به گزارش اصفهان زیبا؛ این چند روز منتهی به اربعین حسینی حال و هوای شهر که هیچ، دنیا جور دیگری میشود. نمیدانم چطور باید توصیف کرد. انگار اگر قرار باشد برای شور و بیتابی مصداقی بگوییم، به شوق رفتن و حرکت و بودن در این اتمسفر تعبیر میشود. شاید هم نیازی به توصیف نداشته باشد؛ یک تجربه زیسته همگانی است بهاحتمالزیاد. دست کم مردم جهان اسلام که خوب میفهمند.
از طرفی برای من که جامانده خطاب میشوم و اربعین را این بار از قاب تصاویر میبینم، معنای متفاوتی به ذهنم میآید. آدم در آن حال و هوا که باشد، خوب میتواند دیدههایش را با جزئیات نقل کند؛ آنگاه که دورتر از متن واقعه ایستاده، قدرت تحلیلش قویتر میشود. اینطور که به هر تصویر و نشانهای نگاه میکند، چیزی چشمش را میگیرد. با خودش میگوید مثلا اینکه مردم اینطور لباس میپوشند، یعنی فلان. اینکه آنطور رفتار میکنند، یعنی فلان. از همین دست ذهنهای نظریهزده که میخواهند برای همهچیز الگو و قانون تعریف کنند.
خلاصه اینطور شد که هرچه خواستم روی موضوعی تمرکز کنم، سوژه دیگری به ذهنم آمد و نتیجه نهایی این شد که با خودم گفتم اگر قابی روایتگر این روزها نباشد، چطور تحلیل ماوقع ممکن میشود؟ پس موضوع نهاییام شد: رسانه یا همان پدیده پیچیده این روزها که قدرتهای بزرگ بهدنبال تصاحبش هستند.
قاب تصاویر روایتگر بزرگترین رویداد جهانی است
البته اگر ریشهشناسی مفهومی داشته باشیم و نگاهی به تاریخ اسلام بیندازیم، امر تازهای هم نیست. اصلا معروف است که میگویند رسانه کربلا حضرت زینب(س) بودهاند و چهبسا اگر از فردای عاشورا روایتگریهای ایشان نبود، جای ظالم و مظلوم عوض شده بود. حتی پیشترش هم همینطور است. به قول حجتالاسلام محمدمهدی طباخیان اگر درزمان حکومت حضرت علی(ع) رسانه آن زمان، یعنی شخصی دارای اعتبار و جایگاه اجتماعی نبود که بتواند از «حق» دفاع کند، چهبسا تاریخ جور دیگری رقم خورده بود.
فیالجمله این مقدمهچینیها برای رسیدن به اهمیت پرداخت رسانهای اربعین است. اگر نگاهمان این باشد که اربعین از نمودهای تمدن جدید است و اگر بپذیریم که دیر یا زود جهت نظم نوین جهانی چرخشی به اینسوی عالم خواهد داشت، پس بیشک نقش و اهمیت رسانه بیشتر از قبل مشخص میشود.
رسانه، مفهومی نوظهور نیست
البته زمانی که از رسانه سخن میگوییم باید تعریف دقیقی داشته باشیم. رسانه در بیان ما صرفا به پلتفرم و شبکههای غربی که محدود نمیشود. اصلا ماهیت آن رسانهها و شاید با کمی تأسف، ماهیت همه رسانهها این است که در خدمت اربابان قدرت باشند و با این نگاه، انتظاری نمیرود که رسانهای مبتنی بر تفکری دیگر، اربعین حسینی را پوشش دهد.
چنانچه اگر انعکاسی هم از این پدیده داشته باشند، به موضوعاتی کلی مثل میزان جمعیت و تاریخ و آبوهوا ختم میشود و مفهوم اصلی نهضت امام حسین(ع) و تجلی امروز آن مغفول میماند؛ به همین خاطر نیاز است جریانی همچون اربعین حسینی رسانه مخصوص به خود را داشته باشد تا بتواند تاریخ و جامعه و تمدن خود را داشته باشد.
زائران، تاریخنویسان تمدن نوین هستند
اینکه کدام رسانه و چطور باید چنین رویداد باعظمتی را روایت کند تا سالهای بعد انگشت نگزیم و فریاد واحسرتا برای فرصتهای ازدسترفته سر ندهیم، بحثی است که متخصصان این حوزه باید به آن بپردازند. اینکه چطور باید چنین رویدادی را پروراند تا در دنیای امروزی نهادینه شود و برکاتش عالمگیر، امری است که نیاز به تعمق و کوشش بسیار دارد و باز از توان ما خارج است؛ اما کمترین و شاید یکی از مهمترین راهکارهایی که به ذهن میرسد، تقویت ظرفیت شهروندخبرنگاران است یا به عبارتی بدیع و دقیقتر، زائرخبرنگارها؛ آنهایی که به هر نحوی در این مسیر قدم میگذارند و میتوانند با ثبت جزئیات، زمینه انعکاس این حرکت بیبدیل را فراهم کنند.
اگر به 1400 سال پیش برگردیم و به راویان نخست اسلام نگاه کنیم، شاید کمتر کسی به این فکر میکرد که خردهروایتها از سیره معصومین چه تأثیری بر آینده خواهد گذاشت. در دنیای امروز نیز اگرچه دستمان از رسانههای غولپیکر کوتاه است؛ اما میتوان بر قدرت مردمی تکیه کرد و یکی از رسالتهای هر زائر را ایفای نقش رسانهای برشمرد. با این حساب دست کم 30میلیون روایت مختلف از این ایام خواهیم داشت و هریک بابی مهم را برای تمدن آینده باز خواهد کرد.
شعائر و نمادهای مشایه، رسانه زائران است
از سویی اگر واقعگرا باشیم و خوب نگاه کنیم، چنین حرکتی با این وسعت و عظمت و شکوه، چیزی نیست که صاحبان امروزی بتوانند بهطورکامل آن را بایکوت کنند؛ بلکه بهواسطه همین زوار روایتساز، در سالهای آتی دنیا از اعجاب واقعه متحیر خواهد شد و آن وقت است که همه چشم میشوند برای دیدن آنچه میگذرد. چشم میشوند برای دیدن این جامعه نوظهور و در آن صورت چه مهم خواهد بود تکتک کنشهای زائران؛ از آداب و منششان تا نمادها و شعارهایی که در این مسیر همراه خود میکنند.
همچون امسال که روح حاکم بر مشایه با سربند و پرچم و چفیه و هر شیء دیگری که نشان از فلسطین و مقاومت دارد، عجین شده است. همچون پیادهروی اربعین 1446 که هر زائر رسالت خود را فریادی نرم علیه ظلم و دفاع از مظلومان میداند؛ کنشی فعالانه در عرصهای بینالمللی که چشمها را به خود معطوف کرده است و چهبسا جریانسازی جدیدی را رقم بزند.