به گزارش اصفهان زیبا؛ شاهزید محلهای در دل شهر اصفهان است. این محله نام خود را وامدار امامزادهای به همین نام است که در این مکان به خاک سپرده شده است.
شاهزید ازیکطرف به خیابان هشتبهشت، از جانب دیگر به بزرگمهر و درنهایت به خیابان لاهور میرسد.
اینجا یکی از محلههای بسیار قدیمی شهر اصفهان است که حالا بهغیراز چند کوچه چیزی از گذشتهها در آن باقی نمانده و توسعه شهر موجب ازبینرفتن بسیاری از زمینهای کشاورزی و مزارع سرسبز شده است.
در بین کوچه گردی همیشگی به مغازه خیاطی بسیار قدیمی محل میرسم. صاحب مغازه، مسائلی، سالیان سال است در این مکان کار میکند و با اهالی محل آشناست.
بازار امامزاده و مکانی به نام چهلدختران
از او میخواهم در رابطه با گذشته محله برایم بگوید. از مغازه بیرون میآید و به اطراف امامزاده شاهزید اشاره میکند و میگوید: «قدیمها شکل محله بسیار متفاوت بود؛ مثلا در اطراف امامزاده یک بازار قرار داشت؛ شبیه بازاری که در نزدیکی مسجدسید قرار دارد؛ در کنار آنهم چهلدختران قرار داشت.»
غار چهلدختران و عقاید مردم محله
مسائلی درباره چهلدختران میگوید: «قدیمیها اعتقاد داشتند اینجا غاری قرارداشته که 40 دختر وارد آن شدهاند و کسی خارجشدن آنها را ندیده است. اینجا سالیان سال محل مقدسی بود. خیلی از قدیمیها به اینجا میآیند و کاچی نذرمی کنند.»
سیزدهبهدرهای محله شاهزید
او به خیابانهای منتهی به امامزاده شاهزید اشاره میکند و ادامه میدهد: «یکزمانی تمام مردم اصفهان سیزدهبهدر میآمدند اینجا و در نزدیکی امامزاده شاهزید(ع) بودند. آن روزها انواع و اقسام کاسبیها مثل بستنیبشکهای، مسقطی، آبپر و چرخوفلک وجود داشت. بچههای محل تاب، خوب درست میکردند و اوقات خوشی در کنار یکدیگر داشتند.»
توتستانهای معروف شاهزید
مسائلی به چند درخت توتی که در آنطرف خیابان قرار دارد، اشاره میکند و ادامه میدهد: «اینجا حالت توتستان داشت. از چهارراه بیسیم، چهارراه دوم سمت راست در قدیم توتستان اول قرار داشت؛ هنوز هم آثاری از درختان توت قدیمی در آنجا هست.»
سپس به زمینهای اطراف که حالا به خانه تبدیل شدهاند، اشاره میکند و میافزاید: «اینجا صحرا بود و در تمام محله زمینهای کشاورزی قرار داشت. در چهارراهها آب بهصورت فلکهمانند تقسیم میشد و به زمینهای کشاورزی میرفت و هر زمین سهم خود را برداشت میکرد.»
زمینی برای دباغی
مسائلی به خیابان شهید زارعی اشاره میکند و میگوید: «اینجا مکانی به نام دباغی بود که گوشت دباغی میکردند. تا دو سال پیش هم این زمین به همان حالت بود؛ ولی بعد ساختوساز انجام شد و از آن حالت قدیمی خارج شد.»
چشمه باقرخان و گذشته بینظیر آن
او درباره چشمه باقرخان میگوید: «قبلها اسم چشمه این نبود و کسی آن را به اسم نمیشناخت. خانمهای محل اینجا جمع میشدند و لباس و ظرفهای خود را میشستند.» از او درباره چگونگی تأمین آب چشمه میپرسم، میگوید: «تا وقتی زایندهرود آب داشت، این چشمه هم پرآب بود؛ اما از زمانی که زایندهرود خشک شد، این چشمه و رودهای منشعبشده از آنهم خشک شد و از بین رفت.»
داستان اولینکارخانه شیر پاستوریزه
مسائلی به جاده خاکی منتهی به امامزاده اشاره میکند و میافزاید: «در کنار درب ورودی امامزاده شاهزید بازارچه قرار داشت. در کنار آنهم یک قبرستان بود که حالا به مدرسه تبدیل شده است.»
محله سنگتراشها یا محله زورآباد
او به خیابان تختجمشید که حالا به نام خیابان مبارزان معروف است، اشاره میکند و ادامه میدهد: «در ابتدای این خیابان اولینکارخانه تولید شیر پاستوریزه اصفهان قرار داشت؛ هنوز هم آثاری از آن باقیمانده است.» مسائلی درباره شغل مردم محله در گذشته، میگوید: «شغل اهالی در گذشته کشاورزی، بنایی، آهنگری و سنگتراشی بود.»
او به محله زورآباد اشاره میکند و میگوید: «این محله در نزدیکی مسجد رضوی و کوچه قاسمی قرار داشت. در این محل تمام سنگتراشهای اصفهان ساکن بودند.»
مسائلی به کوچه قاسمی اشاره میکند و میافزاید: «اگر وارد این کوچه شوید، خانههای کوچکی را مشاهده میکنید که بقایای مغازههای سنگتراشی گذشته است. اینجا مغازهها متراژ متفاوتی داشتند. بعدها به جای آنها ساختمان ساخته شد و این کوچه شکل گرفت.»
او از هنر سنگتراشها میگوید: «آن زمان تراش سنگها بهراحتی امروز نبود و بهنوعی کار هنری محسوب میشد. سنگها را با دست میتراشیدند. نمونه آنها سنگ پله، حوض، هزاره و… است.» مسائلی از تغییر مکان سنگتراشها میگوید: «بعدها با گسترش شهر سنگتراشها را بهسمت پایین پل بزرگمهر یا همان اول مشتاق بردند و از آنجا هم به گردنه زینال کوچ کردند.»
او از روزهای خوش گذشته میگوید و میافزاید: «زمانی که من اینجا آمدم، تمام این خیابان خاکی بود. وقتی مقابل مغازه میایستادی، اگر چشم تیزبین داشتی، میتوانستی بهخوبی در امامزاده را ببینی.»
امامزاده شاهزید(ع) و نسبت او با حضرت زینالعابدین(ع)
بهنام شیخی، مدیر آستان مقدس امامزاده شاهزید(ع) و از ساکنان این محل است. او درباره امامزاده شاهزید میگوید: «امامزاده شاهزید(ع) منتسب به نسل مطهر حضرت امامزینالعابدین(ع) بوده و همواره مأمن دلهای مؤمن و مأوای هنرمندان و عاشقان اهلبیت(ع) است.»
تاریخچه امامزاده شاهزید (ع)
او به گذشته امامزاده اشاره میکند و میافزاید: «این بقعه مقدس، ریشه در عمق تاریخ صفوی دارد و در عهد شاهسلیمان صفوی تجدیدبنا شده است.» شیخی به گنبد آجری این مکان اشاره میکند و میگوید: «این مکان با معماری بینظیر و هنرمندانه ایرانی خود، جلوهای از شکوه اصالت و استواری است.»
روایت عشق و شهادت بر دیوارهای امامزاده شاهزید (ع)
او درباره تفاوت این امامزاده با سایر زیارتگاهها، میگوید: «وجود دیوارنگارههای باشکوه قاجاری در شبستان گنبددار آن بینظیر است.این نقاشیها بهطور کامل و بیواسطه واقعه عاشورا را به شیوهای شورانگیز و پیوسته نشان میدهند.» او به دیوارنگارهها اشاره میکند و ادامه میدهد: «این دیوارنگارهها، با نگاهی عمیق، حماسهای بیپایان را بازگو میکنند؛ از شجاعت جاودانه حضرت ابوالفضل(ع) تا وداع خونین حضرت علیاکبر(ع)، از خیمههای سوخته تا اشکهای بیوقفه اهلبیت(ع) و از فریادها و هقهق عاشقان تا دقایق خاموش اسارت کربلا… در این روایت تصویری، هیچ مرز و فاصلهای میانصحنهها وجود ندارد و هر گوشهاش شکوهی از ایثار و ایمان است که دل را به لرزه درمیآورد.»
ثبت امامزاده شاهزید (ع) در فهرست آثار ملی
شیخی به ثبت این مجموعه در فهرست آثار ملی ایران از ۱۳۱۶ اشاره میکند و میافزاید: «این هنر تنها یک اثر تاریخی نیست؛ بلکه پلی است میان گذشته و حال، هنر و دین، دل و دنیا.»
شاهزید؛ محور جریانهای فرهنگی و مذهبی مردم اصفهان
او امامزاده شاهزید(ع) را قرارگاهی فرهنگی معرفی میکند و میگوید: «اینجا تنها محلی برای زیارت نیست؛ بلکه قرارگاهی فرهنگی است که معنویت و هنر در آن جریان دارد. آستان در طول سال، میزبان رویدادهای مختلفی است که جلوهای ویژه به زندگی معنوی و اجتماعی شهر میبخشد.»
شیخی به دهه اول محرم و حضور هزاران عزادار و زائر اشاره میکند و میگوید: «در این ایام فضایی سرشار از شور حسینی و تعظیم به یاد سیدالشهدا(ع) خلق میشود.
مراسم باشکوه از نوحهسراییهای دلنشین تا مدیحهسراییهای عارفانه، از پذیراییهای پرشور تا حضور هیئت مردمی، این ایام را به قلب تپنده محله تبدیل میکند.» او در ارتباط با برنامه اعیاد مذهبی میگوید: «در اعیاد بزرگ همچون غدیرخم، نیمهشعبان، عیدفطر و قربان، آستان میزبان جشنهای معنوی، برنامههای فرهنگی فاخر، اجرای سرودهای آیینی و محافل انس با قرآن کریم است.»
از شیخی درباره محافل قرآنی میپرسم، میگوید: «این محافل با حضور قاریان برجسته ملی و بینالمللی، پلی نورانی است که نسلها را به معارف ناب قرآن پیوند میدهد و فضایی سرشار از آرامش و معرفت فراهم میکند.»
شیخی درباره مناسبتهای ملی میگوید: «در برنامههایی مانند سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، روز شهید، روز جانباز و یادبود سرداران و شهدای والامقام، آستان بهمثابه مرکزی نمادین در پاسداشت هویت ملی و مذهبی مردم حضور فعال دارد.»
شیخی ادامه میدهد: «امامزاده شاهزید(ع)، نهتنها خانهای برای نیایش و زیارت، بلکه دانشگاهی برای آموختن هنر، تاریخ و معنویت بوده و گنجینهای است که باید بیشازپیش به جهانیان معرفی شود.»