به گزارش اصفهان زیبا؛ در بین شلوغیهای مجتمع چارسو، خود را به طبقه پنجم «سینما چارسو»، کاخ جشنواره سینما حقیقت میرسانم. هیاهو و جمعیت خارج از انتظاری وجود دارد. در این بین، به سمت سالن پخش میروم؛ ولی افراد کمی را در سالن میبینم.
«نجیبزادگان» یکی از مستندهای بلند بخش ملی هجدهمین دوره جشنواره بینالمللی سینما حقیقت به تهیهکنندگی و کارگردانی سامان مختاری است که به روایتی از چالشهای زندگی و تلاشهای پدر اسب اصیل ایرانی برای پرورش و نجات اینگونه نجیب اسب میپردازد.
با این پیشفرض ذهنی و خلاصه داستان نوشتهشده روی بلیت، روی صندلی مینشینم. پرسش اول را ذهنم مطرح میکند: چرا باید سالن نمایش یکی از مستندهای بخش رقابت ملی جشنواره «بینالمللی» سینماحقیقت بهقدری خلوت باشد که درنهایت، جمع افراد تنها دو ردیف از سالن را تکمیل کند…!؟
خب، مستند شروع میشود. سوژه برایم بهقدری ناشناخته و ناآشناست که تا 10 دقیقه ابتدایی چیزی متوجه نمیشوم و شروع به یادداشت کلیدواژههای تخصصی میکنم که بعد از پایان فیلم با جستوجو متوجه شوم. میتوان از دو منظر تأمل کرد: ابتدا اینکه، موضوع مستند یعنی اسب اصیل و شرایط شکلگیری و ماندگاری این اصالت برای عموم مخاطب غریبه است و به همراه آن پرتره «شیخ علی طریف» بهعنوان پدر اسب اصیل، نیازمند شیوه روایتی آشنازدایی و قابلفهم است که نقطه پررنگی نبود و باعث عقب افتادن مخاطب از مستند میشد.
در همین بین متوجه میشوم که اسب اصیل و نجیب ایرانی اصطلاحا همان اسب عرب یا تبار عرب است، اسبی چابک، باهوش و زبانزد ازلحاظ قدرت، سرعت و فرمانپذیری که در دنیا بهعنوان بهترین نژاد اسب شناخته میشود و همچنین در ایام قدیم، بازرگانان در پی این نوع و نژاد برای جنگها و انتقال به کشورهای دیگر برای تکثیر اینگونه بودهاند.
در ادامه تلاش مستند و تیم روایت، معرفی چهره «شیخ علی ابن طریف» است؛ شخصی که برای ماندگاری این نژاد و اصالت وجود بدون تکثیر مابقی نژادها، خالصسازی و درواقع حفظ و تولید اسب با خلوص بسیار زیاد نژاد ایرانی اصیل یا همان عرب کوشیده است.
علی طریف با علاقه فراوان و عشق نهادینهشدهای که به اسب داشت، با ایجاد و تهیه تبارنامه نژادی برای اولینبار نقطه شروع حفظ را میزند. او اصالتا اهل خوزستان، خاستگاه اصلی اسب عرب است. طایفهها و خانوادهها معمولا در زندگی سنتی نگهداری و مالکیت اسب برایشان بسیار مهم بوده است. مستند چالشهای شیخ علی را از ابتدا با بیان شخص شیخ، خانواده و فرزندش، دوستان و اهالی خوزستان و صاحبنظران حوزه اسب و اسبداری جلو میبرد.
از شروع طاعون و تلفشدن اسبها و ورود موتورسیکلت، شاهد کماهمیتشدن نقش اسب در جامعه سنتی رو به مدرن میشویم که این پدر دلسوز تکبهتک با سرکشی به روستاها برای اسبهای موجود پرونده تشکیل میدهد که درواقع نقش شجرهنامه یا همان تبارنامه نژادی اسب را دارد تا از انقراض آن جلوگیری کند.
دراینبین مهمترین هدف، حفظ اسبهای «مادیان» اصیل ایرانی بوده تا با نژاد و خون دیگری ترکیب نشود. همچنین جنگ تحمیلی در منطقه جنوب و استان خوزستان چالشهای سنگینتری در مقابل حفظ نسل ازجمله رهاشدن اسبها، فرارشان در دشتها، خمپاره و تیرهای جنگی و نبود آذوقه و علوفه بود که درنهایت به تلفشدن نجیبزادگان میانجامید؛ اما تلاش و همت شیخ علی طریف و سازماندهی و پژوهش و مراقبت از باقیماندهها کارساز بوده است.
فرم روایت مستند با ریتم پویایی همراه بود؛ ولی موضوع تخصصی و روایت همه اتفاقها در حدود 70 دقیقه عامل درک کمتر مخاطب از سوژه بود؛ همچنین بیان مستند برعهده چهره با همان لهجه و زبان مخصوص جنوبی و بعضا عربی بود که نخ تسبیح اتصال بیننده با مستند را قطع میکرد و بهشدت نیاز به زیرنویس فارسی و تسهیل شده حس میشد.
در باب مدل پرداخت و پژوهش موضوع هم بر اساس انصاف باید گفت که روند تحقیقاتی سوژه به این سنگینی واقعا سخت است و رسیدن به خروجی در یک مستند بلند، کاری شاید غیرممکن باشد؛ البته که با وجود نقصهای زیاد و پنهان، مخاطب عام حداقلی از رشته اسبداری میفهمد.
در پایان باید از تصاویر و فرم بصری بینظیر، همچنین خودنمایی محشر نجیبزادگان ایرانی در مستند گفت. وجود وقار و افتخار، سوارکاریها و تاخت این نژاد اصیل ایرانی حال هر بینندهای را خوب میکرد؛ بهطوریکه با هر فریم از زیبایی این نجیبان، بایستی آفریدگار را شکر و سپاس گفت و بر علی ابن طریف و مردمان شریف و عاشق خطه خوزستان و جنوب ایرانزمین بابت حفظ اصالت و هویت این اسب نجیب ایرانی با همه سختیها و چالشها درودها فرستاد.
