جهشی بزرگ در نسل موشکها که تا پیش از دستیابی ایران به آن، تنها کشورهای روسیه، چین، آمریکا از این مدل موشک برخوردار بودند و کرهشمالی، استرالیا و هند هم از ساخت یا خرید موشک هایپرسونیک گفتهاند. به بیان فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فضایی که مهمترین و پیشرفتهترین سامانه های سپر دفاع موشکی وجود دارد، این موشک هایپرسونیک ساخت ایران از آن ها عبور کرده تا همان سامانههای سپر موشکی که میتواند جزو مهمترین ارکان دفاعی دشمن باشد را هدف قرار بدهد. بر طبق آخرین خبرها آزمایشهای این موشک نیز انجام شده و در آینده و در یک فرصت مناسب از این موشک هایپرسونیک رونمایی خواهد شد. موفقیتی که ایران را به جمع چند کشوری در جهان که به این فناوری دسترسی دارند، پیوند زد و به محض انتشار خبر ساختش از سوی سپاه پاسداران در روز پنجشنبه (19 آبان) واکنشهای بسیاری را در سطح بینالملل، همراه با نگرانی غربیها از این دستیابی بهوجود آورد.
موج واکنشها به هایپرسونیک ایران
غرب در عین حال که قصد دارد موفقیتهای دفاعی ایران در حوزه تسلیحات دفاعی را ناچیز بشمارد، در واکنش به این موفقیتها اما، نگرانی از بابت افزایش قدرت بازدارندگی ایران موج میزد. آنطور که مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی مدعی شد ساخت موشکهای هایپرسونیک ایران، نگرانیها درباره برنامه هستهای ایران را افزایش میدهد و از طرفی بلافاصله پس از انتشار خبر ساخت موشک هایپرسونیک از سوی سپاه ایران، سه کشور آلمان، فرانسه و انگلیس(تروئیکای اروپایی) در بیانیهای به ابراز نگرانی از برنامه هستهای ایران پرداختند. در عین حال روز گذشته سخنگوی بخش خاورمیانه وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) در گفتوگویی با شبکه فاکس نیوز در پاسخ به سوالی درباره ساخت موشک هایپرسونیک توسط ایران تلاش کرد توانایی موشکی کشورمان را زیر سؤال ببرد و گفت که واشنگتن از گزارشها در این زمینه مطلع است؛ اما همچنان نسبت به آن شک و تردید دارد. راب لودویک در واکنش به ساخت این موشک توسط ایران گفت که واشنگتن به نظارت دقیق بر توسعه و تکثیر موشکهای پیشرفته در ایران ادامه خواهد داد. او در ادامه گفت: همانند همیشه از افشای گزارشها و ارزیابیهای اطلاعاتی درباره چنین موضوعات حساسی خودداری میکنیم. این مقام پنتاگون افزود: ما به نظارت دقیق بر توسعه و تکثیر موشکهای پیشرفته و فناوری مرتبط در ایران ادامه میدهیم. خبرگزاری فرانس ۲۴ نیز صحبتهای فرمانده نیروی هوافضای سپاه را در خصوص موشک هایپرسونیک مطرح کرد و افزود: موشکهای مافوق صوت، میتوانند بیش از پنج برابر سرعت صوت پرواز کنند. به گفته این خبرگزاری برخلاف موشکهای بالستیک، موشکهای مافوق صوت در مسیری پایین در جو پرواز میکنند و به طور بالقوه، سریعتر به اهداف میرسند. روسیه در حال حاضر در رقابت برای توسعه این موشکها پیشتاز است و پس از آن، چین و ایالات متحده قرار دارند. این خبرگزاری افزود: موشک مافوق صوت قابلیت مانور دارد و این امر ردیابی و دفاع در برابر آن را دشوارتر میکند. در حالی که کشورهایی مانند آمریکا سامانههایی را توسعه دادهاند که برای دفاع در برابر موشکهای کروز و بالستیک طراحی شدهاند، توانایی ردیابی و خنثیکردن موشکهای مافوق صوت همچنان زیر سؤال است. به نوشته فرانس ۲۴، ایران ۵ نوامبر جاری نیز از آزمایش موفقیتآمیز موشک ماهواره بر «قائم ۱۰۰» که قادر به پرتاب ماهوارهها به فضاست، خبر داد. در عین حال شماری از رسانههای فرانسویزبان از جمله رائو بینالمللی فرانسه نیز در تارنمای اینترنتی خود خبر دستیابی جمهوری اسلامی ایران به موشکهای بالستیک هایپرسونیک پیشرفته را بازتاب دادند. خبرگزاری رویترز نیز با بازتاب اظهارات سردار حاجیزاده واین دستاورد جدید نظامی ایران نوشت که این کشور موشک بالستیک هایپرسونیک تولید کرده است. این رسانه همچنین جزئیات توانمندیهای این موشک را به نقل از سردار حاجی زاده منتشر کرد. روزنامه اگزماینر آمریکا نیز دیگر رسانه غربی بود که در گزارش خود تحت عنوان «ایران میگوید موشک هایپرسونیک ساخته است»، اذعان کرد که ایران صنایع تسلیحات داخلی خود را با وجود تحریمهای بین المللی گسترش و توسعه داده است. تارنمای «دیفنس فورس» نیز اظهارات سردار حاجی زاده را بازتاب داد و از تیتر «ایران میگوید موشک هایپرسونیک را توسعه داده است» استفاده کرد. تارنمای سوئیس اینفو نیز خبر تولید موشک ما فوق صوت در ایران را پوشش داد. به نوشته این تارنما، هفته گذشته نیز ایران اعلام کرد که موشک ماهواره بر قائم ۱۰۰ را آزمایش کرده است؛ اولین پرتابگر فضایی سه مرحلهای که میتواند ماهوارههایی با وزن ۸۰ کیلوگرم (۱۸۰ پوند) را در مداری در فاصله ۵۰۰ کیلومتری از سطح زمین قرار دهد. برخی از رسانهها همچون هندوستانتایمز ازعنوان «جهش بزرگ نسلی» برای تیتر خود استفاده کردن و نوشتن موشک بالستیک ایران میتواند سامانههای پدافند موشکی را هدف قرار دهد و یک جهش بزرگ نسلی را نشان میدهد. سیبیسی نیوز و تارنمای صهیونیستی تایمزآو اسرائیل نیز گزارش ساخت موشک فراصوت ایران و اظهارات سردار حاجیزاده را در صفحات خبری خود بازنشر دادند.
موشک «هایپرسونیک» چیست و چه ویژگیهایی دارد؟
سلاحهای هایپرسونیک (Hypersonic) یا ابَرصوت، موشکها و پرتابههایی هستند که بسیار سریعتر از سرعت صوت پرواز میکنند. با توجه به اینکه سرعت صوت در هر سیال متفاوت است، در این تعریف مقدار استاندارد آن در هوای خشک و دمای ۲۰ درجه سانتیگراد در سطح دریا در نظر گرفته میشود که معادل ۳۴۳ متر در ثانیه است. سامانههای ابر صوت چندین دهه است که مورد استفاده قرار میگیرند. برای مثال هنگامی که جان گلن (John Glenn)، خلبان و فضانورد آمریکایی، در سال ۱۹۶۲ از اولین پرواز خدمه ایالات متحده به دور زمین بازمیگشت، کپسول او با سرعت ابرصوت وارد جو شد. همه موشکهای بالستیک قارهپیما در زرادخانههای هستهای جهان، ابرصوت هستند و حداکثر سرعت آنها به ۲۴۱۴۰ کیلومتر در ساعت میرسد. در آئرودینامیکنیز سرعت ابرصوت به سرعتی گفته میشود که از پنج برابر سرعت صوت بیشتر باشد و اغلب از سرعتهای ۵ ماخ و بالاتر شروع میشود. عدد دقیق ماخ که در آن یک وسیله نقلیه میتواند با سرعت ابرصوت پرواز کند، یک عدد مشخص نیست؛ زیرا تغییرات فیزیکی منحصر به فرد در جریان هوا، مانند تفکیک مولکولی و یونیزاسیون، با سرعتهای مختلف رخ میدهد. چنین تغییراتی روی هم رفته در حدود سرعتهای بین ۵ تا ۱۰ ماخ اهمیت مییابند. ابر صوت همچنین میتواند به عنوان سرعتهایی تعریف شود که در آنها ظرفیت گرمایی ویژه همراه با دمای جریان تغییر میکند؛ زیرا انرژی جنبشی جسم متحرک به گرما تبدیل میشود.موشک هایپرسونیکنیز به نوعی از موشک گفته میشود که بین ۵ تا ۲۵ برابر سرعت صوت حرکت میکند. تسلیحاتی که قادر به حرکت با سرعتی کمتر از چنین سرعتهایی باشند، بسته به اینکه سرعتشان به کمتر یا بیشتر از سرعت صوت برسد، به ترتیب سابسونیک (Subsonic) یا سوپرسونیک (Supersonic) خوانده میشوند. باید توجه داشت در سرعتهای بالاتر از سرعت هایپرسونیک نیز مولکولهای جو به پلاسما تبدیل میشوند که کنترل و برقراری ارتباط را دشوار میکند. همچنین برای مقایسه، جت مسافربری با سرعت حداکثر ۹۶۶ کیلومتر در ساعت حرکت میکند، در حالی که سرعت موشک هایپرسونیک ۵۶۳۳ کیلومتر در ساعت و بالاتر است. موشکهای بالستیک قارهپیما (ICBM) توسط موشکهای بزرگ پرتاب میشوند و سپس در یک مسیر قابل پیشبینی پرواز میکنند که آنها را از جو به فضا برده و سپس دوباره به جو بازمیگرداند. نسل جدید موشکهای ابرصوت بسیار سریع پرواز میکنند، اما نه به سرعت ICBMها. این موشکها به وسیله مــوشــکهای کــوچــکتری پــرتــاب میشوند که آنها را در بخشهای بالایی جو نگه میدارد. موشکهای هایپرسونـیک قــادر به انجام مـانـور حین پروازنیز هستند که ردیابی آنها را دشوار میکند. برخلاف موشکهای بالستیک که مسیرهای قابل پیشبینی را طی میکنند، سلاحهای هایپرسونیک قادرند در ارتفاع پایین پرواز کرده، از رادار فرار کنند و در مرحله کروز مانور دهند. از این موشکها میتوان برای نابودی سریع اهداف مهمی مانند ناوهای هواپیمابر نیز استفاده کرد.
انواع موشک هایپرسونیک
سه نوع موشک ابرصوت از موشکهای هایپرسونیک غیر ICBM وجود دارد؛ آئروبالستیک (Aero-Ballistic)، بوست گلاید (Boost-Glide) و کروز که در ادامه توضیحات هر یک را جداگانه میخوانید:آئروبالستیک: سامانه هایپرسونیک آئروبالستیک از هواپیما رها میشود، با استفاده از موشک تا سرعت ابرصوت شتاب میگیرد و بقیه مسیر را بدون نیاز به نیرو و تنها بر اساس قوانین فیزیک میپیماید. این فناوری حدود سال ۱۹۸۰ توسعه یافت. نیروهای نظامی روسیه در حمله به اوکراین از موشکی به نام کینژال (Kinzhal) استفاده کردند که در واقع یک موشک هایپرسونیک از نوع آئروبالستیک بود. بوست گلاید: سامانه هایپرسونیک بوست گلاید از بوستر جهت انتقال سر جنگی به ارتفاع بالایی از اتمسفر بهره میبرد؛ جایی که سلاح با سرعت ابرصوت به زمین بازمیگردد. موشک دانگ فنگ-۱۷ (Dongfeng-17) چین، آوانگارد (Avangard) روسیه و CPS سرواژه ایالات متحده نمونههایی از این نوع موشک هایپرسونیک هستند.
کروز
سامانه هایپرسونیک کروز توسط یک موشک به سرعت ابر صوت میرسد؛ سپس از یک موتور هواتنفس به نام اسکرم جت (Scram jet) برای حفظ این سرعت استفاده میکند. از آنجایی که موشکهای کروز ابر صوت هوا را وارد موتور خود میکنند، برای پرتاب به موشکهای کوچکتری نسبت به وسایل نقلیه ابر صوت نیاز دارند؛ به این معنی که میتوانند هزینه کمتری داشته باشند و از مکانهای بیشتری نسبت به انواع دیگر موشک هایپرسونیک پرتاب شوند. اسکرم جت از عبارت(Supersonic Combustion Ramjet) گرفته شده که به معنای «احتراق در سرعت مافوق صوت» است. اینگونه موتورها در سرعت ابرصوت به کار میروند و طرز کار آنها، با تغییراتی، بسیار مشابه موتورهای رَمجت (Ramjet) است. رمجت سادهترین نوع موتور جت است و در آن هوایی که وارد موتور میشود بهخاطر سرعت ورود به مجرای موتور، خودبهخود فشرده شده و نیازی به داشتن فشارنده کمپرسور نیست.