به گزارش اصفهان زیبا؛ در سالهای اخیر مناسبسازی معابر یکی از مباحث داغ حوزه شهرسازی است. قوانین زیادی هم در خصوص رعایت استانداردسازی محیط شهری و ساختمانها برای عبورومرور معلولان نوشته شده است. همین مسئله باعث شد تا شهرداریها و البته سازمانها و ادارات دولتی، به بحث مناسبسازی اهمیت ویژهای بدهند.
شاید اولین قوانین نوشتهشده در خصوص مناسبسازی که شهرداری و ادارات و سازمانها را موظف به رعایت قوانین معماری و شهرسازی در جهت مناسبسازی میکرد، به سال 78 میرسد. شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در سال 98 مصوبهای برای اصلاح ضوابط و مقررات شهرسازی برای افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی صادر کرد. در این اصلاحیه خطونشانهای شدیدی برای متخلفان کشیده شد و پای سازمان بازرسی برای نظارت و بررسی حقوق پایمالشده معلولان به دلیل بیتوجهی سازمانها و ارگانها برای مناسبسازی به ماجرا باز شد. با آنکه این مصوبه توانست باعث اتفاقات خوبی در مناسبسازی شروع شود، اما هنوز شاهد معابر پر از اشکال و البته سازمانهایی هستیم که جایی برای عبور معلولان ندارند. نتایج این مصوبه با بندهای سختگیرانهاش، برای برخورد با متخلفان باید چشم جامعه را به حضور پررنگ معلولان روشن میکرد، اما این اتفاق هنوز نیفتاده است.
شیب تند مانع عبور ویلچر است
مازیار ناظم چند سالی است به خاطر اتفاقی به جامعه معلولان اضافه شده است. او میتواند کارهای شخصیاش را با کمک ویلچر انجام دهد، اما حضورش در جامعه برای انجام کارهایش هنوز با ایدئالها فاصله دارد و موانع باعث شده هنوز به کمک دیگران در انجام امور شخصیاش در جامعه احتیاج داشته باشد.
ناظم در گفتوگو با روزنامه «اصفهانزیبا» میگوید: «من کسی هستم که سالها کار اجرایی داشتم و حالا که ازکارافتاده شدهام، میتوانم مشکلات جامعه معلولان را درک کنم. یک معلول با ویلچر باید بهسختی و با کمک دیگران از رمپ با شیب 5 تا 8 درصدی بالا برود. در شهر تلاش شده مناسبسازی انجام شود، اما متأسفانه طراحی مناسبی صورت نگرفته است. در خیابان محتشم، رودکی و وحید که محل زندگی من است، حتی برای عبور از خیابان مشکل دارم و در وسط خیابان موانعی وجود دارد که مانع عبور راحت میشود.»
او از اختلاف ارتفاع بیش از چهار سانتیمتر در بعضی معابر گلهمند است و معتقد است: «ویلچر از این ارتفاع نمیتواند عبور کند و مانع عبور راحت ویلچر میشود. این اختلاف ارتفاع در بسیاری از معابر دیده میشود. قسمتی از معابر باز و قسمتی دیگر مانع عبور میشود که مجبوری وارد خیابان بشوی تا بتوانی عبور کنی. باید طراح و ناظر نظارت بیشتری در ساخت معابر و محل عبور معلولان داشته باشد تا سلیقه شخصی وارد کار نشود.»
ناظم با تأکید بر اینکه مناسبسازی و رفع کردن عیوب معابر هزینه زیادی ندارد و برطرف کردن بسیاری از این مشکلات راحت است، میگوید: «یک سری ریزهکاری در مناسبسازی وجود دارد که طراح باید حساس و پیگیر این موضوع باشد. طرحها باید بر اساس استانداردها بهصورت اصولی اجرا شوند.
او به عیوب بعضی ایستگاههای مترو در خط یک اشاره میکند که نداشتن آسانسور یا نواقص موجود در طراحی ایستگاهها، مانعی بزرگ برای عبورومرور معلولان شده است.
ناظم ادامه میدهد: «ممکن است شما بتوانی وارد یک ایستگاه شوی، اما برای برگشت در مسیر، ایستگاه مقابل امکان ورود معلول به مترو را نداشته باشد. باید شهرداری در طراحی خط دو مترو این نکات را بهصورت اصولی رعایت کند و برای خط دو به طراحان فشار بیاورد تا حقوق جامعه معلولان را رعایت کنند.»
ناظم به پیری و ناتوانی جمعیت اشاره و اضافه میکند: «مناسبسازی نامناسب، خودش باعث ناتوانی افراد سالمند و مردم جامعه میشود. در بسیاری از سازمانها مناسبسازی درست انجام نمیشود. حتی در همین اتاق بازرگانی وقتی در جلسات شرکت میکنم، بارها گفته شده که یک رمپ چوبی در درب خروجی نصب کنند، مسئولان قول میدهند، اما هنوز هیچ اقدامی انجام نشده است.»
بنا به گفته ناظم مناسبسازی در بسیاری از مواقع هزینه هنگفتی برای سازمانها ندارد؛ ولی از این کار طفره میروند؛ در حالی که خیلی راحت میشود بازسازی انجام شود. او از وضعیت ساختمانهای پزشکی و اداری در شهر گله کرد که وضعیت نامناسب آسانسورها و نداشتن رمپ مانع حضور معلولان میشود.
این شهروند معلول که شکایتش از وضعیت نامناسب برخی معابر و محیط ادارات به روزنامه باعث تهیه گزارش در این خصوص شد، اضافه میکند: «کسی که معلول است باید زندگی خودش را انجام دهد و کمتر زحماتش را روی دوش کسی بگذارد. ولی با این مشکلات معلولان ترجیح میدهند در خانه بمانند؛ چون کوچکترین کارهایشان را در جامعه بدون حضور دیگران نمیتوانند انجام دهند. باید به سمتی برویم که این مشکلات حل شده و در شهر امکان رفتوآمد معلول فراهم شود.»
68 درصد معابر مناسبسازی شده است
به دنبال نارضایتی معلولان از وضعیت موجود به سراغ علیرضا نوروزی مسئول گروه شهر دوستدار کودک ومناسبسازی رفتیم تا ببینیم شهرداری در بحث مناسبسازی در چه وضعیتی است.
او به روزنامه «اصفهان زیبا» میگوید که مناسبسازی بر اساس سالهای قبل طبق بودجه مشخصشده انجام میشده است و برای امسال هم بودجه 18 میلیاردی در نظر گرفته شده تا سرعتش بیشتر شود. اما با توجه به این بودجه بنا به گفته نوروزی، تنها 68 درصد معابر شهر اصفهان مناسبسازی شده است. این به این معناست که سرعت مناسبسازی چندان هم در اصفهان سرعت نداشته است و باید موانع این سرعت شناسایی شود.
او تأکید میکند: «با توجه به مصوبه کمیسیون ماده 5 و پیوست بازنگری طرح تفصیلی شهر اصفهان، مناسبسازی با قوت ادامه دارد. بخشی از رمپهای کنار پلهها و نصب نرده برای استفاده افراد مسن در کنار رمپها و پلهها در حال انجام است. تلاش شده معابر مخصوص نابینایان ساخته شود.»
او در پاسخ به اینکه استانداردها در خصوص مناسبسازی چقدر رعایت میشود و شیب مناسب چند درجه است، میگوید: «شیبها معمولا 5درصد تعیین میشود. استفاده از شیب کمتر از این توجیه اقتصادی ندارد و در استاندارد ما تعریف نشده است. ما برای حرکت ویلچر در معابر جایی که پل تعریف نشده، پل ساختیم. ممکن است شیارها و اختلاف ارتفاعی در معابر وجود داشته باشد و مانعی برای عبور ویلچرها ایجاد کند که تلاش کردیم در سطح شهر و معابر حل کنیم. مناسبسازی کف پیادهروها و رفع برجستگیها نیز در دستور کار بوده است تا در معابر انجام شود.»
نوروزی به اقدامات جدید شهری در جهت حمایت از معلولان در شهر اشاره و اضافه میکند: «بیشتر اقدامات ما عمرانی بوده است، اما ایجاد پاتوقهای شهری و چندمنظوره برای امکان حضور سالمندان، ساخت سرویس بهداشتی مخصوص سالمندان و کودکان و معلولان در سطح شهر هم در دستور کار قرارگاه مناسبسازی قرار گرفته است.»
طبق استانداردهای جهانی پیش میرویم
او با اشاره به اینکه تلاش میکنیم افزایش مناسبی هم از لحاظ عدد و رقم و طول سطح مناسبسازی در سال جدید داشته باشیم، اضافه میکند: «قبول داریم هنوز مسیرهایی که مناسبسازی نشده وجود دارد. تلاش میکنیم مناسبسازی طبق استانداردهای جهانی پیش برود؛ ولی ممکن است حین اجرا پیمانکاران کجسلیقگی داشته باشند و طراحی انجام دهند که شیب مدنظر 5 درصد را رعایت نکنند.»
نوروزی از تلاش سازمان شهرسازی برای رعایت استانداردها و کم کردن سلیقه افراد در طراحی مناسبسازی میگوید و تصریح میکند: «تلاش میکنیم استانداردها رعایت و کمتر سلیقه افراد اعمال شود. برای شهرداری امکانپذیر نیست که شیب کمتر از 5 درصد را اعمال کند. ما تلاش میکنیم نظارتها را بیشتر کنیم.»
او در ادامه در خصوص نظارت سازمان شهرسازی بر کار پیمانکاران میگوید: «نظارت سازمان شهرسازی عالی است و بر کل پروژهها نظارت دارد؛ اما اگر جایی مشکلات را اعلام کنند برای رفع آن و اصلاح وارد میشویم. ما وظایفمان را انجام میدهیم. اگر پیمانکاران فراتر از استاندارد بخواهند عمل کنند معاون عمران آن منطقه نظارت میکند و مستقیم وارد عمل میشود. از معاون عمران مناطق میخواهیم بهصورت بلندمدت بر عملکرد پیمانکاران نظارت داشته باشند. ما اگر اشکالی در طرح و پروژهها دیده شود، سریع وارد عمل میشویم و برای اصلاح آن اقدام میکنیم. تلاش ما این است طبق استانداردها نکاتی که مربوط به حضور معلولان است، بهخوبی رعایت شود.»
بهزیستی در ستاد مناسبسازی بهعنوان یک مطالبهگر است
در بستر مناسبسازی، سازمان بهزیستی بازوی نظارتی بهواسطه حضورش در ستاد مناسبسازی استان و شهرستان است. اتفاقاتی که در سالهای اخیر هم افتاده است بیشتر به خاطر حضور بهزیستی و پیگیری این ستاد بوده است. معاون امور توانبخشی سازمان بهزیستی استان اصفهان در خصوص وضعیت مناسبسازی در شهر اصفهان میگوید: «در قانون جامع حمایت از افراد دارای معلولیت موضوع مناسبسازی اماکن، طبق ماده دو قانون تصریح شده؛ به همین دلیل ستاد مناسبسازی در سطح کشور برای پیگیری امور مناسبسازی اماکن عمومی معابر و ساخت آن تشکیل شد.»
سازمان بهزیستی در دبیرخانه ستاد مناسبسازی بهعنوان یک مطالبهگر در حوزه مناسبسازی، ارزیابی میدانی انجام میدهد و برخی موارد را به دستگاه متولی تذکر میدهد. تخلف دستگاهها در جلساتی که در سطح استان برگزار میشود، مورد بررسی قرار میگیرد و دستگاههایی که به وظایف خود عمل نکنند، تحت پیگرد قانونی قرار میگیرند.
پژمان پورشبانان برگزاری جشنواره شهید رجایی و ارزیابی دستگاههای اجرایی درخصوص مناسبسازی را یکی از روشهای نظارت بر دستگاهها عنوان میکند و ادامه میدهد: «در این شیوه اقدامات مناسبی که دستگاه انجام میدهند، مورد بررسی قرار میگیرد و اگر عملکرد ضعیفی داشته باشند پیگیری خواهند شد و امتیاز مناسبی دریافت نمیکنند. خوشبختانه در چند سال اخیر و با هماهنگی بینبخشی، اتفاقات خوبی در حوزه مناسبسازی افتاده است، بسیاری از نواقص برطرف شده و اکثر مدیران به اهمیت موضوع مناسبسازی واقف شدند.»
پورشبانان با تأکید بر اینکه در حال حاضر در حوزه مناسبسازی اقدامات مناسبی انجام شده و رفع موانع فیزیکی برای امکان حضور معلولان تا حدودی فراهم شده میگوید: «اصفهان اولین شهری است که به شبکه دوستدار سالمند ملحق شده و پیشگام این موضوع بوده است. با توجه به دسترس قرار گرفتن دبیرخانه و بررسی موضوعات در ستاد مناسبسازی بسیاری از مشکلات برطرف شده است.»
او به برگزاری کلاسهای آموزشی برای پیمانکاران و مهندسان در حوزه مناسبسازی اشاره میکند و ادامه میدهد: «بسیاری از پیمانکاران از اصول این مسائل بیاطلاع هستند و ممکن است کار این افراد به لحاظ فنی مطلوب نباشند. به همین دلیل جلسات آموزشی برای مهندسان ناظر برگزار شده تا اشکالات موجود را به حداقل برسانند.»
شهر باید برای همه زیستپذیر باشد
به نظر او چیزی که الان در دنیا مورد توجه قرار گرفته، زیست پذیر کردن شهر برای معلولان است. طراحی ساختمانها باید بهگونهای باشد که همه افراد با مشکلات مدنظر مورد توجه قرار بگیرند. طراحی پروژههای شهری باید بهگونهای تنظیم شود که حداقل مشکلات را داشته باشد. ما تلاش میکنیم تا در اجرای پروژهها به حقوق معلولان احترام بگذاریم و طراحی مناسبی داشته باشند. »
او به برگزاری ستاد مناسبسازی استان بهصورت ماهانه اشاره میکند و ادامه میدهد: «درراستای هماهنگی با دادگستری با دستگاههای متخلف در صورت رعایت نکردن قوانین مناسبسازی در ساختمانهایشان، برخورد قضایی انجام میشود. البته در بعضی ساختمانهای قدیمی امکان اجرایی کردن قوانین مناسبسازی وجود ندارد. تلاش میکنیم تا در ساخت ساختمانهای جدید و در شهرکهای جدید و خط دو مترو دستورالعملها بهخوبی رعایت شود و پیمانکاران و مهندسان دقت کافی در اجرای مصوبات را داشته باشند و در نقشهها رعایت حقوق معلولان دیده شود.»
به نظر میرسد تلاش شده تا قوانین برای ملزم کردن سازمان وادارات برای اجرای قوانین مناسبسازی کافی و لازم باشد. اما طبق مصوبات شورای عالی معماری و شهرسازی و ورود سازمان بازرسی برای برخورد با متخلفان چندان شاهد برخورد با سازمانهای متخلف نیستیم. بیشتر سازمانها هم برای فرار از ذرهبین ستاد بازسازی، مناسبسازی را انجام دادهاند؛ اما این مناسبسازی نتوانسته راه مناسبی برای ورود معلولان به محیط ادارهشان بشود.