به گزارش اصفهان زیبا؛ پدیدهای به نام «دام اجتماعی» در بسیاری از جوامع، از جمله ایران، به یکی از موانع جدی در مسیر همکاریهای جمعی و تقویت سرمایه اجتماعی تبدیل شده است. این پدیده زمانی رخ میدهد که بهدلیل کماعتمادی میان افراد، تمایلی برای مشارکت و همکاری ندارند، حتی اگر این همکاری به نفع همه باشد.
دام اجتماعی چیست؟
یک جامعهشناس و عضو پژوهشکده علوم بهداشتی جهاد دانشگاهی در گفتوگو با ایسنا توضیح داد: «دام اجتماعی وقتی بهوجود میآید که روابط بین مردم بر پایه شک، ترس و احتیاط شکل میگیرد. در این وضعیت، افراد نگران سوءاستفاده یا ضرر کردن هستند و به همین دلیل ترجیح میدهند از ورود به کارهای جمعی دوری کنند.»
وی سرمایه اجتماعی را مجموعهای از اعتماد متقابل، روابط شبکهای و هنجارهای مشارکتی دانست که باعث شکلگیری همکاری مؤثر در جامعه میشود.
تجربه موفق کشورهای اسکاندیناوی
این جامعهشناس به تجربه کشورهای اسکاندیناوی اشاره کرد و گفت: «در جوامعی مانند سوئد و دانمارک که سطح اعتماد عمومی بالا است، شهروندان مشارکت فعالتری در امور اجتماعی دارند و همین باعث کاهش هزینههای اجتماعی و بهبود عملکرد حکمرانی میشود.»
کاهش اعتماد؛ زنگ خطری برای مشارکت اجتماعی
وی هشدار داد که کاهش سطح اعتماد عمومی و بینفردی باعث بروز رفتارهای فردگرایانه و کاهش تمایل به همکاری جمعی میشود و در نتیجه مشارکت اجتماعی افت میکند و دام اجتماعی شکل میگیرد.
راهکارهای عبور از دام اجتماعی
این جامعهشناس تاکید کرد که یکی از مهمترین راهکارها برای عبور از دام اجتماعی، فرهنگسازی و آموزش مهارتهای اجتماعی از سنین پایین است. وی افزود: «برای بازسازی اعتماد در جامعه باید نگرش مردم نسبت به همکاری و مشارکت تغییر کند. آموزش، رسانهها، تقویت گفتوگوی اجتماعی و فراهم کردن فرصتهایی برای مشارکت عمومی این تغییر را امکانپذیر میکند.»
او همچنین تاکید کرد که نهادهای عمومی باید شفافتر عمل کنند تا مردم بدانند چگونه تصمیمها گرفته شده و چه نتایجی به دنبال داشته است.
نقش نهادهای مردمنهاد در تقویت اعتماد اجتماعی
وی گفت که باید فرصت بیشتری به سازمانهای مردمنهاد و انجمنهای محلی داد، زیرا این نهادها میتوانند اعتماد و مشارکت را در جامعه تقویت کنند.
نتیجهگیری
او در پایان گفت: «برای حل پدیده دام اجتماعی نیازمند اراده ملی، استفاده از دادههای دقیق و رویکردی مشارکتی در سیاستگذاری هستیم. با بازسازی اعتماد عمومی میتوانیم جامعهای سالمتر، پویاتر و همراهتر بسازیم.»
منبع: ایسنا