باران همه روستا را شسته و برنامههای تور را تحت تأثیر قرار داده بود. از روستایی در جنوب شرقی اصفهان که مخصوصا بعد از خشکی زایندهرود آب و هوای گرم و خشک و روزگار کمبارانی را تجربه میکند، انتظار چنین روز عجیبی را نداشتیم اما اتفاق افتاد. باران از نیمه شب شروع شده و تا ظهر ادامه پیدا کرده بود. هوا هم سردتر از روزهای دیگر بود و همه خانواده پاکنژاد در تدارک آمادهسازی امکانات میزبانی از گردشگران بودند. میزبانی این گروه پرتعداد در حیاط خانه با شرایط پیشآمده، به نظر امکانناپذیر میآمد؛ برای همین خانواده پاکنژاد و مردم محلی دیگری که آمده بودند تا کمک کنند و ما که رفته بودیم تا بافت معماری روستا و این میزبانی ویژه را ببینیم، همه دست به دست هم دادیم تا میزبانی در این شرایط خاص بارانی به خوبی انجام شود. قرار شد سفره ناهار داخل دو اتاق نزدیک آشپزخانه پهن شود. برای همین کار بازطراحی فضای دو اتاق و آمادهسازیشان برای میزبانی، چند ساعت قبل از رسیدن میهمانها شروع شد آن هم با کمک مهندس رضا رحیمی نهوجی و همیاری صاحبخانهها و مهمانان دیگر اقامتگاه از جمله دکتر نیلوفر عزیزی. چند مدل غذای محلی هم با مدیریت مادر خانواده در دست طبخ بودند؛ از کباب کوبیده تا پلوگوشت بسیار خوشمزه و انواع سالاد و ماست و سوپ و میوه و ژله که روی میز چیده شدند. مهمانان اروپایی قرار بود در مسیر سفرشان از اردکان به جنوب شرقی اصفهان برسند. در این روستا با یک خانواده محلی ناهار بخورند و بعد راهی شهر اصفهان شوند. باران قطع شده بود که گروه رسیدند. سفره را انداختیم. مادر خانواده برای همه سوپ کشید. بعد همه غذاهای مورد علاقهشان را کشیدند؛ برنج ایرانی زعفرانی، خورشت، مرغ شکمپر، کباب کوبیده، حتی کشک بادمجان با سبزی خوردن و نان محلی. راهنماهایشان به زبان انگلیسی برایشان از غذاهای ایرانی گفتند و بعد همه با هم رفتیم در باغ خانه، دور آتش نشستیم. چای و نبات زعفرانی آوردند. راهنمایشان از رسوم ایرانی برایشان صحبت کرد و بعد گروه موسیقی استاد واهب آمدند تا گردشگران را به شنیدن چند قطعه موسیقی ایرانی مهمان کنند. این پایان ملاقات ما بود و آغاز راهی که مهمانان را به ملاقات با «نصفجهان» رهنمون میکرد.
سفر به 22 شهر و روستای ایران در تور 15 روزه
از سید محمد پاکنژاد، مدیرعامل آژانس گردشگری جهانگرد، که برنامه این تور ویژه را با کمک راهنماهای گردشگری گروه طراحی کرده بود، خواستم که مسیر تور را برایم بازگو کند. فهرست را که فرستاد، شگفتزده شدم. مسیر تور از مرکز به جنوب ایران و بعد دوباره از قلب ایران به شمال کشور بود؛ یک تور ترکیبی و تلفیقی سنگین و پربار که هم مثلث طلایی گردشگری ایران (اصفهان، شیراز و یزد) را در خود داشت، هم گردشگران را به دیدن دو روستای درآستانه ثبت جهانی شدن ایران (ابیانه و ماسوله) میبرد، هم پیمایشهایی (الموت و البرز و قلعه رودخان) داشت که معمولا در تورهای ماجراجویانه برای گردشگران فراهم میشوند و هم بخشی از تور به گردشگری مذهبی (حرمهای شاهچراغ و حضرت معصومه) معطوف بود. در یک کلام، اروپاییها میتوانستند در قالب این تور ویژه، شمایی از آب و هوا و اقلیمهای متفاوت، میراث ناملموس متنوع و بخشی از مهمترین بناهای تاریخی و جاذبههای طبیعی ثبت جهانی و ثبتملیشده ایران را به صورت خیلی فشرده تجربه کنند. در میان همه این تجارب، گردشگران در یک کارگاه آشپزی ایرانی هم شرکت کردند تا خودشان غذای ایرانی بپزند که این موضوع هم در حوزه گردشگری تجربهمحور قرار میگرفت. نکته جالب دیگر این تور، بازدید از مقاصد کمترشناخته شدهای بود که معمولا از گردونه تورهای ورودی ایران خارج ماندهاند و زیر سایه مقاصد شناختهشده نزدیک، گم شدهاند؛ مانند اردکان، آذرخواران، تنکابن و بندر انزلی.شرح برنامه تور حتما برای شما هم جالب است؛ مخصوصا که معمولا آژانسهای گردشگری ایرانی برای خود ایرانیها چنین تنوعی از مقاصد را در یک تور، تدارک نمیبینند. برنامه عبارت بود از: تور یک شب و یک روزه تهران (اقامت در هتل، بازدید از کاخ گلستان، پارک شهر، بازار و …، میانعده در کافه نادری، ناهار در رستوران فردوسی، بازدید از برج آزادی)، پرواز داخلی از تهران به شیراز، تور دو شب و یک روز شیراز (اقامت در هتل، بازدید از مسجد نصیرالملک، باغ نارنجستان، ناهار، وقت آزاد، بازدید از حافظیه، شاهچراغ)، سفر زمینی از شیراز برای بازدید از دریاچه صورتی لیپار و شبمانی در کنار عشایر، بازدید از تخت جمشید و نقش رستم، بازدید از خانه آقازاده در ابرکوه، تور یک شب و یک روزه یزد (بازدید از بافت تاریخی، مسجد جامع، بازار، ناهار، دخمه، میدان امیرچخماق، فروشگاه باقلوا و شیرینی یزدی، زورخانه)، تور یک شب و یک روزه اردکان (بازدید از بافت تاریخی، شام و شبمانی در اردکان، بازدید از قنات و کارگاه ارده)، بازدید از برج کبوتر و گاوچاه در ورزنه، ناهار و عصرانه با خانوادهای محلی در روستای آذرخواران، تور دو شب و یک روزه اصفهان (بازدید از پل خواجو و سیوسه پل، میدان نقشجهان، مسجد جامع عباسی، چهلستون، شرکت در کلاس آشپزی)، بازدید از ابیانه، بازدید از حرم حضرت معصومه و شبمانی در قم، تور یک شب و یک روز الموت (پیادهروی تا قلعه الموت، شبمانی در خانه محلی)، تور یک شب و یک روز البرز (پیمایش کوهستانی البرز و شبمانی در دینهرود)، تور یک شب و یک روز تنکابن (پیمایش از کاروانسرای پیچهبن تا ماران یا دینهرود تا پیچهبن)، بازدید از بندر انزلی، قایقسواری در تالاب انزلی، بازدید از بازار ماهی فروشها، بازدید از ماسوله و شبمانی در خانه محلی، بازدید از قلعه رودخان، بازدید از شفت و انجام فعالیتهایی مانند دوچــرخــهســواری، پــرنــدهنــگری، قایقسواری، برنجکاری و چایکاری. اقامت در اکولوژ، تور یکروزه قزوین (ناهار، پیادهگردی شهر، بازارگردی و خرید، شام در سفرهخانه سنتی در سرای سعدالسلطنه)، حرکت به سمت فرودگاه بینالمللی امام خمینی برای بازگشت به خانه.
میخواهم تور «اسکی در ایران» را برای اروپاییها برگزار کنم
وربان گلجی پنج سال پیش در قالب یک فمتور به میزبانی برادران پاکنژاد به ایران سفر کرد. هدف هم این بود که با ایران و ایرانیها آشنا شود و بتواند تورهایی به مقصد ایران ترتیب دهد و البته برای ایرانیها تورهایی به مقاصد اروپایی تدارک ببیند. به روایت او، سختترین کار در این زمینه ماجراهای مربوط به صدور ویزا برای گردشگران بوده است. او رو به دوربین ما توضیح داد: «برای دیدن میراث و فرهنگ ایران آمدم البته از قبل هم آشنایی داشتم و در این مورد مطالعه کرده بودم. با کمک محمد تورهایی برنامهریزی کردیم که در آنها گردشگران بتوانند واقعیت زندگی مردم ایران را درک کنند و تجربههای فرهنگی عمیقی داشته باشند. پیش از کرونا هم چند تور را با موفقیت اجرا کردیم. در آن تورهای 16 روزه، مقاصدی مثل تبریز، سرعین و اردبیل هم بودند؛ اما بعد دیدیم کمی طولانی و خستهکننده است؛ بنابراین مدت تور و مقاصد را کمتر کردیم.»او از جذابیت زندگی با عشایر و درک فرهنگ و آداب و رسوم زرتشتیان یزد برای گردشگران اروپایی گفت و ادامه داد: «اردکان هم خیلی برای گروه ما جذاب بود؛ مخصوصا که شهر توریستی نیست و این مسئله جذابیت مقصد را برای گردشگران بیشتر کرد. اروپاییها دوست دارند فرهنگ، آشپزی و زبان ایرانیها را یاد بگیرند و ما هم در تور سعی کردیم این مسائل را تدارک ببینیم.»به روایت او، گردشگران تور از تجربههایی در حوزه گردشگری طبیعی ایران هم خیلی استقبال کردهاند و چون قزوین مقصد آخر تور است، معمولا سوغاتشان را از این شهر میخرند و به فرش ایرانی و شیرینیهای سنتی علاقهمندند.وربان گلجی درباره ایدههایش برای تعریف تورهای متفاوت ایران هم صحبت کرد و افزود: «این بار قرار است سفرم را افزایش دهم و با دو گردشگر دیگر، بعد از رفتن بقیه گروه، به دیزین میرویم تا پیستهای اسکی ایران را ببینیم. چون قصد دارم برای زمستان تور اسکی در ایران را تدارک ببینم. بنابراین پنج روز را به ارزیابی این منطقه اختصاص خواهم داد. یعنی این بار ایرانگردی من حدود 20 روز طول میکشد.»او درباره دیدگاه گردشگران قبل و بعد از سفر به ایران هم توضیح داد: «مردمی که به ایران میآیند معمولا شگفتزده میشوند؛ چون انتظار ندارند این کشور در این حد پیشرفته باشد و امکانات داشته باشد. فکر میکنند ایران خیلی عقبمانده است. از دیدن فضاهای تمیز و با امکانات شهری تعجب میکنند. معمولا شنیدهاند که مردم ایران مهماننوازند؛ ولی وقتی خودشان میآیند و تجربه میکنند، واقعا غافلگیر میشوند. خیلی از زبان گردشگران شنیدهام که سفر به ایران یکی از بهترین تجارب گردشگری عمرشان محسوب میشود.»این راهنمای گردشگری اروپایی از اشتیاقش برای سفر به ایران در فصول مختلف و تعریف تورهای متفاوت به این مقصد گفت: «در سفرهایی که به ایران داشتم، خیلی از مردم شنیدم که فرانسه، آلمان، سوئیس، ایتالیا و اسپانیا را میشناسند؛ اما باید بگویم در اروپا جواهرهای پنهانی داریم که مطمئنم ایرانیان با هر سلیقه و ذائقهای از سفر به این مناطق کمترشناختهشده راضی برمیگردند. در آخر هم دوست دارم از این همه رفاقت و مهماننوازی ایرانیها تشکر کنم.»
از وربان گلجی درباره واژهها و جملات فارسی که در این مدت یاد گرفته و به کار میبرد هم پرسیدم و او پاسخ داد: «کلمه “سپاس” را بلدم و همینجا هم برای شما به کار میبرم. “بزن بریم” را هم خیلی برای گروههایم استفاده میکنم. “سلام. خوبی؟” را هم یاد گرفتهام. سر غذا میگوییم: “نوش جان” و وقتی هم ماءالشعیر کلاسیک میخوریم میگوییم “سلامتی!”».
طعم آذربرزین زیر زبان اروپاییها ماند!
از علی محمدی، راهنمای گردشگری که از طرف آژانس جهانگرد راهنمایی این تور را برعهده داشت، هم درباره این تور و تجربههای ویژهشان پرسیدم. او بر میزبانی خوب اقامتگاه آذربرزین از مهمانان، تأکید کرد و در مقابل دوربین اصفهان زیبا گفت: «تنوع غذاها یکی از مهمترین پارامترهای تور بود که در ناهاری که این اقامتگاه تدارک دیده بود، به خوبی به آن توجه شد. ارگانیک بودن مواد غذایی هم خیلی مورد توجه مهمانان قرار گرفت و نکته خوب دیگر این بود که برای همه سلایق، چه آنها که دوستدار غذاهای گوشتی بودند و چه آنها که گیاهخوارند، غذاهای خوبی در سفره موجود بود.»اما مهمانها که رفتند، در حیاط داخلی اقامتگاه آذربرزین در قلب روستای آذرخواران نشستیم و سید محمد پاکنژاد که سالها در حوزه جذب گردشگر به ایران فعالیت کرده، رو به دوربین اصفهانزیبا گفت: «روستای تاریخی آذرخواران، در شصت کیلومتری جنوب شرقی شهر اصفهان و در شهرستان جرقویه قرار دارد. این محور تاریخی و فرهنگی مغفول مانده، اما جاذبههای بسیار خوبی در آن میبینیم. در این سفر هم ما برای اولین بار میزبان یک گروه بزرگ اروپایی بودیم که به این روستا آمدند.»به روایت پاکنژاد گروههای ایرانی و خارجی که از یزد به اصفهان میرسند میتوانند در این منطقه از کویر خارا و جاذبههای ورزنه دیدن کنند و از مسیر اتوبان حسنآباد به روستای آذرخواران برسند و در اقامتگاه بومگردی آذربرزین از غذاهای محلی، شعرخوانی و موسیقی و دورهمی ایرانی لذت ببرند.او درباره گروه اخیر هم توضیح داد: «تور جالبی بود؛ چون تلفیق تورهای کلاسیک ایران و ماجراجویانه شمال غرب کشور محسوب میشد. هم زندگی با عشایر و مردم کویر را تجربه کردند و هم شهرهای تاریخی و جاذبههایی مانند قلعه الموت، دره سه هزار، قلعه رودخان و … را دیدند. میتوان گفت چهار اقلیم متفاوت را در یک تور تجربه کردند. گردشگران اروپای شرقی بیشتر طالب چنین تورهایی هستند و ما هم هر سال سعی میکنیم در فروردین و اردیبهشت، مهر و آبان این تور را اجرا کنیم.»