به گزارش اصفهان زیبا؛ شرایط فکری و اندیشهای جامعه امروز ایجاب میکند که تلویزیون بهعنوان یک رسانه تأثیرگذار و مرجع، با تولید برنامههای نخبگانی و معرفتی، زمینه عبور جامعه را از بزنگاههای تندی که ممکن است برای یک کشور خطرناک باشد و کشور را به مرز فروپاشی بکشاند، فراهم سازد. دراینبین نقش برنامههای گفتوگومحور برای عبور از چنین پیچهایی حیاتی به نظر میرسد. اصفهان نیز که امروزه با چالشهای بسیار جدی در حوزه آب، محیطزیست و فرونشست روبهروست، ضرورت ورود شبکه اصفهان به این مسائل را میطلبد.
برنامه تلویزیونی «تفاوط» ازجمله تلاشهای شبکه اصفهان در اینخصوص است. به همین مناسبت با علی شمس، تهیهکننده و امیرحسین پرورش،سردبیر و مجری این برنامه، گفتوگویی کردهایم که در ادامه میخوانید. این گفتوگو بهدلیل اهمیت در دو بخش منتشر میشود.
چه مسئلهای باعث شد امیرحسین پرورش بهضرورت تولید برنامهای به نام «تفاوط» برسد؟ اگر از شما پرسیده شود هویت تفاوط چیست، چه میگویید؟
امیرحسین پرورش: در شهریور99 پیشنهاد ساخت یک برنامه گفتوگومحور در شبکه اصفهان را با سه هدف به معاونت سیمای وقت، سیدمهدی سیدیننیا دادم. هدف اول، گشایش در فضای علوم انسانی اصفهان در عرصه رسانه و هدف دوم عیانکردن ظرفیت فکری و اندیشهای شهر اصفهان در پاسخ به چالشهای مختلف جامعه بود؛ زیرا فقدان حضور چنین چهرههایی در شبکه اصفهان احساس میشد. هدف سوم، اثبات اینکه اصفهان در مسائل کلان کشوری افراد صاحبنظر دارد و فقط مسائل معطوف به استان اصفهان نیست.
برنامه تفاوط گستره وسیعی از موضوعات از قبیل مسائل بینالمللی و اقتصادی و فرهنگی را شامل میشود؛ چون اعتقاد داریم ظرفیت فکری نخبگان اصفهان چهبسا در بسیاری از مسائل از افراد مطرح کشوری بهتر است؛ اما به دلیل دوری از رسانه رسمی کشور دیده نمیشود و حداقل تفاوط در شبکه اصفهان فرصتی برای دیدهشدن این افراد فراهم آورده است. با حمایتهای آقایان آذربایجانی، عبدالحسینی و سیدیننیا توانستیم اولین ضبط برنامه را در اردیبهشت 1400 انجام دهیم و روانه آنتن کنیم.
در هر فـرایند ارتباطی در کنارسه ضلع اصلی، عاملی به نام بازخورد وجود دارد که بایستی به آن توجه کرد. علاوه بر این موضوع، با توجه به اینکه اکثر متخصصان علوم ارتباطات، مخاطب تلویزیون را نه یک مخاطب منفعل، بلکه یک مخاطب فعال در نظر میگیرند، نحوه تعامل شما با مخاطب چگونه است؟ موضوعات تفاوط چقدر برآمده از نیازهای جدی و اساسی مردم است؟
علی شمس: برنامه تفاوط، برنامهای نخبگانی و نیمهنخبگانی است. ترجیح خودمان هم این است که رده برنامه در همین رتبه حفظ شود؛ بنابراین تعامل با این مخاطب با تعامل با مخاطب عام متفاوت است؛ یعنی کنشی که این افراد به برنامه دارند، کنشی جدی است. ما زیاد شنیدهایم که در فلان جلسه فلان ارگان راجع به برنامه ما بحث و گفتوگو شده و حتی بهعنوان منبع به گفتوگوهای «تفاوط» استناد شده است.
اما درخصوص نحوه تعامل با مخاطب، سطحیترین و عمدهترین مدل ارتباطی ما سامانه پیامکی است که گاهی این سامانه پیامکی در موضوعات عامپسندی همچون فرونشست، آلودگی هوا و… به مرز انفجار میرسد. البته راههای تعاملی دیگر نظیر صفحه مجازی برنامه هم هست.
برنامه تفاوط بهزعم سازندگانش برنامهای سوژهمحور است یا برنامهای متناسب با مقتضیات روز؟
پرورش: ما سه شیوه برای انتخاب موضوع داریم. شیوه اول، رجوع به اتفاقات روز جامعه است؛ مثل انتخابات، بحران آب و … . شیوه دوم موضوعاتی هستند که ما خودمان به آنها میرسیم و فکر میکنیم ضرورت دارد که به آن پرداخته شود؛ گرچه آن موضوع به نوعی ترند نباشد. شیوه سوم به این صورت است که گاهی شخصی صاحبنظر و شاخص را شناسایی و براساس آن شخص، موضوع برنامه را تعیین میکنیم. البته این شیوه خیلی رایج نیست؛ چون تا به امروز حدود 150 قسمت برنامه را تولید کردهایم؛ یعنی حداقل 150 مهمان دعوت کردهایم. بهنوعی توانستهایم افراد صاحبنظر شهر را پیدا کنیم؛ بنابراین این افراد برای ما موضوعیت دارند و بعضی از مباحث را با مشورت افراد جلو میبریم.
وقتی برنامه تفاوط ساخته شد و مردم به جای «ت» با «ط» روبهرو شدند، گمان میکردند با برنامهای متفاوت و ساختارشکن مواجه باشند که این موضوع در فصل اول و تا حدودی در فصل دوم مشخص بود؛ اما هرچه برنامه جلوتر رفت، آرامآرام، «ط» تبدیل «ت» شد. چالش شما در خصوص مواجهه با این موضوع چیست؟
شمس: مهمانی که به برنامه دعوت میشود، باید دوشاخصه داشته باشد: به بحث مدنظر ما مسلط باشد و بتواند موضوع خود را با بیانی شیوا و رسا ارائه دهد.
در بین مهمانهایی که در این سه سال دعوت کردیم، مهمانهایی بودند که تصور میکردیم خیلی باسوادند؛ اما وقتی برنامه را ضبط کردیم، متوجه شدیم اشتباه فکر میکردیم و برعکسش هم صادق بوده است؛ یعنی تصور میکردیم بهدلیل مسئولیتی که فلان شخص در شهر دارد، احتمالا از فضای علمی و آکادمیک دور شده باشد؛ اما در کمال تعجب دیدیم همچنان در اوج است.حالا وقتی میخواهیم این دو شاخص را با هم جمع کنیم، طبیعتا تعداد مهمانهای ما محدود میشود.
در سایر شبکههای سیما نیز اینگونه است که در بحثهای تخصصی افراد خاص و معدودی وجود دارند و همیشه همین افراد به رسانه دعوت میشوند.
پرورش: هر برنامهای تا شروع میشود، فضای جدیدی را باز میکند؛ اما بعد از مدتی نقشش تغییر میکند. نقش برنامه تفاوط نیز نسبت به سه سال پیش متفاوت شده است؛ یعنی تفاوط سه سال پیش برنامه ساختارشکن بود؛ ولی حالا تبدیل به برنامه محوری و صاحبسبک اندیشهای شبکه اصفهان شده است. اتفاقا الگوی بسیاری از برنامههای تلویزیونی موفق همین بوده است. الگوی ما برای ساخت تفاوط موفقیت برنامههایی مثل «نود» بوده؛ یعنی هم برنامهای که تخصصی است و هم مداوم سعی میکرد به خطوط قرمز نزدیک شود و با ثبات و ادامهداربودنش ارتباط مؤثری با جامعه برقرار کند.
در ابتدای ساخت تفاوط با اکثر افراد دانشگاهی که تماس میگرفتیم و آنها را دعوت میکردیم، جواب نه میشنیدیم؛ زیرا هیچ ارتباطی بین دانشگاه و صداوسیما وجود نداشت و همین عامل باعث شد ما چند قسمت اول را نه بهصورت پخش زنده، بلکه بهصورت ضبطی پیش ببریم. ما از همه اساتید دانشگاه اصفهان دعوت کردهایم؛ اما عدهای ازجمله دکتر رنانی تمایلی به حضور در آنتن زنده ندارند. حتی ما در مقطعی برای حضور ایشان مجوزهای لازم را گرفتیم؛ اما خودش رغبتی نداشتند.
ما قبلا تجربه حضور مسئولان را در برنامه داشتیم که دیگر بهندرت آن را تکرار میکنیم؛ زیرا تا مسئول به برنامه ما میآید، برنامه دچار افت میشود؛ چراکه ورود ما به مباحث از حوزه علوم انسانی است؛ برای مثال درخصوص مسئله آب از دید حکمرانی آب وارد میشویم.
اکثر برنامههای گفتوگومحور اتاق فکر دارند؛ اما در شبکه اصفهان رابطه دوگانهای وجود دارد که نه برنامه گفتوگومحوری بوده و نه اتاق فکری. برنامه تفاوط بهعنوان یک برنامه گفتوگومحور با این موضوع چه نسبتی داشته است؟
پرورش: پایه تفاوط، اتاق فکر است. برنامه ما برنامهای غیرانتفاعی است که هیچ آورده مالی برای سازندگانش نداشته و چهبسا در برخی اوقات از جیب شخصی هم برای ادامه این برنامه هزینه شده است. تفاوط اتاق فکر به معنای تکراری و بیاثرش ندارد؛ بلکه ما یک هسته فکری داریم؛ مثلا علی عباسی جزو این اتاق فکر و حلقه ارتباطی ما با اصلاحطلبان اصفهان است. بدنه کارشناسی که در سؤال قبل عرض کردم، خود جزئی از اتاق فکر ما را تشکیل میدهند.
شمس: اتاق فکر به معنای کلاسیک کلمه، یعنی اینکه عدهای دور یک میز جمع بشوند و راجع به موضوعات صحبت کنند که بهاصطلاح مدل دهه هفتاد است، نداریم.
ما ابتدا درباره یک موضوع جمعبندی میکنیم؛ سپس به نتیجه میرسیم که درباره آن موضوع باید با چند نفر که تخصص آن موضوع را دارند گفتوگو کنیم. اینگونه جلسات معمولا چند ماه یک بار و مخصوصا اوایل هر سال صورت میگیرد. ما در فروردین یا اردیبهشت هر سال، نخبگان اصفهان را دعوت میکنیم و از آنها در خصوص اولویت سال در حوزه رسانه نظر میگیریم. شاید در این جمع مسئول هم باشد؛ اما او نه به خاطر نقش و مسئولیتش، بلکه بهعنوان تخصصش دعوت میشود.
میزان تعامل شما با دیگر رسانههای اصفهان چگونه است؟ طی جستوجویی متوجه شدم هیچ خبری تاکنون از تفاوط در رسانهها کار نشده است. شما ریشه این مشکل را در کجا میبینید و مواجهه آسیبشناسانه شما با این موضوع چیست؟ آیا ما در اصفهان با یک اختلال جدی ارتباطی میان رسانهها روبهرو هستیم؟
شمس: ما مهمانهایی داریم که وابسته به رسانه خبری خاصی هستند؛ بنابراین در آن رسانه برنامه تفاوط پوشش داده میشود. خود بنده هم تاکنون چندین بار موضوعات مطرحشده در تفاوط را برای رسانهها ارسال کردهام؛ اما تاکنون دعوت خاصی از رسانهها در زمینه تفاوط نشده است.
پرورش: فضای رقـابتی تنـدی در رسانـههای اصفهان وجـود دارد؛ بنابراین ما تمایل چندانی به همکاری نداریم؛ چون ما صداوسیما هستیم. برداشت من این است که برخی از رسانهها احساسی رقابتی دارند و ترجیح میدهند کار ما را انجام دهند. ما ادعایی نداریم؛ اما آنها افرادی را که بهواسطه حضور در تفاوط شناخته شدهاند، دعوت به گفتوگو میکنند؛ با همان موضوع برنامه ما!
از طرف دیگر ما صداوسیما هستیم و خودمان رسانهایم. صداوسیما دارد کار خود را انجام میدهد. برای ما اولویت همان زمان پخش برنامه است. طبیعتا بازنشر در فضای مجازی مسئله مهمی است و اگر برنامه ما پوشش داده شود، بهتر است. البته شاید اگر برنامه ما در شهری مثل تهران تولید میشد، بیشتر از جانب رسانهها پوشش داده میشد.
موضوع بعدی این است که رسانههای اصفهان حریت رسانهای ندارند؛ اما ادعای برنامه این است که حریت رسانهای داریم. درست است که هرکدام ما سلیقه سیاسی داریم؛ اما در دعوت از مهمان ملاحظهای نداریم. حتی در ایام انتخابات 1400 که حضور اصلاحطلبان خیلی کمرمق شده بود، ما بهطور مفصل از این جریان سیاسی در برنامه دعوت کردیم. اصلا به همین دلایل به ما برچسبهای مختلفی مثل سکولار، چپ و… میزنند.
بهطورکلی مهمترین چالشهای ساخت برنامههای گفتوگومحور نظیر تفاوط در شبکه اصفهان چیست؟ چرا با اینکه استان اصفهان با مسائل مختلف و درعین حال جدی روبهرو است که ضرورت ورود رسانه تصویری مرکزی را میطلبد، برنامههای چالشی بهاندازه کافی تولید نمیشود؟ مدیران سازمان محافظهکار شدهاند یا برنامهسازان بیعلاقه به ساخت چنین آثاری؟
شمس: یکی از چالشهای جدی ما در ساخت برنامه، موضوعات مالی است. بسیار علاقه داریم که در برنامه از کارشناسان بیرون اصفهان، خصوصا قم و تهران دعوت کنیم؛ اما به لحاظ مالی مشکل داریم؛ با اینکه حضور افراد صاحبنام در اصفهان مفید است. در این خصوص البته دکتر افشارنیا، مدیرکل محترم سیمای مرکز اصفهان، همکاریهای خوبی با برنامه کرده؛ ولی دست ایشان هم تا یک جایی باز است. البته ما هم تمایلی به داشتن اسپانسر نداریم و ترجیح میدهیم با کمِ صداوسیما قناعت کنیم؛ اما سرمان بلند باشد و موقعیت فعلی خود را از دست ندهیم. چالشهای جزئی دیگری مثل تأیید صلاحیتها و… داریم که این موضوعات برای هر برنامهای طبیعی است.
در خصوص بخش دوم سؤال، اصلا یکی از تمایزات برنامه تفاوط، تیم آن است که جایی پیدا نمیشود. تلویزیون تهیهکننده زیاد دارد. دانشگاه اصفهان «پرورش»های زیاد دارد. اصفهان در حوزه فرهنگ و هنر «رضایی»های زیادی دارد؛ منتها جمع این افراد کنار هم تفاوط را شکل میدهد. اگر این جمعها و تضارب آرا شکل نگیرد، برنامهای مثل تفاوط ساخته نخواهد شد.
پرورش: هر کاری کننده خود را میخواهد. هرکدام از عوامل تفاوط سبقهای طولانی در موضوعات مختلف برنامه دارند. نکته ویژه آن است که نه من و نه آقای رضایی، مجری به معنای عام نیستیم؛ بلکه سردبیر و هسته فکری برنامه هم هستیم که این مسئله باعث میشود تا هیچ فاصلهای از اتاق فکر تا آنتن برنامه زنده نباشد؛ همانطور که امروز برنامههای دیگری در کنار تفاوط ساخته میشود؛ اما احتمالا شما اسمشان را نمیدانید. چه بسا مهمانان مشترکی با ما داشته باشند. برای مثال «شیوه» برای این دیده شد که عطاءالله بیگدلی در آن حضور دارد یا برنامه «سوره» به خاطر شخص مرحوم دیانی توانست مخاطب داشته باشد.
این گفتوگو ادامه دارد…