به گزارش اصفهان زیبا؛ تئاتر «نقل سرخ» نمایشی متفاوت و تأملبرانگیز در حوزه تئاتر مذهبی است که در ایام محرم در اصفهان به روی صحنه رفت. این اثر که برخلاف روایتهای سنتی و نمایشهای بومی صرف، با زبانی شاعرانه و استعاری، ماجرای تاسوعا و نقش حضرت عباس(ع) را روایت میکند، توانست نگاه تازهای به یکی از مهمترین وقایع عاشورا بیفکند.
نقطه تمایز «نقل سرخ» انتخاب جسورانه راوی است؛ مشک آب حضرت عباس(ع) که در این نمایش به جای یک شی بیجان، نقش شاهد خاموش و حامل دردها، امیدها و عطش سپاه حسینی را ایفا میکند. بازیگر اصلی که نقش این مشک زنده را بر عهده داشت، با حرکات معناگرا و بیانی متفاوت مخاطب را در دل اندوه و فداکاری عباس و همراهانش فرو برد. نگاهی آرام و خاموش در کنار گاه انفجار احساسات، فضایی میان رؤیا و واقعیت ایجاد میکرد که گویا مشک بر سطح فرات ایستاده و پیامرسان دلآشوب واقعه است.
این روایت متکی بر ترکیب خلاقانه تئاتر روایی با پرفورمنسهای چندلایه بود. بازیگران دیگر با پارچههای سرخ و سفید و حرکات دورانی، تصویری نمادین و حسی از روز تاسوعا و سرگذشت مشک ارائه دادند. سکوت عمیق، نورپردازی حسابشده و فضای معنادار پرفورمنسها، به شنیدنی شدن زبان بیکلام عطش، وفاداری و ایثار کمک کرد و نمایش را از قالبهای کلیشهای تعزیه فراتر برد.
خط روایی بر وقایع مهمی چون پر کردن مشک توسط حضرت عباس و چشمانتظاری کودکان تشنه تمرکز داشت. روایت با زمزمهها و نجواهای مشک که حاوی بغض و التماسهای خفه بود، پیش میرفت تا به اوج تراژدی در لحظهای برسد که مشک پس از پر شدن در دست عباس روانه خیمهها میشود اما دشمنان آن را از آب تهی و بندش را میبرند. این لحظه تصویری و لفظی، بغض عمیقی را در سالن ایجاد کرد و مخاطب را تحت تأثیر قرار داد.
کارگردان در گفتوگو با «اصفهانزیبا» از الهام گرفتن نمایش از آیین سنتی چاقچاقو سخن گفت؛ آیینی با قدمت ۲۵۰ سال که در برخی مناطق استان اصفهان مانند سامان، برخوار و دولتآباد برگزار میشود و با سازهای خاصی مانند سنج، دمام و نقاره، پیام حرم و عاشورا را اعلان میکند. این آیین فضایی آیینی و معنادار به بستر ذهنی نمایش بخشید و نوعی پیوند غیرمستقیم با فرهنگ مذهبی منطقه ایجاد کرد.
از نظر مکان اجرا، انتخاب تماشاخانهای با حال و هوای تاریخی، شرایط همراهی بیشتر تماشاگران با فضای آیینی نمایش را فراهم کرد و علاوه بر روایت، به عمق تأثیرگذار آن کمک کرد. کارگردان معتقد است تئاتر مذهبی در اصفهان، که همزمان مهد هنر و دین است، جایگاهی مهم دارد و با نوعی نوآوری میتواند پیام عاشورا را به نسل جوان نزدیکتر کند. او تأکید کرد که این نمایش در میان جوانان تماشاگرانی داشت که با دیدن آن تصویر واقعیتر و قابل فهمتری از ماجرای تاسوعا و عاشورا دریافت کردند و این تأثیر در تقویت باورها و آیینهای مذهبی میان جوانان مؤثر بود.
در حوزه هنری، نقش هنرمندان اصفهانی پررنگ بود؛ بازیگران پرفورمنس و بازیگر مونولوگ اصلی، ویدا موسوی، که بازیگری حرفهای با جایزههای معتبر است، توانستند جایگاه کار را مستحکم کنند. حضور مستمر تیم اجرایی در آیینهای مذهبی منطقه به واقعیتر شدن فضای نمایش کمک کرده و باعث شده بود اثر به دور از شعارزدگی، تأثیری عمیق بر مخاطب بگذارد.
یکی از چالشهای نمایش، محدودیت در نمایش مستقیم واقعه بود که کارگردان با بهرهمندی از نورپردازی، موسیقی، میزانسن و حرکات بازیگران سعی در ایجاد فضایی متفاوت و نوآورانه داشت تا ذهن و قلب تماشاگر را به آن روزهای پرالتهاب تاسوعا نزدیک کند. این کارگر به نمایش جلوهای متفاوت و جدای از تصاویر تعزیه بخشید و روی پای تئاتر ایستادگی کرد.
اگرچه «نقل سرخ» ارتباط ظاهری گستردهای با فرهنگ بومی اصفهان نداشت، اما تمثیل مشک و استفاده از نمادهایی چون خیمهها و موکبهای رایج در مراسم محرم، وفاداری نسبی به آداب و رسوم منطقهای را نمایان کرد. این رویکرد نمادین نمایش را وسیعتر و فرازمانی ساخت.
بازتاب نمایش در میان تماشاگران گواه اصلی موفقیت آن است؛ پس از اجرا، بسیاری با چشمانی اشکبار و سینههایی پر از بغض در سکوت سالن را ترک کردند؛ سکوتی که به مرثیهای بیصدا و بلکه پرطنین تبدیل شده بود. این واکنش نشان میدهد که تئاتر مذهبی همچنان توانایی دارد با خلاقیت و روایتی نو، نقطه مشترکی میان گذشته و امروز ایجاد کند و درد و داغی که هزار سال است جاری است را حسپذیر سازد.
در پایان باید گفت «نقل سرخ» نمایشی جمعی و آیینی است که مخاطب را از شنیدن و دیدن صرف فراتر برد و به تجربهای زنده از عطش و وفای عباس(ع) تبدیل کرد. این اثر مثالی بارز از توانمندی هنر دینی است که حتی فارغ از پیوندهای محلی و بومی، میتواند مرهمی بر دردهای مشترک بشری باشد؛ درد عطشی که هرگز پایان نمییابد و سوگی که جاودانه است.
کارگردان ابراز امیدواری کرد که این نمایش گام آغازین فصل نوینی در تئاتر مذهبی اصفهان باشد و پروژههای مشابهی با موضوعات مذهبی در آینده اجرا شوند.