به گزارش اصفهان زیبا؛ کارشناسان زمینشناسی و مرمت هشدار دادهاند که با افت سطح آبهای زیرزمینی و کاهش رطوبت خاک، خطر نشست زمین و ترکخوردگی بناهای تاریخی در بافت مرکزی اصفهان افزایش یافته است.
یک زمینشناس و متخصص هیدروژئولوژی در این باره اظهار میکند: فرونشست زمین در اصفهان نتیجه تخریب تعادل طبیعی آبخوانهای زیرزمینی است.
زمانی که برداشت از چاههای مجاز و غیرمجاز در حوضه زایندهرود از نرخ تغذیه سفرهها بیشتر شود،
فشار در لایههای آبرفتی کاهش یافته و ذرات خاک بههم فشرده میشوند.
محمدرضا رضایی با اشاره به مدلسازیهای انجامشده در پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و سازمان زمینشناسی کشور، میافزاید:
بر اساس دادههای InSAR، نرخ فرونشست زمین در برخی مناطق غربی و مرکزی اصفهان را، بهویژه اطراف میدان نقشجهان، بین ۱۵ تا ۱۸ سانتیمتر
در سال برآورد کردهاند که فراتر از حد هشدار بوده و مانند یک زلزله دائمی عمل میکند.
آثار تخریبپذیر تاریخی روی نوار فرونشست
رضایی تأکید میکند: بافت تاریخی اصفهان، بهویژه در نواحی چهارباغ پایین، میدان کهنه، مسجد جامع و بازار بزرگ، دقیقاً بر روی نوارهای فعال فرونشست قرار دارد.
این موضوع تهدیدی جدی برای گنبدها، طاقها، دیوارهای خشتی و آجری و فنداسیون پلهای تاریخی بهشمار میرود.
او درباره راهکارهای فنی مقابله با این پدیده نیز میگوید: نصب ایستگاههای GPS دائمی، تصویربرداری راداری ماهانه و مدلسازی رفتاری خاک از جمله راهکارهای کلیدی است؛
اما بدون کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی و احیای زایندهرود، این اقدامات کافی نیست.
ترکهایی که نشانه فروپاشی هستند
یک باستانشناس و مرمتگر بناهای تاریخی نیز فرونشست را تهدیدی جدی برای عناصر معماری تاریخی میداند.
لیلا فتحی میگوید: ترکهای مویی که امروزه در دیوار خانههای تاریخی دیده میشوند، ممکن است پیشدرآمدی بر فروپاشیهای بزرگ باشند.
مصالح سنتی مانند خشت، آجر، گچ و ملاتهای آهکی در برابر جابهجاییها تابآوری کمی دارند.
او با اشاره به صدمات مشاهدهشده در سازههای اطراف میدان نقشجهان، توضیح میدهد: گنبدهای مسجد شیخ لطفالله و مسجد جامع عباسی، بهدلیل عظمت و طراحی خاص، نسبت به نشستهای نامتقارن بسیار حساساند.
در صورت آسیب یکی از پایهها یا ستونهای حمال، ممکن است کل سازه دچار آسیب جدی شود.
فتحی ادامه میدهد: در خانههای ثبتملی اطراف خیابان نشاط، دردشت و بازار بزرگ، ترکهای قطری
و مورب دیده میشود که ناشی از خشکی خاک، کاهش رطوبت لایههای زیرین و نبود پایش مستمر است.
لزوم طراحی مرمت متناسب با پویایی زمین
این مرمتگر تأکید میکند: باید طرحی جامع با همکاری سازمان زمینشناسی، وزارت میراث فرهنگی و سایر نهادهای علمی تهیه شود.
بسیاری از طرحهای مرمتی گذشته بدون توجه به پویایی زمین انجام شدهاند و اکنون پاسخگو نیستند. مرمت باید بر پایه دادههای ژئوتکنیکی و مدلسازی دقیق باشد.
نشستهای بیبازگشت در قلب اصفهان
یک مهندس ژئوتکنیک و استاد دانشگاه هم در این باره بیان میکند: فرونشست، نتیجه کاهش بار هیدرواستاتیک و متراکمشدن خاک در نبود رطوبت است.
وقتی لایههای رس، سیلت و ماسه دچار خلأ داخلی شوند، نشست تحکیمی رخ میدهد که در اغلب موارد برگشتناپذیر است.
دکتر رضا غلامی میافزاید: مطالعات در پنج نقطه از بافت تاریخی اصفهان نشان میدهد در بازه ۱۵ساله، نشست نسبی زمین بین میدان امام علی (ع) تا مسجد جامع، حدود ۴۰ تا ۷۰ سانتیمتر بوده است؛
عددی نگرانکننده برای هر نوع سازهای، بهویژه بناهای تاریخی.
ضرورت کاهش برداشت آب
غلامی در پایان خاطرنشان میکند: اجرای برنامه تزریق آب مصنوعی، تثبیت سازهها با دوغاب و استفاده از ژئوتکستایلها میتواند خطر را کاهش دهد؛
اما کلید اصلی، کاهش برداشت از چاههای عمیق و مدیریت جامع منابع آب است.