به گزارش اصفهان زیبا؛ شهرداریها از بدو تأسیس در ایران همواره درگیر حجم گستردهای از تعارضات با مردم بوده و هستند. حجم این تعارضات آنچنان عظیم است که گاهی در ادبیات مدیران شهر «اجتنابناپذیر» خوانده میشوند. باید توجه داشت که تعارضات میان مردم و شهرداری میتواند آینده شهر را در معرض خطر قرار دهد. این خطر هم میتواند بهصورت برخوردهای خشن میان گروههای مختلف مردم و شهرداری و یا شورشهای منطقهای جلوهگر شود و هم میتواند در لایهای عمیقتر، روایتهای مردم از شهر و شهرداری را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل پرداختن به موضوع تعارضات، اهمیت زیادی جهت تصمیمگیری پیرامون حال و آینده شهر دارد. در یک صورتبندی کلی میتوان تعارضات شهرداریها با مردم را به چند عرصه مشخص تقسیم کرد:
1. تصاحب و تملک املاک
یکی از موارد شایع تعارضات، تصاحب منازل و املاک مردم برای اجرای پروژههای توسعه شهری مانند احداث خیابانها، بزرگراهها، و پارکهاست، چیزی که در ادبیات مدیران شهری از آن بهعنوان «آزادسازی» یاد میشود. بسیاری از مردم معتقدند که تملک اجباری و تخریب املاکشان با جبران خسارت مناسب همراه نبوده است. باید به این نکته توجه داشت که تملک املاک مردم توسط شهرداریها سبب ایجاد چند نوع تعارض شده است. شهرداریها در بعضی از شهرها در برهههایی نسبت به غصب املاک مردم اقدام کردهاند. بخشی از این املاک بعدها با شکایت صاحبان آن بازپس گرفتهشدهاست. نوع دیگری از تعارضات، زمانی رخداده که املاک مردم توسط شهرداریها بهاجبار خریداریشدهاست. در پارهای از موارد، این خریداریها بدون دلایل قانعکننده اتفاق افتاده و یا تحت پوشش اقدامات صوری و درواقع برای منفعتطلبی شهرداری بودهاست. اما در اغلب موارد خرید اجباری املاک مردم به دلیل اجرای پروژههای توسعه شهری رخداده است. در این نوع از تعارض عموماً مردم نسبت به قیمتگذاری املاک معترض هستند. همچنین تغییر ارزش منطقه قبل و بعد از اجرای پروژههای توسعه شهری، نارضایتی زیادی را در میان مالکان سابق به وجود میآورد.
2. تغییر کاربری اراضی
تغییر کاربری اراضی و نحوه اجرای این تغییرات نیز باعث بروز تعارضاتی شده است. برخی از مردم احساس میکنند که تصمیمگیریها در این زمینه به نفع گروههای خاصی است و منافع عمومی را در نظر نمیگیرد. تبصره بند 24 ماده 55 قانون شهرداریها میگوید: «شهرداری در شهرهایی که نقشه جامع شهر تهیهشده مکلف است طبق ضوابط نقشه مذکور در پروانههای ساختمانی نوع استفاده از ساختمان را قید کند.»
منظور از نوع استفاده از ساختمان در این بند درواقع همان کاربری زمین است که در طرح جامع برای هر بخش از شهر در نظر گرفته میشود. حال اگر برخلاف مندرجات پروانه ساختمانی در منطقه غیرتجاری، محل کسب یا پیشه و یا تجارت دایر شود، شهرداری موظف است موضوع را در کمیسیون مقرر در تبصره یک ماده ۱۰۰ این قانون مطرح نماید و کمیسیون در صورت احراز تخلف مالک یا مستأجر با تعیین مهلت مناسب که نباید از دو ماه تجاوز کند، در مورد تعطیلی محل کسب یا پیشه و یا تجارت ظرف مدت یکماه تصمیم اتخاذ میکند. این تصمیم بهوسیله مأموران شهرداری اجرا میشود. کسی که با آگاهی از محل مزبور پس از تعطیلی برای کسب و پیشه و یا تجارت استفاده کند به حبس از شش ماه تا دو سال محکوم خواهد شد و محل کسب نیز مجدداً تعطیل میشود. ولی چنانچه ساختوسازی در محدوده شهری و حریم شهری و برخلاف کاربری مصوب صورت پذیرد، امکان صدور حکم تخریب و جریمه نقدی در کمیسیون اعلامی وجود خواهد داشت. تصمیمات این کمیسیون عموماً باعث ایجاد تعارضاتی با مردم میشود. همچنین ازآنجاکه گاهی اوقات وحدت رویه در اتخاذ تصمیمات برای املاک واقع در یک منطقه در طول زمان وجود ندارد، مردم با مقایسه تصمیمات اتخاذشده نسبت به از بین رفتن منافعشان معترض شده و احساس تبعیض میکنند.
3. مدیریت پسماند و نظافت شهری و برخورد با سد معبر
کمبود امکانات مناسب برای جمعآوری و دفع زبالهها و عدم رسیدگی به نظافت شهری نیز از دیگر تعارضات بین مردم و شهرداریها بوده است. این مسئله میتواند به مشکلات بهداشتی و زیستمحیطی منجر شود. باید توجه داشت مردم جمعآوری زباله و نظافت شهرها را ازجمله مهمترین و اصلیترین وظایف شهرداریها میدانند و هیچگونه سهلانگاری را در این زمینه نمیپذیرند. کمترین تعلل یا تأخیر در این موضوع میتواند با وقوع فاجعه زیستمحیطی همراه شود به همین دلیل ازجمله وظایفی است که شهرداری باید بهصورت شبانهروزی بر آن نظارت داشته باشد. همچنین برخورد با تکدی گری و سد معابر یکی از وظایف پرچالش شهرداریهاست بهطوریکه کاراکتر «مأمور برخورد با سد معبر» به یکی از کلیشههای شخصیتی در داستانها و فیلمها تبدیل شدهاست. مأموران برخورد با سد معبر معمولاً با اقشار ضعیف جامعه سروکار دارند و با مشاغلی همچون دستفروشی برخورد میکنند. این برخورد بهسرعت، وجههای نمادین مییابد بهطوریکه شهرداری در نقش حاکم ظالم و مردم در نقش محکومین مظلوم تصویر میشوند.
4. ساختوسازهای غیرمجاز
برخورد شهرداریها با ساختوسازهای غیرمجاز و نحوه مدیریت آن یکی از موارد تعارض میان مردم و شهرداریها بوده است. در برخی موارد، مردم به دلیل عدم شفافیت در قوانین و مقررات دچار مشکلاتی میشوند. نمونه بارز این موضوع را میتوان هنگام کسب پروانه ساختمان مشاهده کرد. پیچیدگی قوانین شهرسازی، کار مردم را برای تشخیص دلایل تفاوت در اعطای پروانههای ساختمان سخت میکند. همچنین باید به تبعات ساختوساز غیرمجاز نیز توجه کرد چراکه عرصههای درگیری جدیدی میان مردم و شهرداری به وجود میآورد که از آن جمله میتوان به عدم دسترسی به خدمات شهری همچون کنتور برق، آب، گاز و خط تلفن اشاره کرد.
5. پارکینگ و ترافیک
برنامهریزی و مدیریت ناکافی برای پارکینگها و ترافیک شهری نیز موجب نارضایتی مردم شدهاست. مشکلات پارکینگ و ترافیک باعث افزایش زمان سفر و ایجاد مشکلات اجتماعی و اقتصادی برای شهروندان میشود. غالباً شهروندان، شهرداریها را مسئول مدیریت ترافیک در شهر میدانند. شهرداریها از طریق تنظیم مجوزهای کاربریها در مناطق مختلف شهر میتوانند وضعیت ترافیکی خیابانها را تحت تأثیر قرار دهند. همچنین بر اساس ماده ۵۵ قانون شهرداریها، ماده یک قانون نوسازی و عمران شهری و بند الف ماده ۲۳ قانون تخلفات رانندگی وظیفه ساخت پارکینگهای عمومی بر عهده شهرداریها است. چنانچه در ماده یک قانون نوسازی و عمران شهری آمده است: «نوسازی و عمران و اصلاحات اساسی و تأمین نیازمندیهای شهری و احداث، اصلاح و توسعه معابر و ایجاد پارکینگها از وظایف اساسی شهرداریها است.» عدم توجه به این نقش و انجام وظایف مربوطه باعث شده تا شهرداریها بهعنوان یکی از اصلیترین عوامل تشدید ترافیک در شهرها بهحساب آیند.
6. پروژههای عمرانی
اجرای پروژههای عمرانی بزرگ مانند پلها، تونلها، و متروها ممکن است با مشکلاتی همراه باشد که به تعارضات منجر میشود. مشکلاتی مانند تأخیر در اجرای پروژهها، کیفیت پایین ساخت، و عدم هماهنگی با نیازهای محلی ازجمله موارد نارضایتی مردم هستند.
7. شفافیت و فساد
عدم شفافیت در تصمیمگیریها و مدیریت منابع مالی و همچنین وجود فساد در برخی موارد، باعث نارضایتی و بیاعتمادی مردم به شهرداریها شدهاست. باید توجه داشت که مردم در شرایطی از این مفاسد آگاه میشوند که در معرض پرداخت انواع هزینهها از عوارض سالیانه گرفته تا جرائم ماده 100 به شهرداریها هستند.تعارض مردم با شهرداری البته محدود به موارد بالا نیست و بهصورت روزمره در موارد گوناگونی مصداق مییابد. همچنین باید توجه داشت تعارضات شهری محدود به پروژهها و اقدامات بزرگ نیست، بلکه پروژهها و تصمیمات در مقیاسهای خرد – مانند آنچه در محلات و مناطق صورت میگیرد- نیز حجم زیادی از تعارضات را با مردم به وجود میآورد. آنچه اهمیت دارد آن است که شهرداری در مواجهه با این تعارضات اجتنابناپذیر چگونه عمل میکند؟ آیا رفتار شهرداری باعث بهبود این تعارضات میشود و یا آنکه به تشدید آنها میانجامد؟ به نظر میرسد تأمل در تعارضات میان مردم و شهرداریها و ابعاد گوناگون آن میتواند ما را به راهکارهایی جهت کاهش عوارض آن رهنمون کند.