جغرافیای انسانی، قومی و دینی نیز در این منطقه با اقوام گوناگون با دودین بزرگ مسیحیت و اسلام تنوع دارد. منطقه بالکان از نظر ژئوپلیتیک انرژی نیز اهمیت فوقالعاده به ویژه برای اتحادیه اروپا دارد. کشورهای حوزه بالکان بهدلیل فرایندهای تاریخی و حضور چندبعدی ایران، دارای اشتراکات بیشتری با کشورمان نسبت به کشورهای غربی قاره اروپا هستند؛ همچنین روابط ایران با کشورهای این منطقه همواره دارای تأثیرات مهم فرهنگی و اقتصادی قابلتوجه بوده است. به نظر میرسد حوزه بالکان و شرق اروپا در سالیان گذشته از نگاه ایران بهویژه در بعد اقتصادی، مغفول مانده و نگاه تجاری ایران تنها بر چندکشور اروپای مرکزی متمرکز شده بود و معمولا نگاه اقتصادی به این کشورها با محوریت کشورهای جایگزین در شرایط خاص بوده است؛ در حالی که شاکله اقتصادی و دیگر اشتراکات بستر مناسبی را برای داشتن تعاملات پایدار اقتصادی با این منطقه فراهم میکند. در شرایط جدید و در حالی که شرق اروپا تا حدودی در حال دورشدن از سیاستهای اقتصادی اتحادیه اروپاست، وضعیت قابلقبولی برای ایران فراهم شده تا به بازارهای این کشورها فکر کند و سطح مبادلات را بهبود بخشد؛ البته برخی تنگناهای سیاسی و مباحث تحریمی و فشارهای آمریکا و رژیم صهیونیستی همواره در کار بوده و بدون شک، یافتن راهکارهای مناسب برای چنین شرایط نیز ناممکن نیست.
دولت سیزدهم بهدنبال ارتقای روابط با کشورهای بالکان
به نظر میرسد سیاست خارجی جمهوری اسلامی، بهخصوص در دولت سیزدهم، درراستای سیاست خارجی متوازن بهدنبال ارتقای روابط با کشورهای حوزه بالکان است. این سیاست این سؤال را در ذهن متصور میکند که آیا کشورهای حوزه بالکان میتوانند دروازه ورود کالاهای ایرانی به اروپا باشند؟ سؤالی که حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه کشورمان، در سفر منطقهای اخیرش به دو کشور صربستان و بوسنی و هرزگوین به آن پاسخ داد و از توافق و تلاشها برای ارتقای روابط با این کشورها برای ورود کالاهای ایرانی به اروپا خبر داد. حال باید دید که آیا جمهوری اسلامی ایران خواهد توانست تدبیر مناسب برای بهبود تعاملات اقتصادی و تجاری با کشورهای منطقه اتخاذ و اجرایی کند؟ اگرچه در نگاه اول کشورهای حوزه بالکان جذابیتهای دیگر اعضای اتحادیه اروپا را برای ایرانیان ندارند؛ اما این کشورها میتوانند پایگاه و پلی مناسب برای تجار و شرکتهای ایرانی با اروپا باشند. ساختارهای مالی و حقوقی مستقلتر و ارتباطات تجاری بین کشورهای بالکان و اروپایی میتواند راهکارهای مناسبی را مقابل شرکتها و سرمایهداران ایرانی قرار دهد. موقعیت و شرایط کنونی کشورهای حوزه بالکان میتواند فرصتهای تجاری مناسبی را برای شرکتهای ایرانی فراهم سازد؛ فرصتهایی که در سفر امیرعبداللهیان به دو کشور صربستان و بوسنی و هرزگوین مورد بحث و بررسی قرار گرفتند.
خروجی سفرهای وزیر خارجه به صربستان و بوسنی و هرزگوین
وزیر خارجه کشورمان روز یکشنبه ۱۲ آذرماه، راهی صربستان شد و بلافاصله پس از ورود با وزیر خارجه این کشور دیدار و گفتوگو کرد. او پس از این دیدار اعلام کرد: با توجه به سابقه تاریخی روابط ایران با حوزه بالکان دست دوستی به سوی همه کشورهای این منطقه دراز میکنیم و در حوزه همکاری اقتصادی و انرژی کماکان آمادگی داریم سند بین دو کشور امضا شود. امیرعبداللهیان با اشاره به حجم مبادلات تجاری بین دو کشور، ظرفیت ارتقای همکاریها در حوزه تجارت بین دو کشور را بسیار بالاتر از وضعیت جاری دانست و تلاش بیشتر دو کشور برای بهرهگیری از ظرفیتهای روابط در این حوزه را مورد تأکید قرار داد. او با اشاره به افزایش ۵۰درصدی حجم تبادلات اقتصادی در یک سال گذشته، یادآور شد که در جریان دیدارهایش در صربستان راههای توسعه بیشتر تجاری و اقتصادی را موردبررسی قرار خواهند داد و اعلام آمادگی کرد که شانزدهمین دور کمیسیون مشترک دو کشور در آینده نزدیک برگزار شود. او همچنین در دیدار با نخستوزیر صربستان و همچنین رئیسجمهور این کشور ضرورت ارتقای همکاریها در حوزههای مختلف را باتوجه به قدمت روابط و همچنین بهرهگیری از مکانیزمهایی مبتکرانه برای ارتقای همکاریهای اقتصادی و افزایش حجم تجارت را مورد تأکید قرار داد.؛ مواردی که در دیدار با رئیس پارلمان و همچنین وزیر کشاورزی، جنگلداری و مدیریت آب این کشور نیز بر آن تأکید شد. سفر به سارایوو، پایتخت بوسنی و هرزگوین دومین مقصد سفر منطقهای وزیر خارجه کشورمان به کشورهای حوزه بالکان بود که شامگاه سهشنبه انجام شد. دیدار با بیسرا تورکوویچ، همتای بوسنیایی، اولین برنامه دیدار وزیر خارجه کشورمان در سارایوو بود که پس از آن حسین امیرعبداللهیان با بیان اینکه منطقه بالکان و بوسنی و هرزگوین را کشور دوست سنتی ایران میدانیم و همچون گذشته در کنار سایر اقوام این کشور باقی خواهیم ماند و به حمایتمان از این کشور ادامه میدهیم، اعلام کرد که در این دیدار توافق کردیم کمیسیون مشترکی را در آینده نزدیک برگزار کنیم و افزود: حجم تبادلات تجاری در 9ماه گذشته و در دوران پساکرونا ۵۳درصد افزایش داشته است. تورکوویچ نیز پس از دیدار با امیرعبداللهیان درباره چشمانداز روابط ایران و بوسنی و همچنین زمینههایی که امکان همکاری بیشتر بین دو کشور وجود دارد، به ایسنا گفت: بوسنی و ایران همواره روابط بسیار خوبی داشتهاند. امیدوارم روابط خوب در آینده هم ادامه داشته باشد. زمینه برای همکاری اقتصادی فراهم است و از نظر من این همکاریها میتواند انجام شود. او یکی از حوزههای همکاری در اولویت را بخش گردشگری عنوان کرد و گفت که باید در این زمینه تلاش کرد و خط هوایی مستقیم ایجاد کرد. تورکوویچ همچنین همکاری در صنعت فلزات، چوب، معادن و کشاورزی را از دیگر زمینههای فعالیت بین دو کشور عنوان کرد. در جریان سفر تقریبا یکونیم روزه به سارایوو برای سرعتبخشیدن به افزایش حجم تبادل تجاری و همچنین برای توسعه گردشگری بین منطقه بالکان و جمهوری اسلامی ایران، نسبت به برقراری پرواز مستقیم، توافق شد.