تنها یک روز پاک!
استمرار آلودگی هوا و گزارشهای منتشرشده در رابطه با تعداد روزهای سالم و قابل قبول در دو ماه گذشته که گاه و بیگاه از سوی مسئولان استانی و از مجرایی به نام رسانه به گوش میرسد، حاکی از این است که اقدامات صورتگرفته از سوی متولیان این حوزه، نتوانسته در کاهش آلودگی هوای این کلانشهر مؤثر واقع شود؛ گزارشهایی مثل آنچه روز گذشته خبرگزاری «مهر» از زبان محمود مزارع، کارشناس ارشد آزمایشگاه هوای اداره کل حفاظت محیط زیست اصفهان سرخط خبرهای خود قرار داد و گفت که از ابتدای آغاز فصل پاییز تاکنون، اصفهانیها تنها یک روز پاک را نفس کشیدهاند؛ روزی که لابد آن هم به مدد باد و باران بوده است؛ وگرنه بعید است که خروجی حاصل از این جلسه و آن جلسه و رایزنی با این مسئول و آن مسئول بتواند آسمان بهتنگآمده اصفهان را آبی کند! اینگونه که مزارع گفته است: «تعداد روزهای ناسالم برای گروههای حساس در بازه زمانی یاد شده ۱۰۶ روز است؛ این در حالی است که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۸۶ روز بود که این روند ناسالم بودن هوای اصفهان را نشان میدهد. اصفهان از ابتدای امسال تا ۳۰ آبان، یک روز هوای پاک، ۱۳۰ روز هوای سالم قابل قبول، ۱۰۶ روز هوای ناسالم برای گروههای حساس و هشت روز هوای ناسالم برای عموم داشته است.»
متهمان ردیف اول آلودگی هوا
گزارشها نشان میدهد که آلودگی هوا در کلانشهر اصفهان، سال گذشته هم وضعیت نامطلوبی را برای اصفهانیها رقم زد و در مدت مشابه همان یک روز هوای پاک را هم به ثبت نرساند؛ اما حداقل از ۱۵۴ روز هوای سالم قابل قبول، ۸۶ روز هوای ناسالم برای گروههای حساس و پنج روز هوای ناسالم برای عموم برخوردار بود. به گفته منصور شیشهفروش، مدیر کل مدیریت بحران استانداری اصفهان به «ایمنا» علت آلودگی هوا در نیمه نخست سال جاری، کانونهای گرد و غبار، باران و رطوبت بوده و وزش باد نیز سبب تشدید این شرایط شده است، زیرا زمانی که باد میوزد، شاهد خیزش کانونهای گردوغبار هستیم. نیمه دوم سال به طور معمول شرایط خاص اصفهان از نظر جغرافیایی، وجود صنایع اطراف و خودروها و نیروگاه این استعداد را به وجود میآورد که آلودگیهای ناشی از خودروها و صنایع ایجاد و منجر به افزایش آلودگی هوا در شهر اصفهان و شهرهای اطراف شود. او همچنین گفته است که طی سالهای گذشته پیگیریهای فراوانی در راستای آلودگی هوای اصفهان انجام شده است؛ به عنوان مثال، دانشگاه اصفهان، دانشگاه صنعتی و محیط زیست مطالعاتی در زمینه سهمبندی و وضعیت انتشار و منابع انتشار آلایندهها به طور مشخص ارائه کردند. اشاره او به پژوهشی است که بر اساس نتایج آن و همچنین بررسی شاخص کیفیت هوای شهر اصفهان در زمانهای مختلف سال، مهمترین عامل مؤثر برکیفیت هوای این شهر، غلظت ذرات معلق و ریز کوچکتر از دو و نیم میکرون است. براساس یافتههای دیگر این طرح، سهم بخش صنعت در فصول مختلف سال بین 12 تا 37 درصد متغیر است که حداکثر آلایندگی این بخش در فصول سرد سال است. سهم بخش حمل ونقل در تولید ذرات معلق هوای شهر اصفهان را بین 33 الی 53 درصد و حداکثر آلایندگی این بخش مربوط به فصول گرم سال است. سهم آلایندههای ثانویه هم بین 11 تا 13 درصد است که در اثر فعل و انفعالات فیزیکی و شیمیایی آلایندههای گازی ناشی از هر دو بخش صنعت و حملونقل، در اتمسفر شکل میگیرند. شیشهفروش همچنین گفته است که در تصویبنامه قانون هوای پاک آمده محیطزیست به عنوان دبیرخانه این قانون در استانها موظف به پیگیری و اجرای تکالیف است، وظایف و تکالیف تمام دستگاهها در بخش کاهش انتشار آلایندهها در قانون هوای پاک درج شده است و نظارت بر آن توسط محیط زیست باید انجام شود؛ ضمن اینکه در سه سال گذشته مطالعاتی انجام شده و نتایج این مطالعات در اختیار محیطزیست قرار گرفته است، در سنوات مختلف به ویژه در شش ماه نخست سال جاری نیز جلسات متعددی در این راستا تشکیل شده است، همچنین مطالعهای توسط هواشناسی انجام شده که تکمیلکننده مطالعات قبلی است و به طور دقیق سهمبندی انتشار آلایندهها را مشخص کرده و کمک میکند تا نتایج مطالعات و اقـدامـات دستگاههـا شــتـاب گیرد. او اما نگفته است که چرا علیرغم انتشار دستاوردهای طرح منشأیابی و سهمبندی ذرات معلق هوای شهر اصفهان و مشخصشدن سهم آلایندهها در فصول مختلف سال از سال 1399 تاکنون، چرا اقدام موثری در راستای کاهش آلودگی هوا در کلانشهر اصفهان انجام نگرفته است یا اینکه اگر هم اقداماتی در این باره صورت گرفته، چرا سال به سال از تعداد روزهای سالم و قابل قبول و همچنین روزهای با هوای پاک در استان اصفهان کاسته میشود؟ اینها سوالاتی است که مدتهاست بیپاسخ مانده! در این میان، اما چه باید کرد؟ چگونه میتوان آلودگی هوای کلانشهر صنعتی همچون اصفهان را کاهش داد؟ پاسخ این سوالها را اما شاید در نتایج پژوهشی که چندی پیش، مرکز پژوهشهای مجلس منتشر کرد، یافت. براساس آنچه در این گزارش آمده است، قرارگرفتن در معرض آلودگی هوا، بهخصوص آلودگی ذرات معلق میتواند آثار سوء بر سلامت قلب و عروق و دستگاه تنفسی داشته باشد و این آثار سوء در افزایش خطر مرگ ومیر مشاهده شده و در تغییرات متوسط امید به زندگی انعکاس پیدا کرده است. به گزارش سازمان بهد اشت جهانی، تقریبا ۳ درصد از مرگهای زودرس ناشی از بیماریهای قلبی عروقی و ۵درصد از مرگهای ناشی از سرطان ر یه منتسب به ذرات معلق در مقیاس جهانی است که این نسبت به ترتیب در اتحادیه اروپا ۱ الی ۳ درصد و ۲ الی ۵ درصد است. در ایران نیز در بسیاری ا ز شهرهای بزرگ و متوسط غلظت بعضی از آلایندههای هوا از استانداردهای ملی به مراتب بالاتر است؛ به صورتی که برآورد میشود با احتساب تأثیر پدیده ر یزگردها، بیش از نیمی از جمعیت کل کشور در معرض آلودگی قرار دارند. این مشکل نه تنها سلامت مردم ر ا به مخاطره میاندازد، بلکه هزینههای ز یادی را به صورت مستقیم و غیر مستقیم به حوزه سلامت، (به علت افزایش نیاز به خدمات مراقبتی و بهداشتی و فوریتهای پزشکی که برای جمعی تحت تأثیر انجام میشود) و همچنین حوزههای دیگر تحمیل میکند. همچنین بار مالی زیادی به علت مرگ ومیر های زودرس بر سیستم بهداشتی تحمیل میشود؛ چرا که سالهای زیادی از عمر افراد و نیروی کار یک کشور از دست میرود.
نبود بودجه، دلیل اصلی عدم اجرای راهکارها
دیگر نتایج این پژوهش نشان میدهد که براساس گزارشهای وزارت بهداشت، آلودگی هوا سالانه حدود ۳7۵۱ نفر در شهر تهران قربانی میگیرد. همچنین میزان مرگومیر ناشی از آلودگی هوا در کل کشور به سالیانه ۱۱۱۵9 نفر میرسد که تقریبا همرده با آمار مربوط به تلفات جادهای در کشور است. براساس همین گزارش خسارت آلودگی هوا بر سلامتی شهروندان تهران حدود ۳/۲ میلیارد دلار تخمین زده شده است که این میزان برای کل کشور به 7 میلیارد دلار میرسد. بنابراین با لحاظ جمیع موارد ذکرشده میتوان به اهمیت معضل آلودگی هوا پی برد و به این اندیشید که باید راهکارهای مؤثر و محکمی برای مقابله با این پدیده پیادهسازی و اجرا شوند. اغلب راهکارهای مذکور در قوانین و مصوبات مربوط به آلودگی هوا ذکر شدهاند؛ اما تاکنون بخش عمدهای از این راهکارها اجرا نشدهاند. دلیل اصلی عدم اجرای این راهکارها نبود بودجه کافی و تخصیص منابع اعتباری لازم است. معمولا راهکارهای دائمی کاهش آلودگی هوا پرهزینه و بلندمدت هستند، راهــکارهـایی ازجــمله نــوســازی ناوگان حمل ونقل عمومی، توسعه وسایل نقلیه برقی، بهبود راندمان نیروگاهها، اصلاح کیفیت سوخت و… نیاز به صرف بودجه و زمان ز یاد هستند. در شرایط اقتصادی فعلی حاکم بر کشور طبیعتا اجرای این راهکارها با مشکل و کندی مواجه است، با این حال از طرف دیگر وضعیت کیفی هوا در اغلب کلانشهرها وخیم بوده و آلودگی هوا روز بهروز درحال گسترش است. مرکز پژوهشهای مجلس، اما در ادامه به 15 راهکاری اشاره کرده است که با اتخاذ آنها میتوان آلودگی هوای کلانشهرها را در مدت کوتاهی کاهش داد. در جدول روبهرو به این راهکارها اشاره شده است.