به گزارش اصفهان زیبا؛ هرساله با برگزاری جشنواره فیلم فجر، شاهد حضور آثار هنرمندان و فیلمسازان هستیم که در میان آنها انیمیشنها و فیلمهای ویژه کودکونوجوان حضور دارند. در دوره چهلوسوم جشنواره نیز در کنار چهار اثر انیمیشن، فیلمهایی چون «بچه مردم»، «زیبا صدایم کن» و «ناتور دشت» به داستانها و حوادث پیرامون نوجوانان پرداختهاند. این فیلمها هرکدام به نحوی در تلاشاند تا تجربههای متفاوت و گوناگونی از دنیای یک نوجوان را به تصویر بکشند. در بخش پویانمایی نیز چهار اثر «پسر دلفینی2»، «زال و رودابه»، «ژولیت و شاه» و «افسانه سپهر» با یکدیگر برای کسب سیمرغ بهترین اثر پویانمایی رقابت خواهند کرد. این آثار، به بهانه بررسی تحولات و رویکردهای سینمای کودکونوجوان، فرصت خوبی فراهم میکنند تا نگاهی جامعتر به اینگونه خاص سینمایی در ادوار مختلف جشنواره داشته باشیم.
افزایش تعداد آثار کودکونوجوان در جشنواره فجر
اگر از 1394 تا 1402 آثار را بررسی کنیم، درمییابیم که تعداد فیلمهای کودکونوجوان حاضر در جشنواره فجر افزایش یافته است و این میتواند نشانه اهمیتداشتن تماشاگران کودک و بهخصوص نوجوان برای سازندگان فیلمها باشد. بیشترین تعداد آثار فیلم کودکونوجوان در جشنواره فجر مربوط به دوره گذشته است که فیلمهای «باغ کیانوش میرو» و «نوروز» در جشنواره حضور داشتند. در دورههای قبل نیز از مهمترین آثار که توجه منتقدان را جلب کرد و تماشاگران نیز آن را پسندیدند، میتوان به فیلمهای «بیستویک روز بعد» و «یدو» اشاره کرد. هرچند «بیستویک روز بعد» از دریافت سیمرغ محروم ماند، فیلم «یدو» بهعنوان بهترین فیلم و کارگردانی سیمرغ گرفت و در بخشهای دیگر جشنواره نامزد شد؛ همچنین فیلم «در آغوش درخت» در بخش بهترین فیلمنامه و بهترین فیلم اول موفق به دریافت سیمرغ در دوره چهلویکم جشنواره شد. این فیلمها پس از سپریشدن مدت طولانی از جشنواره، روی پرده سینما قرار گرفتند.
سهم انیمیشنها در جشنواره
ناگفته نماند که سهمی از این آثار کودکونوجوان جشنواره به انیمیشنها اختصاص دارد. درواقع سال 1394 نقطهعطفی برای جشنواره فجر از جهت حضور آثار پویانمایی است. در این دوره، هشت اثر پویانمایی با یکدیگر رقابت کردند. «بازمانده»، «فرمانروای آب»، «کلهآهنی»، «قلب خورشید»، «در مسیر باران» و «فهرست مقدس» آثاری بودند که در بخش انیمیشن به رقابت پرداختند؛ بااینحال، بیشتر این آثار یا از شبکههای تلویزیونی پخش شدند یا فروش اندکی داشتند و مانند بسیاری دیگر از پویانماییها در ذهن مخاطبان باقی نماندند. در سالهای بعد، تعداد آثار کودکونوجوان در جشنواره افزایش یافت و انیمیشنها حضور جدیتری پیدا کردند؛ بهویژه با رشد صنعت انیمیشنسازی، آثار باکیفیتتری به جشنواره راه یافتند و بیش از گذشته مردم از آنها استقبال کردند.
چالشها و فرصتهای انیمیشن در جشنواره فجر
در دوره سیوششم جشنواره، انیمیشن «فیلشاه» در کنار بیستویک فیلم سینمایی قرار گرفت؛ اما هیئتداوران با این استدلال که نمیتوان فیلمهای رئال را با انیمیشنها داوری کرد، آن را از رقابت کنار گذاشت. این تصمیم واکنشها و گلایههای بسیاری را بههمراه داشت؛ بااینحال، «فیلشاه» در اکران نوروزی ۱۳۹۷ توانست در هفت روز، رکورد فروش را بشکند و با استقبال گسترده مواجه شود. در دوره چهلویکم انیمیشنهای «بچهزرنگ» و در دوره چهلودوم انیمیشنهای «ببعی قهرمان»، «رؤیاشهر»، «ساعت جادویی» و «شمشیر و اندوه» در جشنواره حضور داشتند که هر دو بعد از جشنواره و با اکران در سینماها با استقبال زیادی روبهرو شدند.
بااینحال، در چهلوسومین دوره جشنواره شاهد این موضوع هستیم که تنها یک سیمرغ برای بهترین انیمیشن در نظر گرفته شده است؛ این در حالی است که خواسته سازندگان انیمیشنها رقابت با سایر فیلمها در جشنواره بهمثابه یک اثر سینمایی است؛ همچنین با توجه به اهمیت آثار پویانمایی، درنظرگرفتن تنها یک سیمرغ برای رقابت چهار انیمیشن، بیمهری به نظر میرسد و انتظار میرود حداقل در بخش پویانمایی، بهترین فیلمنامه، موسیقی و کارگردانی در کنار سیمرغ بهترین اثر در نظر گرفته شود.
کیفیت و توجه به نوجوانان در آثار سینمایی
با توجه به مطالبی که گفته شد، اهمیت فیلمهای پویانمایی روزبهروز بیشتر شده و از علل جذابیتشان برای کودکان، ارتقای سطح کیفی کارها و همچنین استفاده از ایدههای نو و انسجام بیشتر در فرم آثار است و میتوان خوشبینانه به پیشرفت انیمیشن و آثار پویانمایی در سطح کشور و بینالمللی نگاه کرد. بیشتر آثار حاضر در جشنواره، در جشنوارههای بینالمللی حضور داشتهاند و موفق به کسب جوایز متعدد و همچنین اکران در سینمای سایر کشورها شدهاند و انتظار میرود با مدیریت صحیح از این فرصت بهره کافی برده شود.
تحول در محتوا و فرم فیلمهای نوجوانان
همچنین با بررسی فیلمها درمییابیم که بیشتر بهسمت سوژههایی سوق پیداکردهاند که مربوط به نوجوانان است تا کودکان. با بررسی آثار موفق جشنواره نیز متوجه میشویم هرچه سازندگان دیدگاه خود را به نوجوانان امروزی نزدیکتر کردهاند و از دغدغهها و زندگی آنها سخن به میان آوردهاند، موفقتر بودهاند؛ همچنین هرچه سطح کیفی آثار از جهت کارگردانی و فیلمنامهنویسی قویتر بوده است، آثار بیشتر موردتوجه قرار گرفتهاند؛ بنابراین انتظار میرود هم سازندگان و هم حمایتکنندگان از آثار نوجوان، مخاطب خود را بهخوبی بشناسند تا بتوانند خروجی چشمگیرتری داشته باشند.
اقتباس از آثار ادبی و چالشهای آن
یکی از مواردی که در میان فیلمهای سینمایی نوجوان دیده میشود، اقتباس از آثار ادبی است؛ بهعنوانمثال، «بیستویک روز بعد» و «باغ کیانوش» ازجمله آثاری هستند که با اقتباس از یک کتاب ساخته شدهاند؛ در دوره چهلوسوم جشنواره نیز فیلم «زیبا صدایم کن» اقتباسی از رمانی به همین نام است؛ البته آثار ادبی غنیتر و حائز اهمیت بیشتری هم وجود دارند که مغفول ماندهاند؛ اما مهمترین نکتهای که باید در حین اقتباس در نظر گرفت، سنخیت آثار با دنیای نوجوانان امروز و یافتن یک فصل مشترک میان متن و نوجوانان است.
باید این حقیقت را پذیرفت که نوجوانان امروز تفاوت بسیار زیادی با نسلهای گذشته دارند؛ همچنین برای روایت داستانی بهخصوص از گذشته باید بهدنبال این فصل مشترکها رفت. این مسئله همراه با استفاده از فرم مناسب میتواند اثری ماندگار و قابلتوجهتر بیافریند؛ در غیر این صورت ممکن است با وجود تبلیغات زیاد، آثار دیده نشوند و به میزان مناسب به فروش نرسند.
چشمانداز آینده
درنهایت باید گفت که سینمای کودکونوجوان نیازمند نگاهی نو، بهروز و با عمق بیشتر است. در بسیاری از موارد فیلمها به داستانهای جذابتر و متناسب با روحیات نوجوانان نیاز دارند و از طرف دیگر باید دقت بیشتری به سواد بصری و نثر اثر نیز بشود. دراینبین، امید میرود که جشنواره فجر و سایر نهادهای حمایتی، در راستای این هدف قدم بردارند و در تولید آثار ویژه کودکانونوجوانان شاهد رشد و تحول بیشتری باشیم.