیمار قرار میدهند و داروساز تعهد دارد که 24 ساعته با بیمار ارتباط برقرار کند. «به گفته او، دارویی که اینترنتی فروخته میشود، اصالت ندارد و تقلبی و تاریخگذشته است؛ ضمن اینکه معلوم نیست در چه شرایطی نگهداری میشود. از سوی دیگر در صورت بروز مشکل برای بیمار امکان پیگیری و شکایت هم وجود ندارد.