به گزارش اصفهان زیبا؛ قلمکاری یکی از هنرهای اصیل در صنایعدستی بوده و شروع این هنر ماندگار در اصفهان و در دوران صفویه روایت شده است. قلمکاری اصفهان با قدمتی زیاد یکی از مهمترین مراکز این هنر است که هنرمندان از دیرباز با این هنر آشنا بودهاند. این هنر با نقشهای خیرهکننده و جذاب توسط هنرمندان روی پارچه پیاده میشود که همگی برگرفته از ذوق و سلیقه هنرمند قلمکار است.
جواد عبادی متولد 1334 از قلمکاران توانمند شهر اصفهان است که از دوران نوجوانی وارد این حرفه شده و آموزش دیده است و بیش از نیمقرن سابقه کار قلمکاری دارد. این هنرمند چیرهدست هنر قلمکاری با دستان هنردوست خود توانسته است قلمکاری کتیبهها و پرچمهای عاشورایی را انجام دهد و در هر کویوبرزن این شهر تاریخی به نمایش بگذارد.
در کنار این حرفه که پیشه اصلی اوست حدود چهار دهه به انجام فعالیتهای مذهبی و عاشورایی پرداخته و قلمکاری کتیبهها، پرچمها و تزیین خیمههای آقااباعبداللهالحسین(ع) را برعهده داشته است. هماکنون کارگاه این قلمکار توانمند و باسلیقه در خیابان عبدالرزاق در زیر بازارچه دومنار دردشت بعد از حمام شیخبهایی قرار دارد و خود او ساکن خیابان احمدآباد است.
نوآورانههای استاد
عبادی درباره فعالیتهایش در حوزه قلمکاری در شهر اصفهان میگوید: «چادردوزان معمولا کار نصب خیمههای محرم را انجام میدهند و بخش قلمکاری و تزیینات این خیمهها برعهده ماست. برای نقاشی و قلمکاری خیمهها، دو کارگاه قلمکاری در اصفهان هستیم که انجام میدهیم. از کارهای نوآورانهای که توانستهام به ثمر برسانم، کار ترکیبی و تلفیق بوده است که در آن سه کار هنری خط، نقاشی و قلمکاری را در کنار هم آوردهام و خداوند را شاکرم که در این حرفه تاکنون موفق بودهام.»
او ادامه میدهد: «در بخش رسانهای هم گفتوگوهایی را با رسانهها داشتهام. سال گذشته برای شهر تهران در یکی از حسینیهها به نام حضرتالزهرا(س) که بیشتر مداحهای بنام ایران مانند حاج محمود کریمی و میرداماد و آقای سازگار از شاعران معروف در آنجا حضور دارند، کار قلمکاری را انجام دادم. این کار برای پشت جایگاه در هیئت حضرتالزهرا(س) بود که مداحها در آن جایگاه مداحی میکردند و در این پرچم برای اهلبیت(ع) نقاشی قلمکاری توسط بنده انجام شد.»
این استاد توانمند حرفه قلمکاری تصریح میکند: «از این فعالیت و قلمکاری در این پرچم تصویربرداری شد و طی مصاحبهای که داشتم، درباره حرفه قلمکاری صحبت کردم. از یکی از شبکههای تلویزیون این مصاحبه پخش شد و قلمکاری بنده در این جایگاه در هیئت مذهبی یک کار بینالمللی در تهران شد.»
سابقه در اصفهان
او درباره سابقه فعالیت خود در حرفه قلمکاری در شهر اصفهان عنوان میکند: «سالیان متوالی است که در کنار حرفه قلمکاری انجام قلمکاری کارهای مذهبی را برعهده میگیریم و این فعالیتها افتخاری برای بنده است و در این عرصه هم موفق بودهام؛ در چند برنامه تلویزیونی نیز درباره ویژگیهای حرفه قلمکاری با رسانهها صحبت کردم. حدود 12 سال است که عضو کمیسیون اتحادیه صنایعدستی هستم. چند سال برای سازمان فنیوحرفهای استان بهعنوان آزمونگر این حرفه بودم و در شرکت تعاونی که وجود دارد، عضو هیئتمدیره حوزه قلمکاری اصفهان بودهام و بهطور پیوسته با فعالیت در این حوزه کارهای فرهنگی هم انجام دادهام.»
عبادی درباره سختیهای حرفه قلمکاری تأکید میکند: «قلمکاری یکی از هنرهای دیرین و شناختهشده ایران است. یادگیری هر هنر و حرفهای سختیهای خود را دارد و معتقدم اگر انسانی عاشق کار هنری باشد، میتواند در آن کار موفق باشد. در حرفه قلمکاری در شهر اصفهان شاگردانی داشتهام و حدود 10 کارگر در حد استاد قلمکاری تربیت کردهام. چند نفر از کارگران بنده اکنون کارگاههای تولیدی دارند و حتی تولیدات آنها در حرفه قلمکاری از خود بنده هم بیشتر است.»
این هنرمند توانمند حرفه قلمکاری میگوید: «هر فردی با توجه به علاقه و ذوقی که به این کار دارد، باید چند سالی در این حرفه کار کند و با توجه به تخصص و انگیزهای که در این زمینه دارد، میتواند به درجه استادی برسد و در این کار، فرد توانمندی شود. برخی از افراد وارد این حرفه میشوند و میخواهند به شکل مقطعی این کار را یاد بگیرند؛ اما عدهای تلاش میکنند با آموزش این حرفه منبع درآمدی هم داشته باشند.»
صمیمانه با جوانان
عبادی به جوانانی که علاقهمند به آموزش این حرفه هستند، توصیه میکند: «امروزه جوانان در هر رشتهای که میخواهند وارد شوند، اولین چیزی که مدنظرشان است این است که بحث اقتصادی آن کار را در نظر میگیرند؛ اما افراد قدیمی این حرفه هیچوقت اقتصاد کار را در نظر نگرفتند و بر مبنای علاقه و انگیزه به این حرفه وارد شدند و تلاش کردند این کار را بهخوبی یاد بگیرند و در آن موفق شوند. بنده یکی از افرادی هستم که معتقدم جوانانی که میخواهند وارد حرفه هنری شوند، نباید به جنبههای اقتصادی آن توجه کنند و زندگی روزمره را نمیتوانند در کنار کاری هنری قرار دهند؛ چراکه بحث هنرمندان مجزاست و به قول استاد شهریار، شاعر بزرگ:
پیرم گاه دلم یاد جوانی میکند
بلبل شوقم هوای نغمهخوانی میکند
همتم تا میرود ساز و غزل گیرد به دست
طاقتم اظهار عجز و ناتوانی میکند».
او ادامه میدهد: «به هر جهت استادکاری که چند سال در راستای کار هنری قرار میگیرد، دچار کهولت سن و فرسودگی میشود و این موارد رکودی برای هنرمندان است و نمیتوان این رکود را با اقتصاد امروز توأم کرد و موضوع مشکلساز میشود؛ به همین دلیل است که امروزه بسیاری از جوانان به کارهای هنری روی نمیآورند و در وهله اول بحث اقتصادی را در نظر میگیرند؛ چراکه در زندگی امروز و مسائلی که وجود دارد، نمیتوانند از عهده مشکلات اقتصادی برآیند. باید برای ورود به حرفههای هنری رغبت و علاقه فرد بدون توجه زیاد به مسائل اقتصادی در اولویت باشد.»
استاد توانمند حرفه قلمکاری اظهار میکند: «در زمان قدیم بیشتر کارگاههای قلمکاری کارگران زیادی داشتند؛ اما اکنون کارگر کمتری دارند و این اتفاق به دلیل وضعیت اقتصادی سخت و مشکلات موجود برای تأمین مواد اولیه، امکانات و هزینههاست. بنده با دو نفر از پسرانم کارگاه را اداره میکنم. مسائل اقتصادی اجازه نمیدهد کارگر زیادی را قبول کنم؛ درواقع با شرایط اقتصادی زندگی امروز، کارگاهها نمیتوانند کارگر بیشتری جذب کنند.»
هنرهای فعال صنایعدستی اصفهان
او درباره هنرهای فعال صنایعدستی اصفهان میگوید: «تقریبا 157 چشمه کار هنری فعال در حوزه هنرهای صنایعدستی اصفهان وجود دارد. حرفه قلمکاری، مینا، خاتم، گلیم و فرش سرآمد همه رشتههای هنری است و بهنوعی با زندگی مردم عجین است. جوانان علاقهمند به این حرفهها باید انگیزه و اشتیاق به کار را در نظر داشته باشند و نباید اقتصاد را محور اصلی در این حرفهها قرار دهند.»
عبادی در خصوص اینکه حرفه قلمکاری یکی از هنرهای قدیمی ایران است، میگوید: «حرفه قلمکاری یکی از هنرهایی است که تقریبا بیش از سههزار سال شناسنامه دارد. قلمکاری یکی از هنرهای مربوط به اصفهان است؛ به دلیل اینکه از گذشته کارهای شستوشوی پارچههای قلمکاری در حاشیه زایندهرود انجام میشد و در حال حاضر به دلیل خشکسالی، مکان انجام این کار یک زمین بایر شده و هنوز ساماندهی نشده است.»
او در خصوص لزوم توجه بیشتر به صنایعدستی تأکید میکند: «از مسئولان شهرداری اصفهان تقاضا داریم که نگاه جالبتری به صنایعدستی شهر اصفهان داشته باشند. قلمکاری حرفه دوستداشتنی و از صنایع بومی و شناختهشده در اصفهان، ایران، آسیا و اروپاست. صنایعدستی میتواند به گردش اقتصاد شهر و کشور کمک زیادی کند و از اجتماع کوچکی مانند خانواده شروعشده و در سطح شهر، استان و کشور گسترش پیدا میکند. باید مسئولان نگاه عمیقتری به موضوع صنایعدستی داشته باشند.»
استاد توانمند حرفه قلمکاری عنوان میکند: «تا زمانی که شخصی در کار هنری باشد، اما عاشق کار هنری نباشد و هنر را از درون و بیرون لمس نکند، نمیتواند هنر را بهدرستی بشناسد و نوآوری کند. باید فرد انگیزه، شوق و علاقه لازم را برای این کار داشته باشد تا بتواند عاشق کار هنری شود.»