ابتدا ذکر این نکته لازم است که عرض کنم کنترل بیماری دیابت بر چند اصل مهم استوار است: رژیم غذایی مناسب، فعالیت بدنی، کاهش استرس، خواب مناسب و مصرف صحیح دارو؛ اما از آنجایی که تغذیه مناسب، نقش مهمی در کنترل دیابت دارد، لازم است توضیحی درباره هرم غذایی بدهم.هرم مواد غذایی به شش گروه تقسیم شده است و هر گروه بسته به میزان توصیهشده مصرفی، سطح خاصی از هرم را اشغال میکند. این گروههای غذایی عبارتاند از: نان و غلات، سبزیها، میوهها، لبنیات، گوشت و جانشینهای آن، چربیها و شیرینی.
گروههای مواد غذایی
گروه نان و غلات: این گروه شامل گندم، جو، ارزن، برنج و انواع ماکارونی میشود. این گروه تأمینکننده کالری و منبع بسیار مهمی برای تأمین ویتامینهای گروه ب ازجمله ریبوفلاوین، تیامین، نیاسین و برخی املاح مانند منیزیم هستند. مقادیری از پروتئین و آهن نیز در این گروه وجود دارد.سبــزیهــا: ایــن گـــروه حـــاوی فیـبـــر، ویتـامینهــای آ و سی، فــولات، پتــاسیــم و منیزیم را تأمین میکنند.میوهها: این گروه فیبر، ویتامینهای آ، سی و پتاسیم را تأمین میکنند.گوشت و جانشینهای آن: این گروه تأمینکننده پروتئین، فسفر، ویتامینهای ب 6، ب 12، روی، منیزیم، آهن، نیاسین و تیامین هستند.لبنیات: غذاهای این گروه تأمینکننده کلسیم، ریبوفلاوین، پروتئین، ویتامینهای ب 12 و آ هستند.چربیها و شیرینیها: این گروه از نظر تأمیــن انــرژی قــابــلتـوجــه هستنــد. برای استفاده از این گروه، واحدی پیشنهاد نمیشود؛ زیرا مواد مغذی کمی دارند.غذاهای حاوی چربی شامل کره، مارگارین، روغنها، خامه، سرشیر و انواع سسها هستند. غذاهای حاوی قند عبارتاند از:آبنبـــــات، شکـــلات، شیـــریـنـــــی، کیـــک، نوشابههای گازدار، شربت، ژله، انواع دسر، مربا، شکر و عسل؛ البته درمورد روغنها باید درنظر گرفت که مصرف روغنهای گیاهی مانند روغنزیتون و روغن کانولا (کلزا) میتواند اثرات مفیدی بر سلامتی داشته باشد.
میزان توصیهشده هرم غذایی برای دیابتیها
در هرم غذایی، بیشترین سطح مربوط به گروه نان و غلات است؛ این بدان معناست که قسمت عمده غذای مبتلایان به دیابت باید از مواد غذایی این گروه تأمین شود؛ اما به ترتیب در یک رژیم غذایی 1600 کالری، نسبت مواد تشکیلدهنده تغذیه باید بهصورت زیر باشد: شش واحد از گروه نان و غلات، سه واحد از گروه سبزیها، دوواحد میوه، دو تا سه واحد لبنیات و دو واحد گوشت و جانشینهای آن. در هرم غذای باید دقت کرد هیچ گروهی از مواد غذایی به گروه دیگر برتری ندارد. هیچ گروهی را نمیتوان حذف کرد و یا بهجای گروه دیگر استفاده کرد.
یک رژیم کامل، رژیمی است که از هر پنجگروه مواد غذایی در آن استفاده شده باشد. گروه چربیها و شیرینیها سطح بسیار کمی را از هرم تشکیل میدهند؛ بدان معنی که این گروه غیر از تأمین انرژی، دارای ارزش غذایی دیگری نیست و باید بهصورت حداقل، مورداستفاده قرار گیرد. هرم غذایی، یک فرمول کلی تغذیهای به ما میدهد که بر اساس آن، کل میزان انرژی و کالری موردنیاز را باید به نسبتهای توصیهشده تقسیم کرد تا مقدار واحدهای موردنیاز از هر گروه به دست آید. فرض کنید یک مرد میانسال روزانه به 3200 کالری انرژی نیاز داشته باشد؛ در این صورت با درنظرگرفتن فرمول توصیهشده، او روزانه باید 12 واحد نان و غلات، ششواحد سبزی،چهار واحد میوه، چهارواحد لبنیات و چهار واحد گوشت و جانشین آن مصرف کند.بیماران دیابتی باید مراقب دریافت کربوهیدرات دریافتی خود باشند. در همین راستا میزان کربوهیدرات مواد غذایی مختلف به شرح زیر است: هر واحد غذایی گروه نان و غلات دارای 15گرم کربوهیدرات (مواد قندی)، گروه سبزیها 5 گرم کربوهیدرات، گروه میوهها 15 گرم کربوهیدرات، لبنیات 12 گرم کربوهیدرات و گروه گوشت فاقد کربوهیدرات است.به بیمــاران دیابتــی توصیــه میشــود تا حدامکان از مصرف قندهای ساده مانند قند، پولکی، نبات و یا مواد غذایی که حاوی مقادیر بالای قند ساده هستند مانند شیرینی، شکلات، کیک، کلوچه، بیسکویت و … خودداری کنند؛ همچنین از مصرف غلات تصفیهشده مانند نان بدون سبوس خودداری کرده و انواع غلات کامل مانند نان سبوسدار یا سنگک را مصرف کنند. در مصرف گروه میوهها زیادهروی نکنند.(دو تا چهار واحد در روز)، از گروه لبنیات از لبنیات کمچرب استفاده کنند و از گروه گوشت و جانشینها (پروتئین) از انواع گیاهی آن مانند حبوبات و سویا و یا انواع گوشت سفید استفاده کنند. در صورت مصرف گوشت قرمز از نوع کمچرب و لخم آن استفاده کنند.فراموش نشود در کنار رژیم غذایی سالم، روزانه ۴۵دقیقه تا یکساعت فعالیت ورزشی با شدت متوسط تا شدید، پرهیز از استرس، خواب کافی و بهموقع، پرهیز از مصرف دخانیات و مصرف بهموقع دارو جهت کاهش و کنترل قندخون الزامی است.